De Volkskrant, 13-06-2012, van verslaggeefsters Ianthe Shadat en Anneke Stoffelen 4 jun.2011

'Neem een Prozac en aan je werk'

Bijna een miljoen Nederlanders slikken medicijnen tegen volksziekte nummer 2: depressie. Wat de wetenschap al jaren weet - antidepressiva helpen nauwelijks - dringt nu ook door tot de arts. Die schrijft plots alleen Prozac voor bij zware depressies.

Tussentitel: Mensen slikken jarenlang door op herhaalrecepten - Rutger Jan van der Gaag - Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie

Terwijl in de wetenschap al jaren bekend is dat antidepressiva niet of nauwelijks werken, slikken bijna een miljoen Nederlanders deze pillen. Afgelopen week stelde het Nederlands Huisartsen Genootschap dat huisartsen terughoudender moeten zijn met het voorschrijven van antidepressiva. Hoe kan het dat dit inzicht jaren op zich liet wachten?

Depressie is volksziekte nummer 2 in Nederland, na hart- en vaatziekten, en voor de farmaceutische industrie daarmee een lucratieve business. De opmars van de antidepressiva begon in de jaren negentig. Het commercieel succes van medicijnen als Prozac of Seroxat - na het wegvallen van de patenten ook verkrijgbaar onder de stofnamen fluoxetine en paroxetine - is ongekend. Pillen die behalve bij depressies ook voor angst, dwang, slaapproblemen en voortijdige zaadlozingen worden voorgeschreven. En nog steeds komen er nieuwe middelen op de markt.

Dat is opmerkelijk, want eigenlijk is al een paar jaar bekend dat de pillen, zeker bij milde depressies, niet beter werken dan een placebo. 'De farma-industrie weet al sinds de eerste studies dat er alleen enig effect zichtbaar is bij zware depressies', zegt Rob Heerdink, farmaco-epidemioloog aan de Universteit Utrecht. 'Maar daar hebben de fabrikanten natuurlijk nooit de nadruk op gelegd. Resultaten zijn steeds gepresenteerd alsof ze gelden voor het hele palet aan klachten.'

Het besef dat antidepressiva niet of nauwelijks werken, dringt langzaam maar zeker door. Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) heeft nu in zijn richtlijn opgenomen dat antidepressiva alleen nog dienen te worden voorgeschreven bij zware depressies.

Het NHG noemt de timing van de aanpassing van de richtlijn 'toeval'. 'Hij was aan de beurt, zo gaat dat met richtlijnen', zegt huisarts Mari-elle van Avendonk van het NHG. 'Het deel over antidepressiva is maar een relatief klein onderdeel, we zijn hier al jaren mee bezig.'

De beeldvorming is jarenlang beÔnvloed door trucs, zegt Marcus Huibers, hoogleraar empirisch gestuurde psychotherapie aan de Universiteit van Maastricht, gespecialiseerd in depressies. Het gros van de onderzoeken naar antidepressiva wordt rechtstreeks gefinancierd door de farmaceutische industrie.

'Alleen de positieve studies worden gepubliceerd, negatieve verdwijnen vaak in de la', zegt Huibers. Dat levert geen enkel probleem op: de Amerikaanse toezichthouder van farmaceuten verlangt slechts twee studies die de positieve werking aantonen, ongeacht het aantal negatieve. Huibers: 'Met 18 negatieve en 2 positieve publicaties wordt een medicijn gewoon geregistreerd.'

Ook voert de industrie onderzoeken handig uit in de zogeheten 'golden zone': die groep van patiŽnten (met een ernstige maar niet de allerernstigste vorm van depressie) waarbij de testresultaten het gunstigst zullen uitpakken.

De marketing heeft zijn vruchten afgeworpen. Van de recepten voor antidepressiva is 80 procent van de huisarts afkomstig. Terwijl iemand die zich meldt met sombere klachten waarschijnlijk meer gebaat is met het advies een strak dag- en nachtritme aan te houden en meer te gaan bewegen, worden pillen gretig voorgeschreven. De bijwerkingen zijn behoorlijk: gewichtstoename, maag- en darmklachten, slaapproblemen en een verminderd libido.

Trudy Jansen van de Depressie Vereniging, een patiŽntenclub, hoorde het laatst nog van iemand. 'Komt een man bij de bedrijfsarts, die zegt: ga jij maar aan de pillen, dan kun je weer aan het werk. Die gemakzucht is niet goed.'

Al in 2010 bleek uit een steekproef onder huisartsen, in vakblad Huisarts en Wetenschap, dat in Nederland te snel, te vaak en te langdurig antidepressiva worden voorgeschreven. Bijna de helft van de patiŽnten die een pil kreeg, had geen officiŽle diagnose.

Het is ook een wisselwerking tussen arts en patiŽnt. Heerdink: 'Het is nogal een stap om met je huisarts over je somberheid te gaan praten. Als je die drempel hebt genomen, wil je niet horen dat je misschien vroeger naar bed moet of een stuk moet gaan wandelen.'

En het placebo-effect is verraderlijk, ook voor huisartsen zelf. Heerdink: 'Ik merk het op bijeenkomsten waar ik spreek: huisartsen zeggen dat hun patiŽnten er blij mee zijn, dat het wťl iets doet. De mensen voelen zich beter en schrijven dat aan geneesmiddelen toe en dat doet de huisarts ook. Terwijl het overgrote deel van de lichte depressies vanzelf overgaat met de tijd.'

Het voorschrijven van antidepressiva is niet zo moeilijk, het stoppen daarentegen wel, zegt psychiater Rutger Jan van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. 'Bovendien is er geen goed monitoringssysteem. Mensen slikken jarenlang door op herhalingsrecepten zonder ooit nog een arts te zien.'

Hij schat in dat het gebruik van antidepressiva met driekwart omlaag kan. Van der Gaag maakt zich al langer hard voor het terugdringen van het voorschrijven van antidepressiva. Dat kwam hem vaak op felle kritiek van huisartsen te staan. Hij is daarom blij met de nieuwe NHG-richtlijn, een teken dat het tij keert.

Toeval of niet, de kentering in het denken komt in een periode waarin grote farmaceuten hun omvangrijke lobby voor antidepressiva goeddeels hebben gestaakt. De reden: het patent op de belangrijkste antidepressiva is verlopen en dus valt er voor de merkfabrikanten weinig meer te verdienen.



IRP: 


Naar Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]