De Volkskrant, 02-04-2012, door Evelien van Veen 4 apr.2012

Interview | Schrijfster Susan Cain

Stille Willie slaat terug

Een grote bek is in, zwijgen is uit. De Amerikaanse schrijfster Susan Cain is de cultus van de assertiviteit zat. In 'Stil' brengt ze een ode aan de introverte mens die naar rust snakt.

Het is al anderhalf miljoen keer bekeken, het internetfilmpje van de TED-conferentie waarop Susan Cain een pleidooi houdt voor de introverte mens. De mens zonder grote mond dus, de verlegen mens, de stille, terughoudende, bescheiden mens - de mens voor wie weinig plaats is in onze maatschappij, vindt Cain. De Amerikaanse - vroeger jurist in de zakenwereld, nu fulltime schrijfster - schreef er een boek over dat net in Nederland is verschenen: Stil, de kracht van introvert zijn in een wereld die niet ophoudt met kletsen.
    Cain is zelf zo'n introvert iemand, maar op die TED-conferentie, een paar weken geleden, staat ze er zelfverzekerd en ontspannen bij. Losjes speechend loopt ze over het podium, de 1.500 toehoorders in de zaal barsten op de juiste momenten in lachen uit. Als ze vertelt, bijvoorbeeld, over de bezoeking die een zomerkamp als kind voor haar was. Thuis was lezen de voornaamste groepsactiviteit, elk gezinslid opgekruld in zijn eigen stoel.

Bent u zo introvert? U ziet er helemaal niet schuchter uit op dat filmpje.
'O, maar dat is schijn. Ik heb enorm geleden', lacht Susan Cain (44) op het kantoor van haar Britse uitgever, waar ze op werkbezoek is. 'Ik wou dat ik doodging voordat ik die presentatie moest houden. Ik heb nachten op gezeten van de zenuwen, hopend dat me iets ergs zou overkomen. De hele week die eraan vooraf ging, heb ik mijn speech geoefend met een coach. Die heeft me een truc geleerd: gedraag je alsof je het leuk vindt, dan ga je het vanzelf ook leuk vinden. Het werkte. Toen ik eenmaal op het podium stond, ging het goed. En als ík het kan leren, kan iedereen dat.'
    In Amerika staat Quiet sinds het eind januari verscheen onafgebroken op de bestsellerlijsten. Er waren dagen dat Cain twintig interviews gaf. 'Dat vind ik minder zenuwslopend. In één-op-één-situaties ben ik op mijn gemak, en ik verbeeld me in tv- en radiostudio's dat ik alleen met de presentator ben. Tot één zo'n leukerd een keer zei: weet je hoeveel miljoenen mensen dit nu zien?'
    'Maar ik weet waar ik over praat, dat scheelt. En ik doe het graag omdat dit boek me zo na aan het hart ligt.'
    Waarom het zo aanslaat? 'Omdat zo veel mensen zich erin herkennen', denkt Cain. 'Bijna de helft van de mensen is introvert. Maar de maatschappij is ingericht op de andere helft. Extravert zijn is de norm geworden - ten onrechte, want stille krachten heeft de wereld hard nodig. Dat blijkt ook wel: Bill Gates, Al Gore, Ghandi, Albert Einstein - allemaal voorbeelden van introverte mensen.'

