De Volkskrant, 05-04-2008, door Jorien de Lege 24 mrt.2008

De kick van goed doen

Soms komen mensen tot onzelfzuchtige daden die wij altru´sme noemen. Maar geen daad zo onbaatzuchtig of er zit een ego´stisch voordeel aan: van helpen word je vrolijk


Tussentitel: Hapklaar altru´sme is elke dag haalbaar

Bas (38) heeft kanker. Voor hemzelf, voor zijn vrouw, zijn drie kinderen, zijn vrienden en collegaĺs is dat erg. Maar zijn ziekte raakt ook een grote groep mensen die hem nog nooit hebben gezien. Ze hebben hem nooit gesproken, ze weten niet wat hij graag doet op een vrije zaterdag, of van wat voor boeken hij houdt. Zijn vrouw Kaatje (39) kennen ze voornamelijk van internet, van het forum van Ouders Online. Onder het pseudoniem Kaatje geeft ze digitaal al jaren advies, commentaar en een kijkje in haar eigen leven, dat met twee zwaar allergische dochters en haar autistische zoon niet altijd gemakkelijk is.
    In mei 2007 wordt bij Bas tongkanker geconstateerd, iets wat eigenlijk nooit voorkomt bij jonge mannen die niet roken en drinken. Hij moet meteen worden behandeld, waardoor hij zijn werk als cellist niet meer kan voortzetten. Kaatje werkte al niet meer vanwege de kinderen, die veel zorg nodig hebben. Het gezin heeft geen inkomen meer.
    Het forum van Ouders Online komt in actie. Er wordt voedsel en kleding ingezameld, zogenoemde Ĺdozenschuiversĺ zorgen ervoor dat het gezin dagelijks pakketjes met eten krijgt. In de zomer organiseert het Ouders Online Legioen, inmiddels uitgegroeid tot een groep van 200 weldoeners, zelfs een weekje vakantie voor Kaatje en haar gezin. Alle donaties zijn anoniem, een goede forumvriendin co÷rdineert alle acties. Het enige wat Kaatje hoeft te doen, is de post afwachten en zich richten op de behandeling van Bas.
    Af en toe zet Kaatje een berichtje op het forum over hoe het gaat. Het forum overspoelt haar met steunbetuigingen en adviezen. Kaarsjes worden gebrand, troostende woorden ingetikt. Iedereen denkt mee over mogelijke financiŰle oplossingen, over hulp aan huis en over nieuwe actieplannen. Bijna een jaar lang overheerst het optimisme. En dan schrijft Kaatje op 12 maart van dit jaar: ĹIk had zo graag samen oud willen worden.ĺ Het is nu drie weken later en het forum huilt. Bas gaat dood. Misschien wel vandaag.
    Ontroerd? U zou niet de enige zijn. Het waarnemen van leed wekt een automatische emotionele reactie bij ons op, ondervond psycholoog Lidewij Niezink, die vorige week aan de Rijksuniversiteit Groningen op haar onderzoek promoveerde. Zij noemt dit empathie. De reactie kan daar stoppen, maar empathie kan ook uitgroeien tot een behoefte om te helpen. En dan komen mensen tot de onzelfzuchtige daden die wij altru´sme noemen. De actie van het Ouders Online Legioen is een schoolvoorbeeld : een groep onbekenden helpt uit eigen beweging een gezin dat ze in veel gevallen nog nooit in levenden lijve hebben ontmoet, met als enige beloning een bedankje.
    Hoe simpel altru´sme kan zijn, blijkt wel uit het feit dat binnen enkele dagen na het initiatief op het forum de dozen met levensmiddelen binnenstroomden.
    Toch stranden veel altru´stische initiatieven ergens tussen het opkomen van de gedachte en het uitspreken ervan. Er moet nog eten gekookt worden, er belt iemand of je wilt even die film afkijken, en voor je het weet ben je weken verder en kun je je niet meer herinneren wie je waarmee wilde bijstaan.
    Het is heel normaal dat je niet altijd klaarstaat om een ander te helpen, verzekeren wetenschappers. Volgens socioloog RenÚ Bekkers van de Universiteit Utrecht wordt vaak ten onrechte het Ĺpositieveĺ altru´sme tegenover het Ĺnegatieveĺ ego´sme geplaatst. ĹHet ÚÚn functioneert niet zonder het ander. Als twee altru´sten op een terras zitten, wie mag dan de rekening betalen?ĺ Economen hanteren het welzijnsmodel: de beste uitkomst is als het totale welzijn het hoogst is. Dat betekent volgens Bekkers dat ego´sme duidelijk zijn functie heeft. ĹAls een ego´st en een altru´st een drankje drinken, kan de altru´st betalen en de ego´st ontvangen. Zo zijn ze allebei gelukkig.ĺ
