De Volkskrant, 05-10-2016, door Mieke Zijlmans .2010

Tijdschrift voor Belangwekkende Bijzaken.

Je geheugen voorspelt hoe andermans zin verder gaat

Wie: Vitória Piai, Donders Instituut voor Brein, Cognitie en Gedrag, Nijmegen
Wat: Neurowetenschappen
Het onderzoek: Direct brain recordings reveal hippocampal rhythm underpinnings of language processing
Vrij vertaald: uw geheugen weet wat de ander wil zeggen

Heeft u er ook zo'n hekel aan? U bent iets aan het vertellen en de luisteraar denkt te weten wat u wilt gaan zeggen en maakt uw zin af. Is uw verhaal dan zo voorspelbaar? Nee, de ander heeft nu eenmaal een goed geheugen. Ja, maar... de zin die u aan het uitspreken bent is splinternieuw en ongebruikt, die kan de ander zich onmogelijk herinneren. Dat klopt. Maar bij de luisteraar draait de hippocampus, een dieper gelegen gedeelte van hersenen, op volle toeren.

Die constatering is nieuws. Neurowetenschappers en taalkundigen zijn er altijd van uitgegaan dat het taalvermogen oppervlakkig in de hersenen ligt, in de linkerhelft van het brein. De hippocampus zit veel dieper. Neurowetenschapper Vitória Piai van het Nijmeegse Donders Instituut heeft ontdekt dat de hippocampus actief is tijdens het begrijpen, onthouden, produceren en voorspellen van taal.

Dat heeft de hersenonderzoeker gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Piai onderzocht epilepsiepatiënten in de academische ziekenhuizen van Irvine en Stanford in Californië die wachtten op hersenchirurgie. Als voorbereiding op hun operatie waren er elektroden in hun hersenen geplaatst. Een buitenkansje voor Piai om de activiteit te meten diep in de hersenen van mensen terwijl die taaltests deden. Zo legde ze haar proefpersonen bijvoorbeeld zinnen voor die ze moesten afmaken: 'She locked the door with a... (key).' 'He swept the floor with a... (broom).' Grote verrassing was dat er al tijdens het waarnemen van zinnetjes flinke activiteit in de hippocampus werd geregistreerd. Dat betekent dat de luisteraar fanatiek 'meedoet' als de spreker aan het woord is.

Piai: 'Als we nieuwe dingen leren, kunnen we aan de hersengolven zien dat dit gebied in de hersenen actief is. Het heeft een functie in het geheugen voor bijvoorbeeld ervaringen.' Normaal gesproken werkt dat geheugen in losse fragmenten of episoden: tien jaar geleden heb ik zus meegemaakt, gisteren heb ik zo gegeten. Piai heeft nu ontdekt dat de hippocampus als het gaat om taal niet werkt met zulke losse fragmenten, maar dat sprake is van één geheel van opgebouwde kennis. 'Het taalvermogen leunt op ervaring en associaties. Zo hoort bij 'sluiten' dus 'sleutel' en bij 'vegen' 'bezem'.'

Dat het geheugen een rol speelt in het taalvermogen, dat dachten we al, toch? Anders kunnen we nooit talloze woorden onthouden of werkwoordstijden. Piai: 'Jawel, maar er is nooit veel aandacht besteed aan de rol van de hippocampus bij dat onthouden van taal. Omdat niet bekend was dat hij iets te maken had met het taalvermogen. Al tijdens het luisteren en begrijpen is de hippocampus actief. Maar zijn rol gaat verder: hij diept ook de noodzakelijke kennis op voor het vervolg. Tijdens het voorspellen van hoe een zin afloopt, blijkt juist de hippocampus actief te zijn.'

En als de voorspelling nou niet klopt, als onze gesprekspartner wel onze zin afmaakt maar helemaal niet weet wat we wilden gaan zeggen? Piai: 'Dan heeft de spreker andere ervaringen dan de luisteraar, andere associaties, een ander beeld van de wereld, waardoor er dus andere dingen zijn opgeslagen in zijn geheugen.'
 
Jaarlijks publiceren Nederlandse wetenschappers 172 duizend onderzoeken. In deze rubriek een greep uit die onderzoeken die bijna onopgemerkt waren gebleven.


Web:
TT:
De luisteraar doet fanatiek mee als de spreker aan het woord is
'Het taalvermogen leunt op ervaring en associaties. Zo hoort bij 'sluiten' dus 'sleutel' en bij 'vegen' 'bezem'.'
— Vitória Piai, neurowetenschapper


IRP: 



Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]