De Volkskrant, 19-07-2007, door Ranne Hovius 24 mrt.2008

Psycholoog Daniel Goleman verklaart empathie uit nabootsing in de hersenen.

Zien huilen doet huilen

Zijn boek over emotionele intelligentie leidde tot talrijke dubieuze tests. De Amerikaanse psycholoog Daniel Goleman heeft nu een boek over sociale intelligentie geschreven.


Tussentitel: Je voelt wat een ander voelt nog voordat je er een gedachte aan hebt
                  besteed

Hoe onbaatzuchtig is altruÔsme? Geeft iemand een bedelaar geld uit de goedheid van zijn hart of omdat hem dat een plezierig gevoel geeft over zichzelf? Het is een vraag die al eeuwenlang tot wisselende standpunten leidt. Sinds de opkomst van het evolutieperspectief maakt vooral de theorie van het Ďzelfzuchtige gení opgang: altruÔsme zou niets anders zijn dan een poging de eigen reproductiekansen te vergroten door anderen aan je te verplichten of door naaste verwanten te bevoordelen, omdat die immers dezelfde genen dragen.
    Deze theorie van het eigenbelang wordt weersproken door de huidige ontwikkelingen in de neurowetenschap, meent de Amerikaanse psycholoog en schrijver Daniel Goleman in Sociale intelligentie. Kennis over wat zich in de hersenen afspeelt, is de laatste decennia enorm toegenomen dankzij moderne technieken als functionele MRI (Magnetic Resonance Imaging). Wat onderzoekers is opgevallen bij hun experimenten, is dat de hersenen van iemand die een ander bijvoorbeeld een ijsje ziet eten of boos ziet worden, dezelfde activiteit vertonen als de hersenen van die ander. Alsof hij zelf een ijsje eet of boos wordt.
    Dat deze reactie van de hersenen instinctmatig is, blijkt onder meer uit experimenten met aapjes. Zo hebben zes resusaapjes geleerd aan een ketting te trekken om aan eten te komen. Vervolgens worden ze geconfronteerd met een zevende aapje. Wanneer de aapjes nu aan de ketting trekken, krijgen ze weliswaar te eten, maar zien ze ook dat het nieuwe aapje een pijnlijke schok krijgt. Vier aapjes gaan er dan toe over aan een andere ketting te trekken, eentje die veel minder eten oplevert maar die het zevende aapje een schok bespaart. Het vijfde en zesde aapje raken zelfs dagenlang geen enkele ketting meer aan en zijn bereid zich dood te hongeren om te voorkomen dat het zevende aapje een schok krijgt.
    Uit onderzoek blijkt dat hersengebieden actief worden die erop duiden dat de aapjes dezelfde emotie voelen als het gepijnigde aapje en dat deze emotie de hersenen voorbereidt op de actie die daarbij past.
    De neuronen die verantwoordelijk zijn voor deze nabootsing in de hersenen van wat een ander voelt, worden spiegelneuronen genoemd. Ze werken razendsnel en onbewust: je voelt wat een ander voelt nog voordat je er een gedachte aan hebt besteed. Spiegelneuronen vormen de basis voor empathie, maar ook voor bijvoorbeeld de besmettelijkheid van emoties. Zien huilen doet huilen. Tijdens deze besmetting, aldus Goleman, vervagen als het ware de grenzen tussen twee breinen en ontstaat er, even, een gemeenschappelijk hersencircuit. Dat is mooi als het tot compassie leidt, maar het kan eng worden zodra een emotionele besmetting zich als een golf door een menigte verspreidt.
    Goleman verwierf in de jaren negentig grote bekendheid met zijn boek Emotionele intelligentie. Zijn nieuwe boek, Sociale intelligentie, heeft hij geschreven als een aanvulling hierop. Ging het in zijn eerste boek om het vermogen van mensen om hun eigen emoties te reguleren, in zijn nieuwste boek verruimt het perspectief zich tot wat er gebeurt als mensen zich met elkaar verbinden: wat gebeurt er in de hersenen tijdens interacties?
    Goleman verbindt helder en inzichtelijk een vracht aan recent psychologisch en neurologisch onderzoek, en laat er de implicaties van zien voor uiteenlopende gebieden als onderwijs, het huwelijk, de gezondheidszorg, leiderschap, autisme en de empathieloze wereld van psychopaten.
    Spiegelneuronen zijn natuurlijk maar een deel van het verhaal als het om sociale intelligentie gaat. Ze liggen ten grondslag aan het onbewuste aspect van empathie, maar moeten zich verbinden met bewuste processen om tot effectief sociaal gedrag te leiden. Tot die bewuste processen behoren bijvoorbeeld aandacht, de afstemming op een ander, het begrijpen van de gedachten en gevoelens van een ander, weten hoe de sociale wereld werkt en de vaardigheden om deze kennis in praktijk te brengen.
    Goleman schetst een model van wat naar zijn idee de ingrediŽnten zijn van sociale intelligentie, zoals hij dat indertijd ook heeft gedaan voor emotionele intelligentie. Dat leidde toen tot een wildgroei aan dubieuze tests waarmee het emotionele quotiŽnt (e.q.) zou kunnen worden bepaald.
    Het is te hopen dat Sociale intelligentie niet opnieuw tot een hoos aan testbatterijen leidt, maar gezien wordt voor wat het is: een boeiend inzicht in een wetenschap die nog in de kinderschoenen staat.

Sociale intelligentie Ė Nieuwe theorieŽn over menselijk gedrag. Vertaald uit het Engels door Mirjam Westbroek. Contact; 430 paginaís; Ä 24,90ISBN 978 90 254 1796 3



Naar EgoÔsme en altruÔsme, altruÔsme , EgoÔsme en altruÔsme , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .

 

 

[an error occurred while processing this directive]