De Volkskrant, 21-07-2007, door Evelien van Veen 28 jul.2007

'De nieuwe man: een brulaap op een rots'

Literatuurwetenschapper Stine Jensen (35) promoveerde op vrouwen en apen en werd een bekende Nederlander dankzij de Bokito-soap. En, o ja, ze schreef ook over haar Turkse geliefde. Inderdaad, tussen die twee onderwerpen is een verband.

De hype rond Bokito - fascinerend vond Stine Jensen het. Een film die werkelijkheid wordt. Daarbij: we lijken wel geobsedeerd door dieren. 'Dat ijsbeert je Knut ook, de paarden van Marrum. De Dierenpartij, die zo populair is, en die een heel simpel goed-en-fout-beeld hanteert. De mens is het kwade, het dier het laatste onbesmette ideaal: allemaal projectie.'    
    Opeens was ze de deskundige. Ze hielp zelf een handje mee door fluks een nieuwe uitgave van haar proefschrift van vijf jaar geleden op de markt te brengen. Waarom vrouwen van apen houden verscheen eind mei, amper twee weken na de uitbraak van de gorilla, met een in allerijl geschreven voorwoord over de affaire en een nieuwe ondertitel: De vergeefse mensenliefde voor Bokito en andere apen. Ook nieuw is de foto van de auteur op de achterflap. In plaats van een bescheiden glimlachende promovenda met een trui en een paardenstaartje staat daar nu een zelfbewuste vrouw met lippenstift en een decolleté.
    Kijk, daar gáán we alweer, zegt filosofe en literatuurwetenschapper Stine Jensen (35). Beeldvorming - veel meer nog dan de relatie tussen vrouwen en apen heeft die haar belangstelling. Hoe komen beelden in de media tot stand? Wat zeggen ze over de werkelijkheid? Daar gaat haar boek over: het vrouwbeeld dat oprijst uit boeken en films als King Kong en Gorillas in the Mist. En wat dat dan weer over mannen zegt.
    Het spannendste van de affaire-Bokito vond ze het moment dat het 'perspectief begon te kantelen'. De vrouw die te grazen werd genomen veranderde in een paar dagen tijd van slachtoffer in dader: wat bezielde die vrouw om zich zo op te dringen aan een onschuldig dier?

Waarom houden vrouwen van apen?
'Omdat ze teleurgesteld zijn in mannen. Dat is een verklaring die nogal eens opduikt. Neem De vrouw en de aap uit 1996 van de Deense schrijver Peter Høeg. Een vrouw is ongelukkig in haar huwelijk en daarom gaat ze er met een aap vandoor. Die aap is sensitief, maar ook daadkrachtig. Lief, maar toch macho. De ideale man.
    'Heel veel van de verhalen gaan over mannelijkheid. De man is in verwarring: hij is niet meer nodig voor nageslacht, want de vrouw kan naar een spermabank. Hij is ook niet meer nodig voor een inkomen, want de vrouw kan zelf haar geld verdienen. Dus wat is nog zijn functie? Hoe moet hij zich gedragen? Hij gaat zijn identiteitscrisis uitvechten via een aap, die oerfiguur van viriliteit en spierkracht.'

En dat zegt iets over de man van nu?
'Ja. Na de metroseksueel en, heel even, de überseksueel, zie je nu een man die weer gewoon man wil zijn, bier drinken en voetbal kijken. Een brulaap op een rots is het, een overdreven cartoonversie van mannelijkheid, zoals vrouwen in de bimbocultuur cartoonversies van vrouwelijkheid zijn.
    'Matthijs van Nieuwkerk is dé man van het moment: een beetje sensitief, maar ook lekker plat en oppervlakkig en altijd vrolijk. Ik vind het leuk om zo'n blad als Matthijs te kopen om te kijken hoe dat nou zit met die nieuwe man. Er zit dubbelheid in: dat jongensachtige en een lichte obsessie met seks, maar tegelijk ongevaarlijk. Er staan interviews met hoeren in, maar wel luchtig, nergens tragiek. Het moet vooral leuk blijven, ook aan tafel in De wereld draait door. Dat schuift maar aan, Heleen van Royen erbij, en maar lachen met z'n allen, hoofd achterover, tanden bloot. Met grote vanzelfsprekendheid voeren Hollandsheid en platte seks de boventoon: doe maar normaal, wij hebben lol.
    'Al dat lachen - ik weet niet hoe lang we dat vol gaan houden. Het wordt tijd voor weer een paar flink sombere mannen. Ik mis een intellectueel als Adriaan van Dis. Joris Luyendijk, ook zo'n opgewekte jongen. Type ideale schoonzoon - helemaal de man van nu.'

