De Volkskrant, 06-10-2007, door Marjon Bolwijn 14 okt.2007

Beslissen op gevoel

Beslissingen die je onbewust neemt, zijn vaak de beste, stelt psycholoog Ap Dijksterhuis. Hoe kan dat? En wat als je intuïtie je in de steek laat?


Tussentitel: Onbewust vang je 200.000 keer meer informatie op

‘Ik merk dat mijn intuïtie mij in de steek laat’, sprak Wouter Bos in de Wouter-tapes, de beeldreportage die zijn opmars naar het premierschap had moeten tonen. Vandaag zal Bos voor het eerst sinds de verkiezingsnederlaag van de PvdA als politiek leider het partijcongres toespreken. Hoe kunnen we zien of hij in die rol weer vaart op zijn intuïtie? En algemener: kan je intuïtie je wel in de steek laten, kun je altijd op je intuïtie vertrouwen, ook bij moeilijke beslissingen, en hoe werkt intuïtie eigenlijk?
    Ap Dijksterhuis was nog geen hoogleraar in de psychologie van het onbewuste, toen hij jaren geleden halsoverkop een bod op een huis deed. Op zijn gevoel, zonder de badkamer te hebben gezien en het oordeel van zijn makelaar af te wachten. Het kostte hem een slapeloze, warme nacht. Maar achteraf bleek het een goed besluit; hij zou zes jaar lang met plezier in het huis wonen. En hij raakte gefascineerd door onbewuste besluitvorming.
    Van Dijksterhuis’ hand ligt sinds een paar dagen Het slimme onbewuste in de boekwinkel, vol bewijzen dat onbewust beslissen vaak tot een beter resultaat leidt dan een besluit dat tot stand komt na lang wikken en wegen, met behulp van lijstjes met voors- en tegens. Van een pot jam tot een huis.
    Wouter Bos zei dat zijn intuïtie hem in de steek liet. Hij bedoelde waarschijnlijk dat hij er niet meer naar luisterde, zegt Dijksterhuis. Doordat Bos iets is gaan doen wat we in zijn algemeenheid geneigd zijn te doen. ‘Hij is te veel gaan nadenken en had tijdens de laatste verkiezingscampagne te veel – vermoedelijk ook nog slechte – adviseurs om zich heen. Hij raakte verkrampt. We zagen een onrustige, gespannen man. Zien we op het partijcongres een ontspannen, zelfverzekerde Bos, zonder een kordon adviseurs om zich heen, dan weten we dat de kans groot is dat hij weer op zijn intuïtie durft te varen.’
    Het begrip intuïtie duikt steeds vaker op en is serieus onderdeel van wetenschappelijk onderzoek. Betekent dat dat er iets aan het veranderen is; dat de rationeel denkende westerse mens ook andere invloeden toelaat voor de richting die hij kiest? Dijksterhuis denkt van wel. ‘We overtuigen elkaar met woorden, niet door te zeggen ‘het voelt goed’. Dat gaat langzaam veranderen. Ik zie het bijvoorbeeld in het bedrijfsleven.’ Herman Wijffels, de econoom die het huidige kabinet in elkaar timmerde en ooit de Rabobank en de SER aanvoerde, zei een jaar geleden in een interview: ‘Ik heb veel ervaring met belangrijke beslissingen. In een split second weet ik wat ik eigenlijk wil, maar ik neem altijd de ruimte om mijn intuïtie te toetsen door de ratio. Zo ga ik er altijd mee om.’
    Zo werkt intuïtie: een eerste ingeving die opkomt bij een vraagstuk dat opduikt. Het is een autonoom beslissingsmechanisme dat we serieus moeten nemen, vindt Dijksterhuis. Intuïtie is het beste middel waarover de mens beschikt om keuzes te maken, omdat het voortkomt uit het onbewuste en het onbewuste is veel objectiever dan het bewuste, betoogt hij.
    Dijksterhuis deed een aantal experimenten. Zo vroeg hij een aantal proefpersonen te kiezen uit vier appartementen, met elk twaalf verschillende positieve en negatieve kenmerken. De proefpersonen kregen zo 48 stukjes informatie, zij werden vervolgens in drie groepen ingedeeld. Groep 1 moest meteen beslissen, de tweede groep kreeg een korte bedenktijd en groep 3 werd afgeleid met een spel, waarna ze moesten beslissen. Deze laatste groep (van onbewuste denkers) koos het gunstigste appartement.
    Een verklaring waarom onbewust beslissen het beste resultaat geeft, is dat het onbewuste liefst 200 duizend keer meer informatie kan verwerken dan het bewuste. En dus over veel meer informatie beschikt op grond waarvan een beslissing kan worden genomen. Die informatiebron is onder meer gevoed door ervaringen in de loop van een mensenleven, maar ook door vermogens van een door de eeuwen heen geëvolueerd brein waarover de mens beschikt, stelt de Duitse cognitief-psycholoog Gerd Gigerenzer in zijn onlangs verschenen boek De kracht van je intuïtie. Dat verklaart waarom kinderen zijn toegerust met intuïtieve kennis, waardoor zij bijvoorbeeld onbewust een situatie kunnen herkennen waarin het niet pluis is. En waarom we ‘op ons gevoel’ een partner kiezen,
    Gigerenzer en Dijksterhuis halen nog tal van andere voorbeelden aan dat intuïtief genomen beslissingen beter uitpakken. Zo blijken degenen die op basis van gevoel, zonder veel specifieke kennis beleggingsfondsen kiezen – vaak vrouwen – succesvoller dan financieel specialisten die met veel kennis van zaken hun keuze maken. En een groep personen die meteen een kunstposter moest kiezen uit een gevarieerd aanbod bleek een paar weken later veel tevredener met zijn keuze dan de groep die bedenktijd kreeg.
    Maar kan je intuïtie je ook de verkeerde richting wijzen? Ja, zegt Dijksterhuis, bijvoorbeeld bij een ingrijpende emotionele gebeurtenis, zoals een sterfgeval of een fikse ruzie thuis. ‘Dat beïnvloedt je op dat moment dermate, dat je intuïtie geen ruimte heeft voor een zuiver oordeel. Een tweede probleem is wanneer je leergeschiedenis niet klopt. Daarmee bedoel ik dat je een situatie beoordeelt op grond van een eerdere, soortgelijke gebeurtenis die echter onvergelijkbaar is. Toch reageer je erop als op die voorgaande gebeurtenis.’
    Om je intuïtie haar nuttige werk te laten doen is het noodzaak voldoende tijd alleen door te brengen, zegt hij. ‘Je moet perioden van onbewust nadenken strategisch inbouwen. Daar vaart je onbewuste wel bij. Bij mij werkt dat het beste in de trein. Al reizend kom ik erachter hoe iets in elkaar zit, hoe ik het ga aanpakken. Maar mensen als Wouter Bos hebben de hele dag personen om zich heen, de een vertelt dit, de ander dat. Door dat constante geouwehoer wordt het onbewuste steeds afgeleid, krijgt geen ruimte. Zulke mensen hebben een secretaresse nodig die gaten in hun agenda laat vallen. Dat zou iedereen eigenlijk een paar keer per week moeten doen: zogenaamd niks doen. Juist dan gaat het onbewuste aan het werk en kan je intuïtie je bij beslissingen het juiste advies geven.’


