De Volkskrant, 06-05-2006, door Annemiek Leclaire

Relatie APK

Tussentitels: 'Ik ben moe, ik ga naar bed' 'Om te slapen?' 'Ja, wat dacht jij dan?'
'Als ze de prooi binnen hebben, denken ze dat ze klaar zijn'
'Mijn man en ik hebben de laatste jaren in een soort koude oorlog geleefd'

Een goed huwelijk vergt periodiek onderhoud. Op een relatiecursus kunnen paren preventief relationele vaardigheden bijleren. 'Eigenlijk zou je er puur voor de gezelligheid elke week naartoe moeten.'

Net als het interessant begint te worden, wil niemand meer iets zeggen. Cursusleider Jaap de Weerd had aan de vier echtparen in het zaaltje gevraagd: 'Noem dingen van de ander waardoor je toen verliefd werd en waaraan je je nu ergert: De pennen waren naarstig over het papier gegaan. Wat zou meneer A opschrijven? Dat hij het zo leuk vond dat mevrouw B zo goedgekleed ging, maar dat hij er nu van baalt dat haar hle salaris op gaat aan kleding, cosmetica en schoenen? En wat zou mevrouw C noteren? 'Vroeger genoot ik van je eigenwijsheid, maar nu stoort het me dat je altijd alles beter weet'
    Het blijft stil in het zaaltje in Utrecht waar de echtparen vanavond een relatiecursus bijwonen. 'Wil niemand zijn antwoord met ons delen?' vraagt Jaap de Weerd.

Nors
Altrecht, een instantie voor geestelijke gezondheidszorg in Utrecht, organiseert al jarenlang een wekelijkse relatiecursus over de meest voorkomende valkuilen in het huwelijk. De cursus bestaat uit elf bijeenkomsten. Elke week kunnen paren in- en uitstromen. Elke avond heeft een ander thema - uiteraard wordt er veel aandacht besteed aan 'communicatie', zoals luisteren, onderhandelen en omgaan met kritiek. Andere onderwerpen zijn seksualiteit, rolpatronen en de invloed van kinderen of ziekte op de relatie.
    De deelnemers zijn meestal tussen dertig en vijftig jaar en komen vooral uit dorpen en stadjes uit de omgeving. Ze kennen de cursus omdat een van beiden bij Altrecht een therapie volgt, of horen erover via vrienden of hun huisarts.
    Gary en Roelien Denneman, tien jaar samen, kind van vier, gingen op cursus omdat ze 'steeds meer langs elkaar heen gingen leven'. Roelien (38) werkt dertig uur per week als productiemedewerkster, Gary (37), metaalbewerker, werkt in ploegendienst. Ze zagen elkaar weinig. Toen Gary conflicten kreeg met zijn baas en schoonfamilie, konden ze er samen niet over praten. 'Ik kon niet meer tot Gary doordringen', zegt Roelien. 'Als ik een gesprek begon, reageerde hij nors of liep hij weg. Na verloop van tijd vroeg ik hem niks meer:
    Gary, op zijn beurt, voelde zich in de relatie alleen staan, en onbegrepen. Ging gebukt onder het schuldgevoel van een man die diep in zijn hart vindt dat hij alles fout doet. De momenten dt ze samen waren, zaten ze op elkaar te vitten.
    Marli (45) en Reinout van Berghem (46), bijna 25 jaar getrouwd, vijf kinderen, rolden van het ene in het andere misverstand. Er was geen 'fysieke intimiteit' meer in het huwelijk. Een gesprek erover ging zo:
  Reinout: 'Ik ben moe, ik ga naar bed:
  Marli: 'Om te slapen?'
  Reinout, gergerd: 'Ja, wat dacht jij dan?'
  Marli, beledigd: 'Ik vroeg het alleen maar.'
    Dat wat haar man voor een 'ongelofelijk domme vraag' hield, was Marli's verzoek om seks. 'En dan eindig je in bed met je rug naar elkaar toe', zegt Marli, 'terwijl dat nou net niet de bedoeling was.'