In uw boek heeft u het over 'het extraverte ideaal'. Wat is dat?
'De mighty likeable fellow noem ik hem, de mens die als ideaal wordt gezien. Iemand die een vlotte prater is, sociaal, charismatisch, die snel beslist en goed kan omgaan met een overvloed aan prikkels. Mensen met die eigenschappen doen het goed in grote bedrijven, het heeft dan ook alles met onze economie te maken dat die waarden nu zo belangrijk zijn. Toen ik zelf in het bedrijfsleven werkte, voelde ik me vaak een vreemde eend. En velen met mij, maar lang niet iedereen komt daarvoor uit.'
    'Er heeft een verschuiving van waarden plaatsgevonden. Ik heb voor mijn boek veel zelfhulpboeken bestudeerd, ook historische, want zulke boeken zijn van alle tijden. Ze laten zien wat in bepaalde periodes als de ideale mens wordt gezien. In de 19de eeuw ging het vooral om deugdzaamheid, goed doen, het liefst in de anonimiteit. In de 20ste eeuw veranderde dat. Toen ging het erover hoe je aantrekkelijk, charismatisch en dominant kunt overkomen. Het is belangrijker dan ooit: producten verkopen, jezélf verkopen, uitblinken in een sollicitatiegesprek. Naar buiten treden, anderen voor je innemen - het lijkt een voorwaarde voor succes. We vergeten dat het werk ook gewoon gedaan moet worden. Het gaat er niet om of je vlot praat tijdens een sollicitatiegesprek, maar of je goed werk levert, goede ideeën hebt en productief bent. En of je goed risico's kunt inschatten als dat aan de orde is.'

In het hoofdstuk 'Waarom stortte Wall Street in?' legt u een verband tussen de financiële crisis en het extraverte ideaal. Hoe zit dat?
'Uit hersenonderzoek blijkt dat extraverte mensen gevoeliger zijn voor kicks dan introverte. Als ze zicht hebben op een beloning, financieel of sociaal, raken ze zo opgetogen dat ze geen risico's meer zien. Introverte mensen hebben in de regel meer oog voor alarmsignalen. Als die twee menstypes gelijk verdeeld waren over de werkvloer, zou de zaak mooi in balans zijn: de één jaagt de winst na, de ander remt af waar nodig. Maar zo is het niet. In sommige branches zijn de extraverten veruit in de meerderheid, en daar kan het flink misgaan. Kijk naar de huizenmarkt; achteraf gezien was het onvermijdelijk dat die zou instorten. Er bleven maar hypotheken uitgedeeld worden. Maar de waarschuwers werden niet serieus genomen.
    'Ik weet nog dat ik als piepjong juristje op Wall Street klanten moest adviseren over financiële producten. Ik wees ze op de risico's, maar ze wilden het niet horen. En ik dacht: ik zou me nu toch behoorlijk zorgen maken in hun plaats. Maar nee: sluiten, die deal.'

Wat typeert de introverte mens? Het is niet hetzelfde als verlegen, begrijp ik uit uw boek.
'Niet helemaal. Iemand die verlegen is, is vooral beducht voor wat anderen van hem zullen vinden. De introverte mens zoekt graag de stilte op, is geen groepsmens, mijdt al te veel prikkels, werkt het liefst alleen. Er is overigens wel veel overlap. Beiden moeten veel overwinnen voor ze op de voorgrond treden - als ze dat al doen. Je kunt overigens ook extravert zijn en verlegen tegelijk, of introvert en zelfverzekerd. Er zijn allerlei combinaties mogelijk.'

En als je er niet uit bent of je extravert bent of introvert, hoe kom je er dan achter?
'Stel: je bent op een feestje waar je je amuseert. De extravert zal willen blijven, wil misschien nog naar een volgend feest. De introvert zal na een uur of twee denken: het was gezellig, maar ik wil wel weer naar huis. Ja, ook als er genoeg drank is en zijn vrienden er zijn. Een introvert heeft op een gegeven moment genoeg van gezelschap. Dan gaat hij naar de wc. Al die mensen in de toiletten op feestjes staan daar niet omdat ze moeten, maar om even op adem te komen.'
    'Een andere aanwijzing is: denk je hardop? Een extravert zal tijdens vergaderingen al sprekend zijn gedachten formuleren. Een introvert zwijgt en denkt na, en tegen die tijd dat hij iets wil zeggen, is de vergadering voorbij. Anderen denken: die doet niet mee, of die heeft niets te zeggen. Maar het is een kwestie van temperament. Een introvert zoekt de nuance, is geneigd de dingen beter en langer te overdenken. Het zijn vaak ook perfectionisten, mensen die alles heel goed willen doen.'

