Bron bij Neurologie: getallen 3 okt.2007

De Volkskrant, 21-09-2007, door Ranne Hovius

Het getal vijf is het geluid van de donder

Daniel Tammet is een autist met het savant-syndroom. Hij heeft een verbijsterend talent voor getallen en leidt ondanks zijn autisme een betrekkelijk normaal leven, wat hij zich grotendeels zelf heeft aangeleerd. Over zijn leven schreef hij een boeiend en ontroerend verslag.


Al zolang de Brit Daniel Tammet zich kan herinneren zijn getallen zijn vrienden. Ze zijn altijd om hem heen en hebben allemaal een verschillende persoonlijkheid. Er zijn vriendelijke getallen en luidruchtige, mooie en lelijke. Getallen zijn voor hem dan ook niet zomaar cijfers. Ze doen zich in zijn hoofd voor als kleuren, vormen, bewegingen en geluiden die gekoppeld zijn aan emoties. ‘Het getal 1’, schrijft Tammet, ‘is bijvoorbeeld een stralend, helder wit, alsof iemand met een zaklantaarn in mijn ogen schijnt. Vijf is een donderslag of het geluid van golven die op de rotsen slaan. Zevenendertig heeft iets klonterigs als pap, terwijl negenentachtig me aan vallende sneeuw doet denken.’ Dit verschijnsel, waarbij zintuiglijke ervaringen in de hersenen door elkaar lopen, heet synesthesie.
    Het is een zeldzaam verschijnsel. Maar bij Tammet voegt het zich nog eens bij een andere eigenschap die al even zeldzaam is: hij kan moeiteloos met gigantische getallen rekenen. Wat er met de zintuiglijke hutspot in zijn hoofd gebeurt wanneer hij twee getallen met elkaar vermenigvuldigt, beschrijft hij als volgt: ‘Ik zie de twee getallen elk als een unieke vorm en ik plaats ze tegenover elkaar in de ruimte. Uit de ruimte tussen de twee vormen ontstaat een derde vorm, die ik als een nieuw getal ervaar.’ Dat daar niet het soort rekenen aan te pas komt dat op school wordt geleerd, blijkt uit de weinige secondes die hij nodig heeft om een antwoord te geven op sommen als 37 tot de macht vijf (37x37x37x37x37). Wat hij in dit geval in zijn hoofd ziet ontstaan, is een grote cirkel die met de klok mee is samengesteld uit kleinere cirkels. Die specifieke vorm kan voor hem maar één getal zijn: 69.343.957.
    Tammet is een autist met het savant-syndroom. Savants zijn mensen met een verbijsterend talent op een enkel gebied, veelal rekenen, tekenen of muziek. Doorgaans is dit talent een geniaal eilandje in een voor de rest zwakbegaafde geest. Kim Peek, die model heeft gestaan voor de door Dustin Hoffman gespeelde autist in de film Rain Man, is daar het bekendste voorbeeld van. Tammet is niet, zoals Kim Peek, zwakbegaafd. Hij heeft het Asperger-syndroom, een lichte vorm van autisme, waarbij het IQ vaak bovengemiddeld hoog is, en waarmee kan worden geleerd een betrekkelijk normaal leven te leiden. Problemen doen zich vooral voor in de omgang met anderen.
    Dat die problemen niet gering zijn, beschrijft Tammet in zijn autobiografische boek Op een blauwe dag geboren. Het is een boeiend en ontroerend verslag over de geleidelijke ontdekking anders te zijn dan alle anderen. En over het moeizame proces om daarmee te leren omgaan. Wat er anders aan hem is, is lange tijd noch voor hemzelf, noch voor zijn omgeving duidelijk. Als baby huilt hij aan één stuk door en is hij alleen te kalmeren door hem in een deken heen en weer te wiegen. Als peuter is hij stil en teruggetrokken en zit hij het liefst op de slaapkamer met zijn vingers in zijn oren voor zich uit te staren. Spelen met andere kinderen doet hij nooit. En als er iets gebeurt dat van de normale routine of van zijn verwachtingen afwijkt, raakt hij in totale paniek. Op 4-jarige leeftijd belandt hij in het ziekenhuis met een zware epileptische aanval in de temporaalkwab. De hersenspecialisten die hem veel later zouden onderzoeken, vermoeden dat dat het moment is geweest waarop zijn savant-talenten op gang zijn gekomen, als een compenserende activiteit van de rechterhersenhelft voor de beschadigde linkerhersenhelft. Epilepsie in de temporaalkwab komt onder autisten relatief vaak voor – ongeveer eenderde van hen krijgt ermee te maken. Toch dacht niemand bij Tammet aan autisme. Toen hij geboren werd, in 1979, was het niet iets dat met slimme en leergierige kinderen in verband werd gebracht. Pas in 1994 is het Asperger-syndroom als aparte aandoening erkend, en ook toen zou het nog tien jaar duren voor Tammet als zodanig werd gediagnosticeerd.
