De Volkskrant, 14-12-2012, door Mark van de Voorde, publicist 28 dec.2012

Cultureel gezien zijn we allemaal christen

De westerse cultuur is voor onszelf en nieuwkomers niet te begrijpen buiten de christelijke context.


Tussentitels: Overheid moet levensbeschouwelijke discussie bevorderen

Seculiere Nederlanders zouden allergisch zijn voor religie. In België is dat niet anders. De seculiere visie dat geloven achter de voordeur hoort, zette anderhalf jaar geleden enkele Belgische senatoren aan tot een wetsvoorstel dat alle religieuze symbolen in de publieke ruimte moest verbieden, tot en met crucifixen op begraafplaatsen. Het wetsvoorstel was zo intolerant dat het niet eens in overweging werd genomen. Het illustreert echter de seculiere verbetenheid in Europa om de religie van het publieke forum te schoppen. Geloof is uiteraard een privézaak, maar wel een met maatschappelijke betekenis.

Onze 21ste eeuw wordt gekenmerkt door de ontmoeting van en confrontatie tussen culturen en mensbeelden. Alleen al daarom heeft onze samenleving behoefte aan actief pluralisme, dat wil zeggen de dialoog in de publieke ruimte tussen de verschillende geloofsovertuigingen (ook het secularisme en het atheïsme zijn welbeschouwd geloofsovertuigingen, al spreken hun aanhangers liever van filosofieën).

Seculieren verkiezen blijkbaar de 19de-eeuwse opvatting van passieve neutraliteit, die in Frankrijk resulteerde in de laïciteitswetten van het begin van de 20ste eeuw. Deze wetten worden door de meeste verdedigers van de laïcité of lekenstaat nu beschouwd als achterhaald en vooral als niet passend in deze tijd die op zoek is naar waarden en normen in een pluriforme samenleving.

Daar gaat het vandaag de dag om. Niet alleen moet de overheid zich terughoudend opstellen in geloofskwesties - het wezen van de scheiding van kerk en staat - maar zij moet ook de levensbeschouwelijke discussie bevorderen. De samenleving heeft immers de inspiratie nodig van de bronnen waaruit haar cultuur en denken over vrijheid en verantwoordelijkheid is ontstaan. Een gemeenschap zonder dat historisch perspectief verliest haar greep op het heden.

Wie seculier-zijn de enige publieke norm vindt, is er blijkbaar op uit om elk christelijk 'historisch perspectief' uit het heden weg te halen. En juist dat perspectief hebben we nodig, nu de westerse cultuur in een identiteitscrisis zit. Bovendien dagen de moslims ons, gewild of ongewild, uit om te zeggen wie we zijn. Dat kunnen we niet vanuit een halsstarrig secularisme, want we moeten zonder meer durven toegeven dat we cultureel gezien allemaal 'christenen' zijn. De Poolse filosoof Leszek Kolakowski merkte ooit op dat een Europeaan die beweert niets met het christendom te hebben, zich buiten zijn eigen beschaving plaatst.

Wij kunnen van vreemdelingen, in casu moslims, niet verwachten dat ze zich integreren, als wij niet kunnen zeggen waarin. Dat 'waarin' is niet uit te leggen zonder het christendom: zelfs begrippen als scheiding van kerk en staat, gelijkwaardigheid en recht op meningsvrijheid zijn in een christelijke context ontstaan en zonder het christelijke mens- en wereldbeeld niet te begrijpen.

In een klimaat van geloofsspot en religieuze gêne gaat men vooral in het debat over de vrijheid van meningsuiting iets fundamenteels uit de weg. Die meningsvrijheid heeft te maken met de openbaarmaking van meningen en van de diepste overtuigingen van mensen. Samen met de andere mensenrechten vormt de meningsvrijheid het fundament waarop de menselijke waardigheid, verantwoordelijkheid en vrijheid rusten.

Als ik het de ander gun te beweren dat zijn geloof of levensbeschouwing het finale antwoord geeft op de vraag naar de zin van het leven en de bestemming van de mens, eis ik ook het recht om dat van mijn geloof of levensbeschouwing te zeggen. Pas als wij onszelf én de ander het recht van de waarheid gunnen, kunnen we de dialoog aangaan én verdraagzaamheid eisen. Daarvoor moeten wij uit onze seculiere kramp komen.

We moeten opnieuw leren spreken van identiteit tot identiteit, seculieren en gelovigen, christenen en moslims. Zo kunnen we onze gemeenschappelijkheid ontdekken, maar ook elkaars verschil, in de meest verdraagzame zin: namelijk dat we het elkaar zelfs gunnen te beweren de waarheid te bezitten.

 

Naar Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]