Luisteroefening
Je hoort het relatiedeskundigen wel eens verzuchten: als mensen willen autorijden, nemen ze rijles, als ze een boot kopen, doen ze een vaarcursus, maar als ze iemand vinden met wie ze de rest van hun leven elke dag willen doorbrengen, doen ze helemaal niks. En dat is gezien de scheidingscijfers 37 procent van de echtparen gaat uit elkaar eigenlijk een verbazingwekkend naeve houding.
    Terwijl er genoeg wetenschappelijke kennis is over de kunst van het goede huwelijk. In iedere regio is wel een zorginstelling, maatschappelijk werkster of psychotherapeut te vinden die avonden voor relatiegroepen organiseert. De een doet wekelijks iets in een buurthuis, de ander geeft workshops in het weekend. Er zijn op maat gesneden cursussen voor echtparen die gebukt gaan onder geweld, 'opfriscursussen' voor paren die gepensioneerd zijn en tweedaagse trainingen voor partners die allebei een veeleisende baan hebben.
    Het is, zo benadrukken de trainers en cursusleiders, geen therapie die ze geven. Het gaat om 'preventieve cursussen in relationele vaardigheden'. Belangrijk thema is het 'niet goed samen kunnen praten', omdat het zo'n veelvoorkomend struikelblok is. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is dit de meest genoemde reden om te scheiden.
    De oefeningen hierover maken dan ook steevast grote indruk op de deelnemers van de Utrechtse relatiecursus. Neem de luisteroefeningen, waarbij de partners tegenover elkaar gaan zitten en een van de twee een. verhaal vertelt dat de ander zo precies mogelijk moet herhalen. Veel cursisten komen er dan achter dat ze hun partner niet laten uitpraten, diens woorden niet tot zich laten doordringen, of dat ze de boodschap verkeerd interpreteren.
    'Ik wist niet dat ik zo slecht naar Gary luisterde'. zegt Roelien Denneman. 'Hij luistert wel naar mij, maar ik niet naar hem. Ik praatte gewoon door hem heen.'
    'Ik vloog er ook altijd meteen bovenop als mijn man iets zei', zegt Conny Koers (33), organisator van wijnproeverijen, vijf jaar samen met Frans, twee kinderen. 'Door die oefeningen heb ik geleerd eerst te checken of ik begrijp wat hij wil zeggen. Ik laat hem helemaal uitpraten en daarna zeg ik: "Klopt het dat jij bedoelt dat.... Hierdoor hebben we minder conflicten.'
    Voor het echtpaar Van Berghem was de avond over onderhandelen een eye opener.
Als Reinout vroeg: 'Zullen we naar Frankrijk op vakantie?', dan zei Marli: 'Prima', terwijl ze liever naar Tsjechi was gegaan. Wilde Marli naar haar ouders, dan ging Reinout mee, terwijl hij eigenlijk geen zin had. En dan zat hij tot ongenoegen van Marli tijdens de visite zichtbaar te balen. Vroeg hij: 'Zullen we weer 's gaan?', en ze wilde niet, dan werd hij nog pissiger 'want ze wist toch dat ik eigenlijk geen zin had?'
    Zij hebben nu geleerd om wat ze wel en niet willen, directer te uiten. Om 'aan hun eigen mening vast te houden, en niet steeds voor de ander te denken'.

