De Volkskrant, 28-05-2004, door Ranne Hovius

Psychopaten langs de meetlat

Zijn psychopaten te behandelen?


Het is een vraag die bij ieder mislukt proefverlof van een tbs'er tot hevige discussies en Kamervragen leidt. Zedendelinquenten en psychopaten worden daarbij achteloos op één hoop gegooid, en psychopaten, met Hannibal Lecter als schrikbeeld, worden voor het ergste van het ergste gehouden.
    Maar lang niet alle psychopaten zijn crimineel en niet alle ernstige zedendelinquenten zijn psychopaat, betoogt de Canadees Robert Hare in zijn toegankelijk geschreven en verhelderende boek Gewetenloos.
    Hare, hoogleraar in de forensische psychologie, houdt zich al een kwarteeuw met dit onderwerp bezig en ontwikkelde met de Psychopathology Checklist een instrument om psychopathie vast te stellen.
    Deze checklist is sinds een paar jaar ook in het Nederlands vertaald en aan een heel voorzichtige opmars begonnen.
    Wat de checklist meet is of er sprake is van een cluster van specifieke eigenschappen en gedragingen. Gewetenloosheid is zo'n eigenschap, evenals een volslagen gebrek aan empathie, een opgeblazen zelfdunk, egocentrisme, een ontbrekend schuldgevoel en een indrukwekkend vermogen om met gladheid, leugens en charme iedereen te manipuleren. De gedragingen laten zich samenvatten met het woord sociale deviantie. Psychopaten hebben al heel jong gedragsproblemen zonder dat daar duidelijke oorzaken voor zijn, ze vertonen als volwassenen antisociaal gedrag, zijn impulsief, nemen geen enkele verantwoordelijkheid en zijn uit op opwinding.
    De directe bevrediging van een behoefte, schrijft Hare, speelt een cruciale rol in veel van hun handelingen, terwijl de behoeften van anderen volledig worden genegeerd: 'banen worden plotseling opgezegd, relaties verbroken, plannen gewijzigd, huizen leeggeroofd, mensen bezeerd, vaak om wat weinig meer lijkt dan een gril'.
    Hare heeft zijn boek ten dele geschreven als handreiking voor mensen die in de omgeving van psychopaten leven: hoe herken je ze en hoe houd je de schade voor jezelf beperkt? Hij heeft zijn boek echter vooral geschreven om het belang te onderstrepen van een goede diagnose van psychopaten die ernstige misdrijven plegen.
    'Iets waar het publiek zich grote zorgen over maakt', stelt hij, 'is de voorwaardelijke invrijheidstelling van daders van seksuele misdrijven.' Van deze daders blijkt na vrijlating bijna eenderde opnieuw in de fout te gaan, en de meeste van deze recidivisten scoorden hoog op zijn checklist voor psychopaten. Psychopaten horen zijns inziens dan ook niet op een psychiatrische afdeling thuis. Therapie is zinloos, al was het maar omdat psychopaten geen enkele noodzaak zien iets aan zichzelf te veranderen.
    Bij Hares sombere boodschap gloort één lichtpuntje: de criminele activiteiten van psychopaten blijven op een hoog niveau tot omstreeks het veertigste levensjaar. Daarna nemen ze sterk af.

Robert D. Hare: Gewetenloos – De wereld van de psychopaat. Vertaald uit het Engels door Marten Hofstede. Elmar; € 17,50.


Terug naar Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 
[an error occurred while processing this directive]