Maar Luyendijk heeft een serieuze boodschap.
'Ja, en dat vind ik ook goed, beeldvorming is tenslotte mijn vak. Maar wat me verbaast is de naïeve veronderstelling dat er een eenduidige waarheid zou zijn achter het beeld. Tien jaar geleden al had je Het blauwe licht van Anil Ramdas en Stephan Sanders. Een gekleurde man en een homoseksueel - die wisten beter raad met ambiguïteit. De mannen van nu zijn Van Nieuwkerk, Luyendijk, Martin Bril, Beau van Erven Dorens. De witte heterojongen stelt de norm.
    'Maar ik zie ze wel liever dan neoconservatieven als Andreas Kinneging of de filosoof Ad Verbrugge. Die storen me echt. Verbrugge krijgt drie uur de tijd in Zomergasten om zijn ideeën te etaleren. Het huwelijk, dat zou een heilige eenheid zijn tussen man en vrouw. Er wordt maar even vergeten dat de helft van Nederland alleen leeft of een andere partnerkeuze heeft. Kinderen eerst, dan pas carrière - en het is dan wel de vrouw die voor ze moet zorgen. En dat alles met een stevig christelijk fundament eronder, in onleesbaar proza vol Heidegger en zonder een spoor van zelfspot.'

Het is niet de eerste keer dat je de confrontatie zoekt met Verbrugge. Heeft hij gereageerd?
'Ik ben een keer op hem afgestapt om het debat te openen, maar ik was lucht voor die man. Er kwam een andere man bijstaan en pfft, ze zágen me niet eens.'

In NRC Handelsblad bepleit je een nieuw feministisch elan en reken je af met de 'jarretelfilosofie'. Directe aanleiding was de publicatie van Stout. Wat is er zo fout aan dat boek?
'Als je commerciële bimbo's verkoopt, moet je niet net doen alsof je de vrouw wil bevrijden.
Op de schaal van Heleen van Royen en Marlies Dekkers scoor je met daadkracht, assertiviteit, dominantie. Allemaal heel mannelijke waarden. Maar ondertussen moet die vrouw zich wel in een lingeriesetje hijsen en vooral begeerlijk zijn. Dat heeft niets met emancipatie te maken. Vergis je niet, Stout is een dik uitgevallen reclamefolder waarmee we het nieuwe zwembad van Heleen van Royen subsidiëren.'

Jazeker, Stine Jensen epileert ook haar wenkbrauwen ('Pas sinds mijn 30ste, daarvoor wist ik niet eens dat het kon') en ze trekt graag een leuk jurkje aan. In Turkse Vlinders, het boek over haar relatie met een Turkse kapper, beschrijft ze hoe ze in Turkije haar vrouwelijkheid ontdekte. 'Daarvoor zat ik jarenlang in een joggingbroek aan mijn proefschrift te werken. In Nederland kreeg ik altijd een boek cadeau van vriendjes. Mijn Turkse vriend gaf me sieraden, kleding. Dat appelleert aan een heel ander deel van je persoonlijkheid.'
    In die tijd omarmde ze het lippenstiftfeminisme en waren de vrouwen uit Sex and the city haar rol modellen. Daar kwam ze op terug.

Wat is er veranderd?
'Ooit leken de personages uit Sex and the city voor een nieuw soort vrouw te staan, onafhankelijk, zelfbewust. Maar het bleek allemaal zo leeg en karikaturaal. Je zag ze nooit werken, het ging alleen maar om winkelen en mannenjacht. En dan die eeuwige neurotische zelfkleinering van types zoals Bridget Jones. Dat doet iets met vrouwen. Ik zie het bij de studentes die ik les geef: zulke fantastische, intelligente meiden en tegelijkertijd zó onzeker.
'Alles bij elkaar leidt het tot een raar, verwrongen vrouwbeeld, dat schadelijk kan zijn. Waar komt die plotse belangstelling voor schaamlipverminkingen vandaan?'