    Dat hij de problemen van zijn handicap als kind leert overwinnen, dankt hij deels aan zijn ouders, die er op wonderbaarlijke wijze in slagen hem in het gezin van negen kinderen de rust en intuïtieve steun te geven die hij nodig heeft. Hij heeft het ook te danken aan zijn broers en zussen die hun rare, lieve oudste broer bij hun spel betrekken en van wie hij het sociale gedrag kon ‘afkijken’, aan zijn sterke wil om zo normaal mogelijk te zijn. En aan de getallenwereld in zijn hoofd die voor hem niet alleen een veilig toevluchtsoord op bange momenten vormt, maar ook een referentiekader voor het leren begrijpen van wat er in een ander omgaat. Tammet: ‘Als iemand tegen me zegt dat hij of zij zich verdrietig of gedeprimeerd voelt, stel ik me voor dat ik in de donkere holte van het cijfer zes zit om hetzelfde soort gevoel te ervaren en het zo beter te kunnen begrijpen. Als iemand beschrijft dat hij een prachtige plek bezoekt, denk ik aan mijn getallenlandschappen en hoe gelukkig die me maken.’ En zo leert hij het langzamerhand allemaal: hoe je met mensen praat, dat je oogcontact moet maken en niet met je ogen op de grond gericht moet doorratelen, op welke momenten mensen een reactie van je verwachten, en dat het geen goed idee is om, als je je fysiek tot iemand aangetrokken voelt, simpelweg op die persoon af te stappen en ertegenaan te gaan staan.
    Na zijn schooltijd gaat hij niet studeren, maar zet hij een stap waar iedereen zijn hart bij vasthoudt: hij vertrekt voor een jaar naar Litouwen om daar als vrijwilliger Engelse les aan volwassenen te geven. Het blijkt een gouden greep. Vol zelfvertrouwen en met, zoals hijzelf zegt, ‘een hele database van allerlei uiteenlopende ervaringen’ keert hij terug, in staat een eigen leven op te bouwen. Dat hij en passant het Litouws heeft opgepikt en, geholpen door zijn synesthetische vermogens, ook andere talen snel blijkt te kunnen leren (hij kent er inmiddels tien), legt de basis onder zijn toekomst. Samen met zijn levenspartner, de software-ingenieur Neil, zet hij een succesvolle website met talencursussen op (www.optimnem.co.uk) waardoor hij in staat is vanuit hun rustige huis in Kent te werken. Voor zijn plezier ontwikkelt hij ook een eigen taal, het Mänti, waarvan de woorden en opbouw volledig stroken met zijn synesthetische ervaringen.
    Een keerpunt in zijn leven wordt de actie die hij op touw zet om de Britse epilepsievereniging te steunen. Hij doet dat zoals alleen een savant dat kan doen: door van het getal pi een recordaantal cijfers achter de komma uit het hoofd te leren (het worden er 22.500) en deze in het openbaar voor te dragen op de internationale pi-dag (14 maart, de geboortedag van Einstein). Het evenement, dat vijf uur duurt, trekt enorme belangstelling en leidt tot een stroom interviews (op de meest gestelde vraag ‘waarom zou je een getal als pi tot zoveel decimalen uit je hoofd leren?’, antwoordt hij steevast dat pi nu eenmaal zo uitzonderlijk mooi en uniek is). Het leidde ook tot het besluit van een Engelse televisiezender een documentaire rond Tammets verhaal te maken, Brainman. In deze in 2005 uitgezonden documentaire ontmoet Tammet de savant Kim Peek, spreekt hij met hersenonderzoekers en bezoekt hij IJsland, waarvan hij speciaal voor het programma in vier dagen de taal heeft geleerd.
    Sinds de documentaire in ruim veertig landen is vertoond, wordt Tammet overspoeld met verzoeken van hersenspecialisten om mee te werken aan onderzoek. Te midden van de toch al zeldzame groep savants blijkt Tammet een witte raaf: niet alleen levert hij fenomenale rekenprestaties, hij kan ook nog vertellen wat er in zijn hoofd gebeurt. Hoewel dergelijke expedities vaak een aanslag plegen op zijn obsessieve behoefte aan orde en regelmaat, werkt hij graag aan onderzoek mee. Om meer over zijn eigen hersenen aan de weet te komen, en om anderen te helpen.
    En als het hem allemaal te veel wordt, is er altijd nog zijn getallenwereld. Tammet: ‘Soms, als ik ’s avonds in slaap val, stroomt mijn brein ineens vol helder licht en zie ik alleen maar getallen – honderden, duizenden getallen – die snel aan mijn ogen voorbijdrijven. Het is een prachtige, rustgevende ervaring.’

Tussenstuk:
Idiot savant in films

De idiot savant is een geliefde en gelegitimeerde figuur in films sinds Dustin Hofmann die rol vervulde in Rain Man (1988, bekroond met vier Oscars). Hij speelt de autist Raymond Babbitt die een bijzonder talent aan de dag legt voor hoofdrekenen, gokken en het onthouden van telefoonboeken en foute vliegtuigmaatschappijen. In de film Mercury Rising (1998) is het jongetje Simon de idiot savant en de tegenspeler van een FBI-agent (Bruce Willis) met het hart op de juiste plaats. Er wordt jacht op Simon gemaakt door een supergeheime organisatie waarvan het computerbeveiligingssysteem door het jongetje is gekraakt.

Op een blauwe dag geboren – Een geschiedenis – Indrukken van een autistische jongen met een bijzonder brein, Daniel Tammet. Vertaald uit het Engels door Miebeth van Horn; Nieuwezijds; 222 pagina’s; € 19,95; ISBN 978 90 5712 255 2


Terug naar Ratio en emotie , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]