De Volkskrant, 25-04-2008, door Carien Overdijk 1 mei 2008

Haak niet af, mannelijke lezer!

Het hoge woord is eruit. Volgens psychologe Susan Pinker is er wél biologisch verschil tussen mannen en vrouwen. Hersens en hormonen zijn anders. Maar vergeet het androgyne middenveld niet.


Net nu een derde feministische golf zich aftekent en minister Plasterk veertig procent vrouwen in topfuncties wil, komt de Canadese klinisch psycholoog Susan Pinker ertussen. Zij maakt aannemelijk dat mannencarrières de meeste vrouwen helemaal niet passen.
    Het origineel van haar belangwekkende en onderhoudende vertoog De sekseparadox kreeg twee maanden geleden een lovend onthaal in Noord-Amerika. Vorige week verschenen Nederlandse, Britse en Franse edities. Negen andere vertalingen zijn in de maak.
    Die internationale dekking getuigt van lepe marketing, maar die is ditmaal verdiend. Pinker kraakt een mythe die veertig jaar geleden wortel schoot: dat jongens en meisjes, mits voorzien van dezelfde omgeving, kansen en begeleiding, zich gelijk ontwikkelen. Zodat ze als volwassenen alles kunnen delen: het ouderschap én de topfuncties, de verpleging én de techniek.
    Natuurlijk wist ons boerenverstand allang dat het zo niet werkt. Jochies zien we hun pedagogisch verantwoorde pop wegsmijten voor een mooie auto, terwijl kleine meisjes vaak het omgekeerde doen.
    Ruim tien jaar geleden zwaaide de slinger van de nature-nurture pendule terug naar de biologie. Dankzij neurologisch en fysiologisch onderzoek weten we inmiddels dat socialisatie niet zaligmakend is. Hersenstructuren en hormoonspiegels leveren een belangrijke verklaring voor de wijze waarop onze psyche functioneert.
    De koppeling hiervan aan de levensloop van mannen en vrouwen was echter taboe, na eeuwen van vrouwenonderdrukking. Psychische man-vrouwverschillen waren sinds de tweede emancipatiegolf een no-go-area gebleven.
    Dit mijnenveld betreedt Pinker. Het verwonderde haar dat haar wachtkamer altijd vol zat met jongens. En dat, terwijl meisjes inmiddels ook op de universiteit beter presteren, mannen nog altijd sneller carrière maken. En dat, ook in het geëmancipeerde Westen, de man de menselijke norm is en de vrouw de afwijking.
    Voor dat laatste bestaat veel wetenschappelijk bewijs, maar Pinker geeft twijfelaars een treffend, alledaags voorbeeld. Pas onlangs werd bekend dat de makers van Sesamstraat tientallen jaren lang geen vrouwelijke pop konden presenteren. De markante eigenschappen van Koekiemonster, Pino en Elmo zouden bij vrouwtjespoppen meteen als neurotisch overkomen. Kennelijk kunnen jongens en mannen zich een grotere variëteit aan gedrag veroorloven zonder als vreemd of ziekelijk over te komen. De later toegevoegde, ultrabrave vrouwtjesmuis Ienie Mienie bevestigt dit beeld. In al hun variëteit blijken mannen echter ook de kwetsbare sekse. Pinker brengt in De sekseparadox veel intrigerende nieuwe kennis hierover bijeen.
    De mannelijke intelligentie ligt gemiddeld lager dan bij vrouwen, maar kent meer uitschieters naar boven (de genieën) en beneden. Mannen zijn gevoeliger voor ernstige ziekten. Ze beheersen hun emoties minder goed en miskennen vaker andermans emoties. Leer- en gedragsstoornissen komen ongeveer zesmaal zo vaak voor bij jongens als bij meisjes. En hoewel meisjes meer aan angststoornissen lijden, zijn zij verbaal vaardiger, gezonder, slimmer en doelgerichter dan jongens.
    De biologie lijkt hoofdverantwoordelijk voor dit alles. Het mannelijk hormoon testosteron vertraagt al in de baarmoeder de hersenontwikkeling en maakt mannen agressiever. Jongetjes zijn het agressiefst in hun peutertijd, waarna ze hun agressie geleidelijk leren beheersen. En sinds kort vermoeden onderzoekers dat testosteron mannen ook gevoeliger maakt voor ziektes als kanker, diabetes en aids. Een laag niveau aan vrouwelijke hormonen gaat bovendien gepaard met een scala aan sociale handicaps.
    Daar komt bij dat de hersenhelften bij mannen eenzijdiger functioneren. Een hersenbeschadiging levert mannen daardoor grotere problemen op dan vrouwen. Ook op gentechnisch niveau zit het vrouwenlijf steviger in elkaar. De dubbele X-chromosomen van meisjes lijken hen te behoeden voor allerlei stoornissen.