Dus ondertekende je een manifest tegen het onnatuurlijke schoonheidsideaal.
'Ja, al heb ik wel even getwijfeld. 'Normaal moet weer normaal worden', staat daarin. Naar zo'n zin kan ik als filosoof uren staren, want wat is normaal? De discussie moet niet versmallen tot plastische chirurgie en botox, het gaat ook over economische zelfstandigheid.
    'Heleen Mees van Weg met het deeltijdfeminisme! heeft een sterk punt, maar ze mist humor. Haar retorische strategie lijkt op die van Ayaan Hirsi Ali: flink generaliseren, jezelf op de cover van je boek zetten. Ze poseerde voor Volkskrant magazine in haar lege, schone keuken. Je zag meteen: daar wordt niet gekookt. Dat valt niet goed in moederend Nederland. En dan wordt ze aangevallen op het feit dat ze geen kinderen heeft. Volkomen onterecht en kwalijk. Maar dat is ook wat beeldvorming doet.'

Je hebt jaren een relatie gehad met een lager opgeleide, Turkse man, die, zo blijkt uit je boek daarover, erg bezitterig was. Heeft dat het feministische vuur in je aangewakkerd?'
'Nee, ik geloof helemaal niet in zo'n plat oorzaak-en-gevolg-verhaal. Hij was jaloers ja, maar ook gul en lief en sensitief. En het verschil tussen ons is juist een tijd lang heerlijk geweest, die passie was toen wat ik zocht in de liefde. Die relatie heeft mijn blik verruimd en me laten inzien dat onze westerse waarden niet de enige juiste zijn. Wij zeggen: die vrouwen worden onderdrukt. Nou, ik heb daar zoveel zelfbewuste vrouwen ontmoet, die thee met elkaar drinken, samen lachen, elkaar helpen, er is zoveel gemeenschapszin. Dat ontbreekt hier wel eens.
    'En natuurlijk zijn dat allemaal clichés, ik was zelf een wandelend cliché. Ik was die blonde. intellectuele vrouw die op een kápper valt. Een vakantieliefde en nog een moslim ook. Als iemand het aan mij zou vertellen, zou ik ook mijn bedenkingen hebben. Maar ik was verliefd, ook op de soap waarin ik was terechtgekomen.'

Over clichés gesproken: ben jij toch niet die hoogopgeleide Sex and the city-single, te kritisch voor een man, te laat voor een kind?
'Ik heb het me vandáág nog afgevraagd. Maar te laat - ik hoop het niet. En te kritisch? Integendeel, ik krijg juist altijd te horen dat ik niet kritisch genoeg ben. Mijn vrienden zijn stiekem, denk ik, opgelucht dat ik nu al een tijdje geen partner heb.'

Een proefschrift over vrouwen en apen. Een relatie met een Turkse man - ook een exoot, in zekere zin. Is er een verband?
'Reken maar. Ik denk dat we rustig een lijn kunnen trekken, haha. Ik heb voor Turkse vlinders veel blanke, westerse vrouwen geïnterviewd die zelfs hetzelfde vocabulaire gebruiken als de vrouwelijke onderzoeksters voor apen: de viriliteit, de masculiniteit, dat zijn haar zo mooi is, de lichamelijkheid. Begrijp me goed: het laatste wat ik wil zeggen is dat Turkse mannen net apen zijn. Maar het zijn allebei liefdes die soms drijven op het verlangen naar een 'primitieve', 'exotische' ander. Omdat je elkaars taal niet spreekt, ontstaat er een me Tarzan,you Jane-situatie die spannend en fascinerend is.
    'Ik moet er ook wel om lachen, van apen moeiteloos door naar Turkse mannen. Op het moment dat je die boeken schrijft, ben je je er niet van bewust. Achteraf denk je: O ja, er is een bijna pijnlijk rechtstreeks verband. Het verschil is: op een aap kun je al je verlangens en angsten blijven projecteren. Die praat niet terug.'
 

Tussenstuk:
CV

1972. Geboren in Hillerød, Denemarken
2000  Gezin Jensen verhuist naar Nederland
1997  Afgestudeerd in literatuurwetenschap en filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen
2002  Gepromoveerd op Waarom vrouwen van apen houden (herdruk mei 2007)
2005  Publiceert Turkse vlinders, liefde tussen twee culturen

Stine Jensen is docent literatuurwetenschap aan de Vrije Universiteit en literatuurcriticus voor NRC Handelsblad. Najaar 2007 verschijnt de essaybundel Goddelijke brulapen.


Naar Psychologische praktijktips, bronnen partnerkeuze , Psychologische
praktijktips
, Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]