De Volkskrant, 12-12-2011. ELLEN DE VISSER 12 dec.2011

GEZOND@VK.NL

Waarom werkt 'zien gapen' aanstekelijk?

Kinderen gapen al in de baarmoeder en ook dieren doen het, van apen en katten tot schildpadden aan toe. Maar de functie van geeuwen is nog altijd onduidelijk.

Tal van theorieŽn zijn de afgelopen decennia door wetenschappers onderzocht, maar in een overzichtsstudie die vorig jaar verscheen, worden ze allemaal speculatief genoemd. Er bestaat geen overtuigend bewijs dat gapen de hersenen afkoelt bijvoorbeeld of het zuurstofgehalte in het bloed verhoogt.

Wťl duidelijk is dat een gaap aanstekelijk werkt: zien geeuwen, doet geeuwen. Eigenlijk zit daarin een tegenstrijdigheid, zegt Harold Bekkering, hoogleraar cognitieve psychologie aan de Radboud universiteit Nijmegen. 'Waarom zou je gedrag overnemen dat geen functie heeft?'

Toch denkt hij niet dat er sprake is van automatisch kopieergedrag. 'Het is geen reflex, want dan zou iedereen gaan gapen bij het zien van andermans gegeeuw.' Volgens Bekkering spelen cognitieve processen een rol bij het overnemen van gaapgedrag.

'Wie gaapt, is meestal moe. Als we een ander zien geeuwen, realiseren we ons dat wij eigenlijk ook moe zijn. Je ziet de gaapbeweging, maar je tilt dat meteen naar een hoger niveau, naar een gevoel. Als we dingen zien gebeuren die we ooit hebben aangeleerd, activeren we het aansturingsprogramma in onze hersenen. Dat gebeurt hier ook: je ziet een gaap, denkt aan je eigen moeheid en produceert dan zelf ook een geeuw.'

Daarnaast lijkt er sprake van een sociale en emotionele component. Wetenschappers denken dat meegeeuwen een manier kan zijn om de band met anderen te onderhouden. Gedrag op elkaar afstemmen, is een manier van communiceren. Empathie speelt daarbij een rol: besmettelijk gaapgedrag begint bij kinderen op de leeftijd van een jaar of vijf, vanaf het moment dat ze andermans emoties kunnen peilen. Het gedrag blijkt veel minder sterk bij mensen met bijvoorbeeld autisme, die problemen hebben met het maken van contact.

Vorige week verscheen in PLoS One een Italiaans onderzoek naar geeuwbesmetting, waarvoor ruim honderd volwassenen een jaar lang waren geobserveerd. Daaruit blijkt dat de besmettelijkheid groter is naarmate de band tussen mensen sterker is. We geeuwen sneller mee met een familielid dan met een wildvreemde.

 

Naar Psychologische praktijktips , Psychologische krachten  , Psychologie
lijst
, Psychologie overzicht , 
Algemeen overzicht  , of site home .