Hebt u niet de neiging om introverte mensen te idealiseren? In uw boek lijkt het er soms op dat iedereen die introvert is automatisch ook wijs, kalm en goed is.
'Zeker niet. Ik schrijf bijvoorbeeld dat een introvert vaak helemaal geen ideale liefdespartner is. Door zijn, of haar, neiging zich terug te trekken, voelt de ander zich afgewezen. Maar het is waar dat ik vooral op de positieve kanten wijs. We zijn nu al zo lang gefocust op de extraverte mens dat het tijd is de boel in balans te brengen.'
    'Vergelijk het met vrouwenemancipatie. Het heeft zo lang geduurd voordat vrouwen voor vol werden aangezien en hun talenten werden benut. Die lans breek ik nu voor introverte mensen.'

Wie zijn meer geneigd tot introversie, mannen of vrouwen?
'Dat is gelijk, maar van vrouwen wordt het meer geaccepteerd. Bescheidenheid, ingetogenheid - het zijn nog altijd typisch vrouwelijke deugden. Van mannen wordt verwacht dat ze haantje de voorste zijn, de leiding nemen. Ik hoor van mannen dat mijn boek een opluchting voor ze is; eindelijk beseffen ze niet zwak te zijn, maar introvert.'

U noemt nogal wat mannelijke rolmodellen: Bill Gates, Barack Obama. Klopt dat wel? Je wordt toch geen president van de Verenigde Staten door genuanceerd en contemplatief te zijn?
'Obama is een complexe persoonlijkheid. Hij is niet verlegen inderdaad, en ik denk ook niet overgevoelig voor wat anderen van hem vinden. Maar hij opereert wel veel voorzichtiger dan veel zijn voorgangers - daar wordt hij ook om bekritiseerd. In zijn autobiografie Dromen van mijn vader beschrijft hij hoe graag hij de eenzaamheid opzoekt. Dat is opmerkelijk voor iemand die in het centrum van de wereld staat.
    'Vergis je niet: veel mensen van wie je het niet verwacht zijn introvert. Na de TED-conferentie zijn er een hoop aanwezigen naar me toegekomen die zeiden: het is heel herkenbaar, zo ongemakkelijk voel ik me vaak ook. Als ik dan vroeg wat ze deden, bleken het vaak CEO's of andere vooraanstaande figuren. Introverte mensen brengen het vaak ver, juist omdat ze zo bedachtzaam en vasthoudend zijn.'

U zei: de maatschappij is ingericht op extraverte mensen. Waar en hoe?
'Op de werkvloer, bijvoorbeeld. Neem deze ruimte.' Susan Cain wijst op het enorme en overvolle redactielokaal naast het glazen hok waar we zitten. 'Wat zeg je, heet dat in het Nederlands een kantoortuin? Een kantoorhel, zou ik eerder zeggen. Iedereen zit naast elkaar en door elkaar omdat dat de interactie zou bevorderen. De hele dag moeten mensen praten en sociaal doen omdat dat goed zou zijn voor de creativiteit. Natuurlijk kan een ander je op nieuwe ideeën brengen, maar het is tot in het absurde doorgevoerd. Deze mensen moeten boeken redigeren. Die zouden in alle rust moeten kunnen nadenken op hun werk.'
    'Samen brainstormen is enorm overschat. Uit onderzoek blijkt dat in je eentje nadenken veel meer en betere ideeën oplevert. Eén van de redenen is dat mensen instinctief de opinies van anderen overnemen. De groepsdruk doodt de creativiteit, ook al ben je niet eens verlegen. Iets origineels of afwijkends zeggen is eng; uitsluiting roept aantoonbaar fysiek reacties op in het brein. 'De pijn van de onafhankelijkheid', noemt neurowetenschapper Gregory Berns dat. Als je alleen bent, denk je verder.'

