De Volkskrant Magazine, 05-03-2005, door Diederik van Hoogstraten

Te biecht bij een semi-literaire Mona

Tussentitels: 'We delen al deze menselijke rotzooi, we praten. Dat creŽert een gemeenschap'

Voor brievenrubrieken en tv-programma's over persoonlijke problemen halen hoger opgeleide Amerikanen hun neus op. De kwaliteitskranten en internet bieden een alternatief voor de hapklare oplossingen van Dr. Phil en Oprah Winfrey. Psychische hulp voor de denkende klasse.

Niet dat John zelfmoord overweegt, zijn bezit kwijt is door een gokprobleem of zijn ouders voor zijn ogen heeft zien sterven. 'Ik zeg het maar, want soms zeggen we "probleem'; terwijl het relatief peanuts is, zegt de man uit een stadje in Pennsylvania.
    Goed dan, John heeft een probleempje. Een morele kwestie eigenlijk En hij heeft hulp nodig. 'Dit kan ik niet alleen oplossen.
    John (34) heeft zijn vrouw jarenlang verwaarloosd. Door zijn veelvuldige explosies van woede is ze van hem weggedreven. Nu wil ze scheiden. Hij ziet dat er geen andere weg is. Zijn vrouw heeft een affaire met een collega.
    Nu de kwestie. Hij weet dat die man getrouwd is, en dat de echtgenote niet weet van de affaire. 'Moet ik als bedrogen echtgenoot aan de bedrogen echtgenote vertellen wat haar overkomt?'
    Denk daar maar eens over na.

Ideale wereld
De man die hier diep over heeft nagedacht, heet Cary Tennis. De adviescolumnist van het intemettijdschrift Salon.com doet het voor zijn brood: filosoferen over de netelige kwesties van wildvreemden. In zijn column, Since You Asked getiteld, staat dagelijks een brief afgedrukt, met eronder Tennis' antwoord.
    Tennis vertelt tijdens een gesprek in San Francisco dat hij met de brief van John heeft geworsteld. Uiteindelijk was zijn antwoord: nee. 'Ik ben het eens met je therapeut dat je het niet moet vertellen. Ik denk wel dat zij in een ideale wereld moet weten wat er gebeurt, zo begon Tennis zijn reactie. Om na een filosofische omzwerving van een paar honderd woorden hier uit te komen: 'Laten we zeggen dat openbaarmaking van de affaire aan de betrokken partijen is:
    Wat vond John daarvan? Tennis' reactie strookte met wat hij zelf al aanvoelde. 'Ik wil het de vrouw vertellen om persoonlijke, hatelijke, wraakzuchtige redenen, maar ook om altruÔstische. Dus uiteindelijk zal ik het vermoedelijk niet doen. En zo stond Tennis alweer een zoekende Amerikaan bij. Zaak gesloten, volgende patiŽnt.
    Oppervlakkig gezien doet hij niet anders dan Oprah Winfrey, Dr. Phil en een wijde waaier van adviescolumnisten in de vrouwenbladen. Maar er is iets bijzonders aan Tennis. Terwijl de vorm en het genre van amateuradvies bijna zo oud zijn als de drukpers zelf, is voor het eerst advies voor hoogopgeleiden populair.
    In de Verenigde Staten zeker. De lezers van Tennis, zo'n 1,4 miljoen regelmatige bezoekers, zijn progressieve types. De columnist noemt ze 'kosmopolitisch, kritisch, slim, gevoelig, wat hij opmaakt uit de tien ŗ vijftien brieven en mails die elke dag binnenkomen. Een verre van wetenschappelijke peiling onder de schrijvers wijst uit -dat ze zonder uitzondering eerder van de Golden Gate-brug in San Francisco zouden springen dan hun probleem aan de recht-toe-rechtaan tv-therapeut Dr. Phil voorleggen.