    Het verrichten van een goede daad is vanuit deze redenering niet voorbehouden aan de opofferingsgezinden onder ons. Geen daad zo onbaatzuchtig of er zit wel iets ego´stisch in. Dat is maar goed ook, want zelfs als je ervan uitgaat dat eigenbelang de belangrijkste drijfveer van de mens is, is het helpen van anderen nog opportuun. Ten eerste wordt een daad niet minder goed als er een ego´stisch motief achter zit. Ten tweede levert helpen een groot voordeel voor de hulpverlener op: je wordt er vrolijk van. De kick van het geven wordt de helperĺs high genoemd. Het lijkt op het effect dat fanatieke sporters voelen na een geslaagde work-out: een gevoel van euforie, gevolgd door een periode met minder stress en meer energie.
    Goed doen is dus gezond. Maar wat definieert goed? Als het om helpen gaat, wordt al snel gedacht in termen van grote gebaren. Vrijwilligerswerk in Afrika, met daklozen werken of een flink bedrag storten voor slachtofferhulp. Het probleem met dit soort plannen is dat er in de praktijk vaak weinig van terechtkomt, het voordeel is dat dit voor de altru´stische dromer weinig verschil maakt. De Amerikaanse psycholoog Daniel Batson ontdekte dat alleen al praten over helpen zorgt voor een bevrediging van ons morele gevoel, waardoor het uitvoeren van de voornemens minder prangend wordt. Bovendien is een altru´stisch initiatief vaak gebaseerd op een impuls: je ziet het leed van een ander en je wilt onmiddellijk iets doen om het te verzachten. Het uitvoeren van een groot project kost veel voorbereiding, waardoor er te veel tijd komt te zitten tussen het zien van de hongerende kinderen op televisie en je plannen om ze ter plekke te gaan helpen. Het dagelijks leven gooit geregeld roet in het eten: ĹAls ik ooit de loterij win, gaat een flink deel ervan naar het goede doel, maar nu moet ik de telefoonrekening betalen.ĺ Of: ĹIk zou graag vrijwilligerswerk doen, maar eerst even de kinderen door de puberteit loodsen.ĺ
    Hapklaar altru´sme voor elke dag is een stuk haalbaarder, en voor het creŰren van een filantropische roes doet de grootte van het gebaar er niet toe, ontdekten wetenschappers. Een keer kinderpostzegels kopen, je oma verrassen met haar lievelingsbloemen of wat extra aandacht besteden aan die verlegen nieuwe collega is al bijzonder effectief om je gelukkiger te voelen.
    Een recente studie van de Amerikaanse psycholoog Elizabeth Dunn toonde aan dat het doneren van een bedrag van 5 dollar (3 euro) al een significant positieve invloed kan hebben op je humeur. Uit haar studie kwam bovendien naar voren dat werknemers die een deel van hun jaarlijkse bonus spendeerden aan het goede doel gelukkiger waren dan hun collegaĺs die alles aan zichzelf uitgaven. Opvallend genoeg is dat niet wat de deelnemers aan het experiment dachten: zij voorspelden dat ze vooral gelukkig zou worden als ze het geld aan zichzelf zouden besteden. We zijn onbaatzuchtiger dan we zelf doorhebben, blijkt uit het experiment van Dunn.


Tussenstuk:
Wat is altru´sme

Niet al het hulpgedrag komt voort uit altru´sme, stelt psycholoog Lidewij Niezink. Sociaal gedrag kan volgens haar ook uit ego´sme voortkomen, zoals het wegnemen van schuldgevoelens of de emotionele stress die het leed van een ander bij je oproept, of omdat je denkt dat die ander jou dan ook zal helpen.
    Niets mis mee, zegt Niezink, maar geen altru´sme. Voor een waarlijk onbaatzuchtige daad is het belangrijk dat je je eigen emoties opzij zet en je inleeft in die van de ander. Waar komt het probleem vandaan en hoe kun jij het beste helpen?
    Soms kan de uitkomst van zoĺn analyse ook zijn dat je beter niets kunt doen. Dat kan ego´stisch overkomen. De ware altru´st is echter niet bezorgd om zijn imago, maar om het resultaat.
    Overigens is het volgens Niezink belangrijk om zo veel mogelijk na te genieten van je hulpactie. Dat is goed voor je humeur, en dat vergroot de kans dat je nog eens iemand helpt.


Naar Ego´sme en altru´sme, altru´sme , Ego´sme en altru´sme , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .

 

 

[an error occurred while processing this directive]