De Volkskrant, 01-03-2013, door Maarten Keulemans .2010

Droomproeven | Hersenleestechniek

Dromen lezen terwijl u slaapt

Hebben dromen nut of zijn ze slechts een bijeffect van hersenactiviteit tijdens de slaap? Japanners scanden dromende breinen.


Tussentitel: Nog even en je kunt je dromen terugzien op YouTube

'Neuraal ontcijferen van beelden tijdens de slaap'; het zijn van die titels die je niet iedere dag in een gortdroog wetenschappelijk vakblad tegenkomt. Toch was dat precies wat een Japans onderzoeksteam deze week optekende in het blad Science. Meer nog: 'Onze resultaten leveren bewijs dat de specifieke inhoud van visuele ervaringen tijdens de slaap kunnen worden uitgelezen uit patronen van hersenactiviteit.' Was getekend: Yukiyasu Kamitani en collega's van het ATR Computational Neuroscience Laboratory in Kyoto.

Goed: de dromenlezer uit Kyoto is minder fancy dan de droomvertaler van professor Barabas of de draagbare droommachine uit de spektakelfilm Inception. Maar toch. 'Wat een cool onderzoek is dit', reageert aan de Universiteit van Amsterdam neurowetenschapper Steven Scholte. De droomproeven uit Japan zijn wat je krijgt als je een aantal al bestaande hersenleestechnieken optelt, weet Scholte. 'De resultaten verbazen me derhalve niet. Maar mijn god, wat gaat het op dit moment snel met het relateren van hersenactiviteit aan gedachten!'

Kamitani en zijn collega's lieten drie vrijwilligers wegdoezelen, terwijl de activiteit van vooral hun visuele cortex werd vastgelegd met een fMRI-hersenscanner. Sloegen de vrijwilligers aan het dromen, dan werden ze wakker gemaakt: de dromer moest dan zeggen wat hij zojuist in dromenland had gezien. Daaruit isoleerden de onderzoekers een aantal simpele, zichtbare objecten: huis, man, tafel, auto. Stap ťťn.

Vervolgens werd de hersenactiviteit van de vrijwilligers opnieuw gemeten, terwijl ze naar plaatjes keken van dezelfde alledaagse, concrete zaken. De patronen van hersenactiviteit werden bewaard op de computer. Stap twee.

Voor stap drie mochten de vrijwilligers weer gaan slapen in de scanner: door hun hersenactiviteit te vergelijken met de eerder vastgelegde activeringspatronen, konden de onderzoekers zes tot zeven op de tien keer correct aflezen welke objecten de proefpersonen zagen in hun droom. Heel wat anders dan een echte droomfilm nog, maar niettemin een tot de verbeelding sprekend begin: al toen Kamitani afgelopen herfst de tussenstand van zijn onderzoek presenteerde, veroorzaakte dat een bescheiden mediastorm en speculaties over gedachtenleeshelmen en dromen terugzien op YouTube.

Terwijl het idee toch ook weer niet zo heel nieuw is, tekent in Nijmegen hoogleraar neurofysiologische grondslagen van gedrag Ton Coenen aan. 'Dat die beelden gemaakt worden door neurale activiteit die je kunt vastleggen en waaraan je kunt rekenen, is al vrij lang bekend.' En let op, nuanceert hij: 'Ze kunnen alleen sommige beelden terugzien. Je onderzoekt niet de droom zelf, maar uiteindelijk alleen wat iemand erover vertelt. De vraag blijft in hoeverre dat allemaal overeenkomt met de eigenlijke droom.'

Speling zit hem vooral in de software die de droombeelden 'herkent'. Het Japanse team werkt immers met software die beelden indeelt in tamelijk brede categorieŽn. Het systeem herkent daardoor bijvoorbeeld wel dat iemand droomt van een 'man', maar niet of het om de buurman gaat of om de premier van Nederland. 'En een beperking is dat het alleen gaat over dingen zien', weet Scholte ook wel. 'Maar je kunt het ook zien als eerste stap. De eerste MRI-scans waren ook nauwelijks in de praktijk te gebruiken.'

De techniek is vooral handig om meer onderzoek te kunnen doen naar wat dromen eigenlijk zijn. Over dromen bestaan ruwweg twee theorieŽn. Ofwel dromen hebben geen betekenis, maar zijn slechts een bijeffect van hersenactiviteit tijdens de slaap, 'zoals een stationair draaiende motor lawaai voortbrengt', zegt Coenen. Ofwel dromen hebben wel nut, en vormen de kanalen waarlangs we wat we overdag hebben meegemaakt wegschrijven op de harde schijf van ons geheugen. Uit eerdere experimenten blijkt bijvoorbeeld dat wie overdag iets leert, dat 's nachts letterlijk nogmaals leert, door dezelfde taak met de hersenen opnieuw uit te voeren.

'Dit voegt een paradigma toe', vindt Coenen. 'Als je de droominhoud beter begrijpt, kun je er ook gericht onderzoek naar doen.'

Scholte denkt dat de implicaties veel verdergaan. Hij wijst erop dat het de laatste jaren studies hagelt die het verband tussen hersenopslag en waarneming onderzoeken. 'Er is nu een groot gat in ons begrip van hoe de visuele perceptie zich verhoudt tot concepten als 'paard' of 'stoel'. Dit soort onderzoek gaat herdefiniŽren wat semantische kennis is, en hoe de buitenwereld is versleuteld in het brein.'

Dat heeft filosofische implicaties, want 'tenzij je gelooft in geesten, is die representatie in het brein ook wat de buitenwereld Ūs', zegt Scholten. 'Wat is, als je het over een paard hebt, precies 'paardheid'? Wat is 'stoelheid'? Dit gaat op een fundamenteel niveau over wat de wereld is en hoe we haar ervaren.'


Tussenstuk:
REM-dromen is zo passť

U weet best: er is zoiets als REM-slaap, de slaap waarin uw ogen draaien, en daarin dromen we. Of niet? 'Tegenwoordig weten we dat de relatie niet een-op-een is', zegt hoogleraar neurofysiologie Ton Coenen. 'Dromen is niet gebonden aan je REM-slaap.' De vrijwilligers uit het Japanse experiment 'droomden' bijvoorbeeld kort nadat ze in slaap waren gevallen: een vorm van dromen die zeer heldere beelden geeft. Dat veel dromen wťl in de REM-slaap plaatsvinden, komt waarschijnlijk eerder doordat het brein dan actiever is en de dromen gemakkelijker komen, aldus Coenen.
 



Naar Psychologische praktijktips , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]