Krulspelden
Nooit, zegt bijvoorbeeld Wendy, een z9jarige uit New York Net als alle briefschrijvers wil ze alleen met haar voornaam in de krant. Ze schreef Tennis over haar knagende jaloezie. Haar vriend heeft een goede, gewone vriendin. Die is mooier en slimmer dan zij; zegt Wendy. En ze is ook nog beter in haar vak.
    Tennis reageerde uitvoerig. Het was een boeiende, literaire beschouwing, met Othello van William Shakespeare als leidraad. 'Het is jouw vriend die de macht heeft om je angsten weg te nemen: Indirect sprak hij de betrokken partij toe, wat Tennis vaak doet. 'Dat was voor vandaag de grafrede voor de beschaving, besloot hij zijn essayistische antwoord.
    Wendy was er blij mee. 'Hij reageerde als een sociaal wetenschapper ťn als een adviescolumnist. 'Juist daarom zou ze niet snel naar een ander, oppervlakkig medium stappen voor advies. 'Dit klinkt misschien hypocriet, maar ik vind dat het naar wanhoop ruikt als je een vrouwenblad schrijft. Je hebt het gevoel dat je probleem gelezen wordt door een vrouw met krulspelden ergens in het middenwesten.
    Tennis is niet de enige met een groeiende schare van volgelingen uit de 'denkende klasse, zoals de columnist ze noemt. Het zondagse magazine van The New York Times heeft een huis-ethicus. Ook deze Randy Cohen begeeft zich elke week in de donkere krochten van de gekste morele dilemma's.
    De lezers van de Times, tien miljoen op een goede zondag, zitten in dezelfde hoek als die van internettijdschrift Salon. En ook zij wenden zich steeds vaker tot de amateur-expert. Elke week krijgt hij zo'n tweehonderd brieven van moreel-getormenteerden.
    The Washington Post heeft Carolyn Hax, die onder de uitnodigende titel Tell Me About It adviseert, vooral over liefde en gebroken harten. Wederom eenzelfde beeld van het lezerspubliek.
    En op de website TheStranger.com biedt Dan Savage op intelligente toon soelaas voor dwalende geesten, voornamelijk op het gebied van seks, en nu en dan liefde.
Waar komt die plotselinge behoefte aan - en groeiende populariteit van - advies voor 'ons soort mensen' vandaan? Wendy legt het zo uit: 'Als je een columnist op Salon schrijft, heb je kans dat meer intellectuele types zich over je probleem buigen.'
Dat gebeurt inderdaad; aan Tennis' column is een openbaar forum verbonden, Table Talk, waar gelijkgestemde lezers hun ideeŽn kwijt kunnen over de vraag van de dag en Tennis' antwoord.

Milan Kundera
Cohen en Tennis zien zichzelf allereerst als schrijvers. Geen van beiden heeft een passende opleiding. Tennis deed culturele studies en verkeerde jaren aan de rand van de afgrond als alcoholverslaafde. Cohen ging naar het conservatorium en raakte uiteindelijk verzeild in de journalistiek
    Hun antwoorden zijn vaak semi-literaire werkjes, korte essays over de hartverscheurende menselijke conditie en de ondraaglijke lichtheid van het bestaan; die term van Milan Kundera duikt nog wel eens op in Tennis' columns.
    In tweede instantie zitten ze ergens tussen amateur-therapeut en luisterende vriend in. 'We hebben de expert geŽlimineerd, zegt Cohen. Juist dankzij e-mail kunnen lezers zich direct tot hem wenden, waarna hij algemeen en aardig geschreven advies biedt. 'Het is een openbare vriendschap. Je kunt zeggen: in plaats van een levensechte vriend, en op mijn donkere momenten zie ik het ook zo. Dat we in het postmoderne internettijdperk steeds dieper in ons sociale isolement wegzakken en alleen nog per e-mail met volslagen vreemden communiceren. Maar vandaag ben ik optimistisch. Dus: ik ben alleen maar een extra vriend, voor erbij.