Relatiekeuring
Wat relatietherapeuten ook wel eens verzuchten, is dat het zo spijtig is dat paren pas aankloppen 'als het allemaal al uit de hand is gelopen'. Leo van Horen, relatietherapeut in het Brabantse Deurne, pleit voor een 'APK, maar dan voor de relatie'. Koppels zouden volgens hem elke vijf jaar een gesprek met een relatietherapeut moeten hebben over de goede en slechte kanten van hun huwelijk.
    'In het begin houden mensen nog rekening met elkaar, maar na verloop van tijd is er weinig oog voor de kwaliteit van hun liefdesrelatie, zeker als ze kinderen krijgen. Ik zeg wel eens: "Als ze de prooi binnen hebben, denken ze dat ze klaar zijn..'
    De Algehele Partner Relatiekeuring van Van Horen behelst een gesprek van anderhalf uur waarin de therapeut met het echtpaar belangrijke thema's doorneemt. Zo evalueert hij of beide partners zich nog genoeg kunnen ontwikkelen in hun relatie 'Misschien werkt de een flink aan zijn carrire en zit de ander thuis te verpieteren' - of ze samen nog genoeg ondernemen, en waar de ruzies over gaan. 'Als je dat om de zoveel jaar doet, heb je grote kans te voorkomen dat je relatie in een scheiding eindigt, of in buitenechtelijke affaires.'
    Hij moet er zelf ook wel om lachen, maar toch mag zo'n keuring wat hem betreft 'geformaliseerd worden met een certificaat'. 'Ik zie als psychotherapeut dat geluk en een goede relatie veel met elkaar te maken hebben. Door zo'n certificaat gaat vast de kwaliteit van relaties omhoog, dus ook het geluksniveau, en daarmee weer de gezondheid: Hij denkt even na. 'Zorgverzekeraars zouden zich hier op moeten storten:
    Onlangs bleek uit Amerikaans onderzoek dat koppels die vanaf drie maanden vr, tot drie maanden n de geboorte van hun eerste kind wekelijks praatgroepen bezochten, vijf jaar later tevredener waren over hun huwelijk dan andere ouders. Dat vinden groepstherapeuten Jaap de Weerd en Maria Dorresteijn, die samen de Utrechtse relatiecursus leiden, niet gek. Ze merken dat het voor stellen alleen al heilzaam is om elf weken lang samen een avond ergens naartoe te gaan. Een vrouw die de cursus net heeft afgerond, zei tegen ze: 'We blijven gewoon elke woensdag komen; dan gaan we in de auto op de parkeerplaats met elkaar kletsen.'
    'Praten, cht praten, over wat je bezig houdt, gebeurt volgens De Weerdna verloop van tijd in veel huwelijken niet meer. Omdat iedereen het 'verschrikkelijk druk heeft', of graag pijnlijke onderwerpen wil vermijden.
    Een van de boeiendste avonden is volgens hem en Maria Dorresteijn die over mannelijke en vrouwelijke rolpatronen, omdat echtparen zich meestal niet realiseren dat elkaars 'tekortkomingen' voortvloeien uit sekseverschillen. Dat mannen, om maar een voorbeeld te geven, zich over het algemeen meer met hun werk identificeren dan vrouwen, dat ze banger zijn om op de werkvloer niet goed gevonden te worden, en dat ze vanwege die ingewortelde faalangst niet zomaar een donderdagmiddag vrij nemen omdat de zon toevallig schijnt. Door dit uit te leggen ontstaat er bij echtgenotes die willen dat hun partner 'de relatie op de eerste plaats stelt' weer meer begrip.
    Vooralsnog is het voor koppels een enorme stap om zich voor zo'n relatiecursus op te geven. Iemand die veel televisie kijkt, denkt misschien dat Nederland bestaat uit mensen die graag gedetailleerd over hun problemen praten, maar de werkelijkheid is anders. Het gemiddelde echtpaar uit Alkmaar of Venlo vertelt zelfs hun allerbeste vrienden, als het even kan, niks over hun relationele hobbels. Ze babbelen tijdens de we. derzijdse bezoekjes liever over ditjes en datjes dan over hun miserabele ruzies. Laat staan dat ze hun hart luchten bij vreemden op een cursus of een workshop.
    Wat de paren op de Utrechtse relatietraining als eerste trof, was dat ze niet de enigen waren met problemen. 'Ik heb altijd gedacht dat relaties van andere mensen beter waren dan die van mezelf, zegt Conny Koers. 'Toen ik al die andere, normale echtparen op de cursus zag, dacht ik: wat doen jullie hier? Met jullie is toch niks mis?'
    Die terughoudendheid om 'de vuile was buiten te hangen' verklaart ook waarom het vanavond zo stil is op de cursus in Utrecht het soort stilte waarin een knorrende buik al een opgelucht gegiechel veroorzaakt.
    Er zijn cursusavonden waarop de deelnemers onbekommerd meepraten, zegt Jaap de Weerd, en er veel wordt gelachen. Maar vanavond zijn twee van de vier stellen hier pas voor de tweede keer. En dan gaat het ook nog eens over een lastig onderwerp, namelijk: 'Subtiel samenspel dat de relatie bedreigt'.

