De Volkskrant, 14-02-2009, column door Ad Bergsma 14 feb.2009

Latexseks is ook een hersenziekte

Ook met testosteron kan een man deugen


De kernfunctie van wetenschap is de wereld zo te vereenvoudigen dat we haar naar onze hand kunnen zetten. In de psychologie is dat onder meer gelukt door simpele modellen te maken van psychische stoornissen. Zo kan een paniekstoornis voorgesteld worden als een denkfout. Het begint ermee dat de betrokkene voelt dat zijn hartslag iets versnelt. Hij krijgt daardoor het idee dat hij misschien iets aan zijn hart heeft of zal flauwvallen. De onrust neemt toe en daardoor gaat het hart sneller slaan, waardoor de angst verder groeit.
    Een paniekaanval is met andere woorden een verkeerde interpretatie van een lichamelijke gewaarwording die gierend uit de hand loopt. In al zijn kinderlijke eenvoud is dit model een prachtig instrument, omdat psychotherapeuten de paniekstoornissen kunnen genezen door hun cliënten de denkfout af te leren.
    Ook voor andere stoornissen bestaan dergelijke modellen. Een depressie kan voorgesteld worden als een ingesleten denkgewoonte om de wereld, jezelf en de toekomst negatief te bezien. En als je liever een biologische bril opzet, kun je zeggen dat een depressie het gevolg is van een ‘chemische disbalans’ waarbij de hoeveelheid van de boodschappersstof serotonine te laag is. Ook deze modellen zijn bruikbaar, omdat mensen zich beter voelen als zij andere denkgewoonten aanleren of medicijnen nemen.
    De modellen zaaien echter verwarring als zij in de plaats komen van de werkelijkheid zelf. Dat is net zoiets als een röntgenfoto maken van je kind en dan tegen iedereen zeggen dat kleine Naomi er ‘in het echt’ zo uit ziet.
    Toch is dat precies wat vaak met de modellen gebeurt. Over verslaving hoor je bijvoorbeeld zeggen dat het een hersenziekte is. Met zo’n uitspraak bedrijf je eerder politiek dan wetenschap. Je hoopt ermee te bereiken dat verslaafden behandeling zoeken of dat ze niet als ruggengraatloos worden afgeserveerd.
    Zulke bedoelingen zijn nobel, maar het idee hersenziekte rechtvaardigt ook betutteling en overheidsingrijpen. Veel verslaafde mensen hebben echter een prima leven. Bovendien gaat ook de liefde voor je voetbalclub, je schoonmoeder of seks in een latexpakje gepaard met veranderingen in het brein. Waarom zouden we in deze gevallen niet ook spreken van hersenziekten?
    Een soortgelijk misverstand ontstond toen de wetenschapsjournaliste José van der Sman (Elsevier) onlangs op televisie mocht toelichten wat de wetenschap over de liefde te zeggen had. Ze ging toen aan de hand van een röntgenfoto bewijzen dat vaderliefde werkelijk bestaat. Als zijn partner zwanger is, dan gaat een man minder testosteron aanmaken, vertelde Van der Sman, en zo maakt de aanstaande vader zich klaar om te zorgen.
    Je bent dus volgens deze redenering geen liefhebbende vader als je – zoals voor de meeste vaders gebruikelijk – het goede in je kind met vreugde omarmt en het slechte probeert bij te spijkeren, maar wel als je lichaam minder mannelijke hormonen aanmaakt. De politiek achter het verhaal lijkt dat mannen pas goede vaders zijn als ze hormonaal gezien wat meer op moeders lijken. Dat is een vrij stuitende vorm van seksisme onder de vlag van wetenschappelijke objectiviteit.
    Bij de modellen zou eigenlijk een bijsluiter moeten komen die vermeldt dat je ze niet te belangrijk moet maken. Neem bijvoorbeeld een jongeman van twintig in gedachten, die twee baantjes heeft omdat hij voor zijn depressieve moeder moet zorgen, zoals hij zijn vader op zijn sterfbed heeft beloofd, en die daar zo in vast komt te zitten dat hij wegzakt in lusteloosheid en somberheid. Deze ene zin zegt voor het dagelijks leven meer over depressies dan een hersenmodel met serotoninereceptoren, gen-omgeving interacties, genexpressies en dysfunctionele hersenstructuren.
    Modellen zijn instrumenten. Zelfs als ze kloppen, moet je blijven bedenken dat ze slechts een klein deel van de werkelijkheid laten zien.


Terug Naar Psychologische krachten , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]