Veilig nest
Cary Tennis vind het moeilijk om zijn eigen rol en populariteit te verklaren. Zijn antwoorden zijn het meest filosofisch en vaak ook het meest diepgaand van alle columnisten. Maar hij geeft ook zelden een direct antwoord waarvan je zegt: ja, dat doen wel
    Tennis (52) is een licht-smoezelige verschijning met een verweerd gezicht. Sporen van langdurig drankmisbruik, zegt hij. De columnist woont met zijn vrouw en twee witte poedels, gek genoeg zo groot als labradors, vlakbij het strand van de Stille Oceaan.
    'In onze cultuur biecht men graag; zegt Tennis. 'Het is een religieuze impuls, een confessionele impuls. Dat is denk ik universeel menselijk. Tegelijk is Amerika meer dan andere plekken een therapie-cultuur: Voorts doet hij niet aan name dropping. Grootheden uit de psychologie, zoals Sigmund Freud, Carl Jung en Michel Foucault bepalen zijn denken wel mede, maar hun namen halen zijn column nooit.
    Waarom mensen hem schrijven, weet Tennis niet goed. 'Ik zou het zelf nooit doen. Ik neem van niemand advies aan. Wel weet hij uit ervaring van het twaalf-stappen-programma van Alcoholics Anonymous dat het zinvol en belangrijk is om je problemen uit te spreken. 'Of mensen het beseffen of niet, het helpt echt om het te formuleren, op te schrijven en te delen. Daar komt bij dat ik een podium bied, en er vervolgens op een vriendelijke manier naar kijk, zonder te oordelen.
    Zijn publiek kan Tennis niet zien, het is anoniem. 'En ik val niemand aan, dat heeft geen zin. Mensen zeggen me soms dat ze me als een vriend zien. We delen al deze menselijke rotzooi, we praten. Dat creŽert een gemeenschap, en daar hebben mensen behoefte aan.
    Het veilige nest dat Tennis biedt, is een belangrijk element. Briefschrijvers melden dat ze het eerst eng vonden om hun kwestie aan de orde te stellen. Mensen als Dr. Phil en Oprah oordelen wel degelijk, om daarna vaak met een hapklare oplossing te komen: dump die vent, wees lief voor je kinderen, stop met eten, ga naar de kapper of de psychiater.
    Je zult Tennis nooit zoiets horen zeggen. Hij noemt zichzelf 'uiteindelijk toch een new
age-achtige softie: Overigens ziet Tennis, niet bang voor zelfkritiek, ook wel dat daar een probleem zit. 'Soms moeten mensen gered worden, van de rand weggetrokken worden. Hij lacht: 'Iemand is suÔcidaal. De kans bestaat dat ik zou zeggen: wauw, dat is interessant, laten we erover praten.
    Dat risico herkent Cohen (56) ook, hoewel hij duidelijker advies biedt. Onlangs vroeg een lezer of hij uit een gevonden portemonnee een klein bedrag mocht halen voordat hij die retouneerde, als beloning voor zijn goede daad. Je hoorde Cohen sneren. 'Een verloren portemonnee terugbrengen is normaal fatsoenlijk gedrag, geen opvallend heroÔsche daad.' jezelf een beloning geven? 'De technische term die ik als niet-advocaat daarvoor zou gebruiken, is stelen.
    Tennis noch Cohen trekt zich veel aan van hun mogelijke macht. Die is beperkt, 'en dus ook de schade die je kunt aanbrengen, zegt Cohen luchtig. 'Het is begrensd door een helder begrip van hoe weinig ik kan doen, dat ik in wezen geen macht heb, aldus, Tennis. 'Ik weet niks, het is alleen maar ťťn virtuele ontmoeting. Die beperking, gecombineerd met vriendelijkheid, schrijftalent en intellect, geeft mensen een veilig gevoel. Net als een goede therapeut dus.

Dankbaar
Een voorbeeld is Gail (30) uit een voorstad van Chicago. Ze zat met een probleem dat eigenlijk een probleempje was, dat wist ze zelf ook. Gail is verloofd. Ze wist niet of ze haar eigen naam moest houden of dat ze die van haar toekomstige echtgenoot moest aannemen. 'Dear Cary, een nogal lichtzinnige vraag, schreef ze. Maar ze raakte aan de relatie met haar familie, de verhouding met haar man en andere, diepere kwesties.
    Het zat haar dwars, en Tennis vertrouwde ze. Ze was nieuwgierig naar zijn advies. Dat was na drie korte alinea's bondig: 'Just do it. Houd je naam.
    Gail was ten eerste verbaasd dat haar brief werd geplaatst. Ze was ook dankbaar. 'De reactie was behulpzamer dan ik had verwacht, en hij wist door alle extra problemen te snijden die ik er bij had gehaald: Niet dat ze Tennis' advies volgt, trouwens. Haar oplossing is er niet simpeler op geworden: haar eigen achternaam op het werk, maar formeel haar achternaam als 'middle name' en die van haar man als achternaam. Sommige mensen hechten aan complexiteit, weten zowel Gail als Tennis.