Dynamiek
Aan de ronde kapstok in het zaaltje hangt het soort jassen waarmee je z op de fiets stapt, zelfs als het zo gillend waait als vandaag, en ook het schoeisel van de dames en heren is duidelijk op het gure weer toegesneden, uitgezonderd de Zweedse sloffen van Harry Akkerweg. Zelfs de kapsels van de deelnemers ademen een praktische nonchalance. Naast de bijeenkomsten met concrete oefeningen, zijn er ook meer theoretische avonden over de dynamiek van het huwelijk.
    Vanavond moeten de cursisten inzicht krijgen in hoe hun opvoeding hun relatie benvloedt. De Weerd geeft als voorbeeld een echtpaar 'dat is vastgelopen in een patroon'. De meneer in kwestie was de oudste zoon in het gezin die voor iedereen moest zorgen en altijd de verstandigste moest zijn, de mevrouw was de jongste dochter die alles uit handen werd genomen. Meneer heeft door dat gezinspatroon een groot verantwoordelijkheidsgevoel ontwikkeld, mevrouw heeft een nogal laconieke instelling.
    Omdat mensen in hun partner eigenschappen schijnen te zoeken die ze zelf graag zouden willen hebben, vallen ze volgens De Weerd en Dorresteijn op hun 'tegenpolen'. De Weerd: 'En dan blijkt na een paar jaar dat die relatie stukloopt om precies dezelfde redenen als waarom ze elkaar hebben uitgezocht: In dit geval is meneer zich gaan ergeren aan het flierefluiterige van zijn eega, en komt mevrouw zijn zorgelijke plichtsgevoel de keel uit.
    Er worden pennen uitgedeeld en de acht cursisten moeten de vraag beantwoorden 'Welke kanten werden bij jou thuis gestimuleerd en welke kanten werden afgeremd?'
    Ruud Lunter - kalend, beige kabeltrui tuurt op zijn papier, knabbelt op zijn pen. Zijn vrouw Helga staart. Tik tik tik doet de klok. 'KeIly?', vraagt De Weerd. 'Wat werd er bij jou thuis aangemoedigd?' 'Een stukje zorgzaam zijn', zegt de kortgekapte KeIly.
'Een beetje bewust zijn van je levenswijze, zoals een stukje voeding: De Weerd: 'En waarin werd je afgeremd?' 'Er werd niet over gevoelens gesproken:
    'En jij Harry?' vraagt De Weerd aan haar partner. Weer en wind hebben Harry's huid iets roods gegeven. Hij zit onderuitgezakt. 'Dat je voor jezelf moet zorgen', zegt hij . 'We woonden afgelegen, en we moesten alles fietsen. Je kreeg maar n keer uitgelegd hoe je een lekke band moest plakken en daarna moest je het zelf doen: Even licht er iets op van het conflict tussen Kelly en Harry, maar er wordt niks uitgesproken.
    Hoe diepgaander de vragen en hoe meer toegesneden op de eigen problematiek, hoe zwijgzamer de cursisten worden. Misschien dat ze er straks nog over praten, als ze samen nog een blokje lopen met de hond.
    Dat vrijblijvende is een van de redenen waarom de cursus in Utrecht al zo lang loopt en zo succesvol is: mensen worden niet gepusht 'mee te doen'. 'Als ze alleen maar willen luisteren, dan kan dat', zegt Maria Dorresteijn.
    'Ik zou willen dat we die cursus eerder hadden gedaan', zegt Marli van Berghem. 'Mijn man en ik hebben de laatste jaren toch in een soort koude oorlog geleefd. Onze oudste kinderen zijn versneld het huis uit gegaan, omdat ze het thuis niet meer gezellig vonden. Dat vind ik erg.' Gary Denneman: 'Eigenlijk zou je er puur voor de gezelligheid elke week naartoe moeten.' 'Wat mij het meest heeft verrast', zegt Conny Koers, 'is dat we het in vergelijking met anderen zo slecht nog niet deden.'

De namen van de meeste betrokkenen zijn gefingeerd


IRP:   Een deel van de besproken problemen vloeit voort uit gebrekkige kennis van taalgebruik, bijvoorbeeld. De bovenstaande "naar-bed"-dialoog kan zo direct geplaatst worden als een casus in Hayakawa's Language in Thought and Action .


Terug naar Psychologische praktijktips , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , Algemeen overzicht  , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]