Tussenstuk:
In 7 stappen naar betere beslissingen

1. Registreer wat je eerste ingeving is bij een probleem.
2. Alleen bij ingewikkelde vraagstukken informatie inwinnen bij deskundigen, geen advies. Bij kwesties waarvan jezelf voldoende verstand hebt, houd je hen buiten de deur.
3. Zoek bij belangrijke te nemen beslissing rust en afleiding. Ga sporten, wandelen, stap in de trein. Boek daartoe standaard een aantal stille uren in in je agenda, verspreid over de week.
4. Stel een deadline: over drie dagen neem ik een besluit.
5. Laat het vraagstuk even voor wat het is, je onbewuste doet intussen zijn werk.
6. Raadpleeg vervolgens een paar adviseurs louter op hun vakkennis en stel het besluit zonodig op details bij.
7. Nu kun je jouw oplossing met overtuigingskracht naar buiten brengen.

Het slimme onbewuste, denken met gevoel, door Ap Dijksterhuis, uitgeverij Bert Bakker, € 17,95
De kracht van je intuïtie, de intelligentie van het onbewuste, door Gerd Gigerenzer, uitgeverij Kosmos, € 19,95


Naar Psychologische krachten, intuïtie  , Psychologische krachten  , Psychologie
lijst
, Psychologie overzicht , of site home .

 

[an error occurred while processing this directive]