En hoe zit het op scholen?
'Ook daar is het groepsdenken doorgeslagen. Kinderen moeten de hele dag alles in groepjes doen, coöperatief leren staat overal op het programma. Terwijl allang duidelijk is dat het de resultaten niet bevordert. Veel kinderen gedijen er ook niet bij, maar ja, je móet sociaal zijn.'
    'Stille, verlegen kinderen krijgen vaak van jongs af te horen dat er iets mis met ze is. Ze moeten meedoen met de groep, uit hun schulp kruipen, niet zo raar doen - al die kritiek is akelig én schadelijk voor een kind. En onterecht, want verlegen kinderen zijn meestal ook gewetensvoller, empathischer en zorgvuldiger dan gemiddeld, en dat zijn allemaal mooie eigenschappen.'

Maar moet je je als ouder geen zorgen maken als je kind het liefst alleen is?
'Als je kind helemaal geen vriendjes heeft, moet je hem helpen, inderdaad. Maar één of twee vriendjes is genoeg. Dat is een goede voorspeller voor een bevredigend sociaal leven later.'

Hoe zit het met sociale media? Zijn Twitter en Facebook er voor de extraverte mens?
'Ja, dat gaat natuurlijk allemaal over jezelf presenteren: hoeveel vrienden heb je, wat voor leuks doe je allemaal. Maar aan de andere kant is het een uitkomst voor verlegen mensen. Je kunt met heel veel anderen communiceren, rustig vanuit je huis. Een weblog is een prima middel om je te uiten of je ergens een expert in te tonen, juist voor mensen die dat in het echt niet durven. Ik doe het ook en dat voelt heel comfortabel.'

Gebruikt u het ook om uzelf te promoten? Dat lijkt haast de bedoeling van Twitter en Facebook. Dat lijkt me niet heel introvert.
'Mijn uitgever wil natuurlijk dat ik links naar goede recensies en optredens in tv-shows op mijn weblog zet. En dat doe ik ook, al lijkt het een beetje een zelffelicitatie. Ik verdedig het voor mezelf door te denken aan de boodschap die ik wil uitdragen. Zo ga ik ook om met kritiek. Daar ben ik als verlegen mens erg gevoelig voor, maar ik heb inmiddels geleerd te denken: ik weet wat ik zeg en ik sta erachter. Dat is een zeer beschermend schild.'

Hebben introverte mensen het aantoonbaar moeilijker? Gebruiken ze bijvoorbeeld vaker antidepressiva of hebben ze vaker een burn-out?
'Dat weet ik niet. Ik ken geen cijfers, wel veel individuele verhalen en op basis daarvan lijkt het me wel aannemelijk. Mensen die emotioneel belast worden, krijgen vaker een burn-out. Er zijn veel closet introverts die zichzelf forceren, dat is natuurlijk niet gezond. Maar ik zie ook een ommekeer. Er is een stille revolutie gaande, daarom ben ik juist heel hoopvol.'

Wat houdt die stille revolutie in?
'Het groepsdenken is op z'n retour. Ik hoor bijvoorbeeld van veel docenten dat ze terugkomen op het coöperatieve leren. Kantoren worden al anders ingericht, met meer ruimte voor stilteplekken om je terug te kunnen trekken. Ik weet ook van clubs voor introverte mensen die worden opgericht, op business-scholen bijvoorbeeld. En er wordt veel over geschreven. De nerd is in de mode, ook letterlijk, met z'n bril. Vergelijk het maar weer met de positie van de vrouw in de jaren vijftig: de stille Willy's staan aan de vooravond van een enorme inhaalslag.'


Tussenstuk:
TED

Sinds 1984 worden er, eerst in Californië en nu wereldwijd, TED (Technology, Entertainment, Design)-conferenties gehouden: vierdaagse bijeenkomsten waarop sprekers en toehoorders elkaar in hoog tempo vermaken en informeren met korte lezingen over onderwerpen uit hun kennisgebied.





Naar Psychologische krachten, intuïtie  , Psychologische krachten  , Psychologie
lijst
, Psychologie overzicht , of site home .

 

[an error occurred while processing this directive]