Vijftien minuten roem
Ook het ongebreidelde exhibitionisme speelt 'een rol. Op internet kan iedereen op websites en blogs zijn verhaal, beelden, gevoelens en gedachten kwijt. Iedereen kan het overal ter wereld lezen.
    Reality-tv is nog altijd populair: The Apprentice van Donald Trump en American Idol blijven veruit de best bekeken programma's in de VS. In beide gevallen zijn doodgewone, vaak bijzonder oninteressante Amerikanen op zoek naar hun vijftien minuten roem.
    En ook in de adviescolumns is het een aantrekkelijk vooruitzicht voor veel schrijvers, om gelezen en publiekelijk geanalyseerd te worden. 'Het is alsof ik onderdeel van een literair werk wilde worden; geeft Gail toe, 'wat Cary's columns soms zijn:
    John uit Pennsylvania is nog duidelijker. 'Ik heb het hele idee van "vraag de wereld om advies" volledig omarmd: Op een blog (persoonlijk internetdagboek) dat ongenoemd moet blijven vertelt hij zijn verhaal, 'uitvoeriger dan ik het mijn therapeut vertel. Het helpt, zegt John. 'Ik heb wat aan al die verschillende opinies. Het geeft het gevoel dat mensen meedenken en dat ik niet alleen ben.

Van God los
Randy Cohen weet ook dat mensen willen laten zien dat ze kunnen schrijven en denken. 'Ik zou graag denken dat ze alleen maar schrijven omdat ik zulk briljant advies bied. Maar natuurlijk speelt de niet te stillen honger naar zichtbaarheid mee.
    Ook voor Cohen zelf, trouwens. De self-made ethicus heeft een ethiek-imperium opgezet. Hij schrijft naast zijn column ook boeken, publiceert twee keer per maand in de Londense Times, biedt hulp op de radio, en spreekt geregeld op universiteiten.
     En bij bedrijven. 'Als er weer eens topman de gevangenis ingaat, denken ze: okť, laat de ethicus maar komen. Hoe meer Enrons, hoe beter voor mij, lacht Cohen, met een verwijzing naar het energiebedrijf dat in een gigantische fraude ten onder ging en de golf van bedrijfsschandalen in gang zette.
    Daarmee raakt Cohen nog een beweging in de Amerikaanse samenleving. Terwijl Amerika een diep-religieus land is, waar een ruime meerderheid gelooft in hel, hemel en het scheppingsverhaal, zijn er ook miljoenen die gewoon door-seculariseren. Net als de meeste Europeanen raken ze van God los. Dat geldt voor zijn lezers en de groepen die hij toespreekt. 'Tegelijk blijft er behoefte aan morele en persoonlijke richtlijnen, denkt Cohen. Net als bij Tennis zul je het woord God alleen op ironische toon in de column lezen.
    Advies voor de liberale, seculiere elite, kortom. En dan vooral voor vrouwen. Adviescolumnisten worden traditioneel veel meer door vrouwen dan mannen gelzen. 'Cary heeft een soort vrouwelijke colt, weet Wendy uit New York. 'Ik denk dat het komt doordat hij een mannelijk perspectief biedt, maar op een manier die vrouwen graag horen:
    Tennis bloost daar licht van. 'We doen ons best.'

Menselijke rotzooi
En John, de man die geen probleem maar een probleempje had? Op zijn blog meldde hij eind vorige maand dat de 'andere' man de affaire met Johns vrouw stopzette. 'Who gives a fuck, zo schreef John stoer. Intussen blijft hij Tennis' advies volgen. 'Ik vind nog steeds dat de vrouw het recht heeft om het te weten: En in een zin die Tennis hem destijds ongeveer letterlijk aan de hand deed: 'ik vertrouw mijn eigen motieven nog steeds niet.
    Allemaal menselijke rotzooi, zoals Tennis zei. En maar doormodderen. 'Het is ons lot, zegt Cohen.
    'Zoeken, antwoorden, en ontdekken dat je er nog steeds niks van begrijpt. Mooie baan heb ik, hŤ?'


Naar Niet willen weten, bronnen , Niet willen weten , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]