WERELD & DENKEN
 
 

Neurologische krachten en begrippen

Neurotransmitters
Neurotransmitters zijn de stoffen die betrokken zijn bij de overdracht van signalen tussen neuronen  en de verdere vormen van beïnvloeding van die overdracht. Neurotransmitters komen er in ruwweg drie niveaus van beïnvloeding: ten eerste zijn er twee soorten die de signalen tussen twee verbonden neuronen direct aansturen: eentje die het afvuren van het neuron veroorzaakt of dat doet samen met anderen ("excitory"), blauw in de illustratie rechts (ge-edite versie van hier uitleg of detail , ook daar vervangen), en eentje die het afvuren voorkomt of dat doet samen met anderen ("inhibitory"), rood in de illustratie - de meestvoorkomende excitory is glutamaat, en de meestvoorkomende inhibitory is GABA (afkorting). Het bestaan van een expliciet remmende neurotransmitter naast de mogelijkheid om gewoon te stoppen met exciteren is dat de combinatie essentieel voor het creëren van een flexibel evenwicht, zie inhiberen  .
    De tweede laag van neurotransmitters wordt aangemaakt bovenin de hersenstam  , en werkt door het beïnvloeden van groepen van neuronen. Er is een tweetal dat (voornamelijk) het systeem voor alarmsituaties uitleg of detail ("vechten" en "vluchten" - ook wel bekend als het (ortho)sympatische zenuwstelsel) beïnvloedt: noradrenaline (norepinephrine) als aanjager en serotonine als remmer. En een tweetal dat (voornamelijk) het systeem voor "rustige" situaties ("afwachten" en "eropaf gaan" of ook wel het parasympathische zenuwstelsel) besturen: dopamine als aanjager en acetylcholine als remmer. Dopamine is bekend van de aanverwante stoffen als heroïne die de aanmaak ervan stimuleren, serotonine is bekend van de aanverwante stoffen die de aanmaak ervan stimuleren als zijnde rustgevende medicijnen. Merk op dat deze vier neurotransmitters algemeen werkende stoffen zijn, dus niet bepaalde kwalen behandelen - de genoemde drugs en medicijnen hebben daarom altijd minder of meer ernstige bijwerkingen omdat ze ook voor de kwaal niet-relevante processen beïnvloeden.
    Er is nog een vijfde, losse, neurotransmitter op dit niveau, histamine, opgewekt in de hypothalamus - de hypothalamus wordt wel eens anders ingedeeld, maar hoort evolutionair tot de hersenstam. Histamine heeft geen tegenhanger, omdat de betrokken kern in de hypothalamus, de tuberomammilary nucleus of TMN, (mede) de overgang naar de slaap regelt, en dat is geen evenwichtsproces maar een aan-uit proces.
    De neurotransmitters van de hersenstam worden ook gebruikt en beïnvloed door de emotie-organen  , die zelf weer nieuwe neurotransmitters introduceren. Twee van de bekendste daarvan zijn oxytocine en vasopressine. De rol en het belang van oxytocine is pas bekend geworden in de jaren rond 2000, en dat van het verwante vasopressine en andere neurotransmitters van de emotie-organen is, schrijvende 2014, courant onderzoek.
    Oxytocine werd bekend als het "liefdeshormoon", nadat de rol ervan bij romantische interacties was gebleken uitleg of detail . In feite is het het "bindings"-hormoon: het is betrokken bij alle vormen van sociale binding, en groepsvorming. En oxytocine speelt dus ook een rol bij de contrastvorming tussen de eigen groep en niet-groepsleden, oftewel: het vermindert de binding met niet-groepsleden (dit natuurlijk tot schok van de politieke-correctheid  die denkt dat de natuur één groot liefdesnest is - wat dan ook zou gelden voor mensen).
    Vasopressine speelt een dergelijke rol, maar dan voornamelijk bij mannelijke dieren en de binding tot de seksuele partner uitleg of detail . Onderzoek naar diverse soorten marmotten in Amerika heeft aangetoond dat hoe meer vasopressine, des te monogamer de partnerrelatie.
    Dit betreft dus gedrag van dieren boven het niveau van reptielen - dat wil zeggen: subtieler gedrag dan dat van reptielen. Bij volgende evolutionaire stappen spelen dus weer andere neurotransmitters een rol, tot en met die van de zoogdieren. Of er speciale menselijke neurotransmitters zijn is nog niet bekend maar niet waarschijnlijk - het menselijke denken lijkt meer een kwestie van software dan van hardware.
    Het voorgaande gaat over signaaloverdracht direct tussen neuronen die aan elkaar vastzitten. Neurotransmitters worden ook gebruikt voor meer algemeen signalen, die dan via de bloedbaan verstuurd worden - dat zijn de hormonen. Dit geldt voor een aantal van de al genoemde: bijvoorbeeld oxytocine en serotonine, maar hier komen er weer een aantal nieuwe bij, met als bekendste adrenaline, dat een staat van alertheid oproept, en de cortisolen, die ontstekingsremmend zijn. De hormonen worden in de bloedbaan gepompt door de endocriene klieren ("glands"), met als voornaamste de hypofyse ("pituitary gland").
    Meer detail van het waarom van deze indeling hier  , van hun uitwerking in de praktijk hier uitleg of detail , en meer detail over de fysiologie hier  .



Naar Neurologie, organisatie  , Neurologie, overzicht, globaal  , Psychologie lijst  , Psychologie overzicht  , of site home  .