    Mannelijke lezers, haak hier niet af! De auteur is niet, zoals de rabiate feministen uit het tuinbroekentijdperk, op oorlogspad. Dat vrouwen emotioneel stabieler, gezonder én gemiddeld slimmer zijn dan mannen, leidt bij Pinker niet tot claims. Integendeel, de psycholoog beperkt zich tot vragen. Hoe mannen mét hun handicaps maatschappelijk zoveel succesvoller kunnen zijn, bijvoorbeeld, en waarom zoveel vrouwen hun intellectuele talenten niet uitbuiten.
    Het antwoord vindt ze ook in de biologie. Terwijl testosteron mannen tot concurrentie en eerzucht drijft, en terwijl hun hersenstructuur de aandacht voor detail en voor de korte termijn aanscherpt, bieden vrouwenhersenen een meer diffuse oriëntatie, met meer oog voor de lange termijn.
    Vrouwen produceren bovendien het hormoon oxytocine, dat hen empathischer maakt en hen een goed gevoel geeft bij het verzorgen en troosten van anderen. Mannen die oxytocine per neusspray krijgen toegediend, lukt het direct beter om subtiele emoties te signaleren.
    Het is dan ook logisch dat onze door mannen gebouwde organisaties passen bij de mannelijke biologie, en dat ze mannelijke eisen stellen aan de topfuncties. Lange werkdagen, met een vorm van monomanie en hardheid zijn er de norm. Pinker citeert een hele reeks begaafde vrouwen die de ratrace vrijwillig verlieten omdat het werkklimaat hen benauwde en beperkte. Anderzijds beschrijft ze ook met humor en inlevingsvermogen hoe de vroegere probleemjongetjes uit haar therapeutische praktijk in competitieve organisaties tot bloei komen, zoals de dyslectische Andrew in een commercieel restaurant (‘Terwijl de spanning in de beperkte keukenruimte knetterde, bleef Andrew rustig’). En ze merkt op hoezeer nerds floreren in een omgeving die niet al te veel empathie vereist.
    Pinker pleit er terecht voor dat we onze biologische verschillen erkennen en niet blindelings blijven mikken op hogere quota vrouwen in de bètawetenschappen en in het topmanagement. Vrouwenhersenen gedijen simpelweg niet onder extreem mannelijke condities, hoe goed ze ook kunnen managen of cijferen.
    Hoe het anders kan, valt buiten Pinkers expertise. Ze oppert wel iets over kortere werkweken, sociale bijscholing voor mannen en gelijkstelling van lonen, maar die recepten zijn allang uitgeprobeerd en mislukt.
    Het ligt ook allemaal wat gecompliceerder. De natuur bakt ons een poets. Ze deelt ons visueel en voortplantingstechnisch op in mannetjes en vrouwtjes, maar die scheidslijn valt niet samen met een lijn tussen mannen- en vrouwenhersenen. Er is een groot androgyn midden waarin hersenstructuren en hormoonspiegels elkaar overlappen. Dit verklaart het bestaan van stoere, ambitieuze vrouwen en van zorgzame, zachtaardige mannen.
    Een kale oriëntatie op aantallen mannen en vrouwen houdt een improductief, stereotiep denken in stand. Slordige lezers kunnen Pinkers’ statistieken en onderzoeksgegevens zelfs voor dit doel misbruiken, terwijl ze bij een goed begrip leiden tot een meer genuanceerde omgang met sekseverschillen.
    De sekseparadox is ook gewoon lekker leesvoer. Het biedt op een losse conversatietoon een onderbouwd wetenschappelijk panorama, waarin casuïstiek en soms ontstellende feiten elkaar afwisselen. Wat te denken van Amerikaanse universiteiten die slimme meisjes weren omdat er al te veel vrouwelijke studenten zijn?
    Hilarisch hoogtepunt vormen Pinkers empathische interviews met topnerds. Zo geeft de savant Daniel Tammett blijk van zijn gebrek aan overzicht: ‘Ik zal me je kleurige sjaal herinneren. Ik zal me je bengelende oorringen en je krullende haar herinneren (…) Maar over een uur ben ik vergeten hoe je eruit ziet.’
    Vrouwelijke hersenen zullen dit boek waarderen. Nu nog een mannenversie, waarin de feiten, meningen en anekdotes zijn ontvlecht.

De sekseparadox – Mannen, vrouwen en hun kansen op succes, Susan Pinker. Vertaald uit het Engels door Judith Dijs. Contact; 336 pagina’s; € 24,95; ISBN 978 90 254 2863 1
 

Naar Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]