De Volkskrant, 14-03-2009, column door Frans Verstraten 18 mrt.2009

Netwerken met je lachspieren

Denken aan lachen doet je lachen

Onze lach is belangrijk. Neuropsychologische gevalstudies laten zien dat er ruwweg twee soorten zijn. De eerste lach manifesteert zich als iemand echte lol heeft, bijvoorbeeld na het horen van een goede mop. De tweede lach is een sociale lach, vooral zichtbaar als mensen elkaar ontmoeten. Vanuit evolutionair perspectief geeft deze lach aan dat de ander niets van je te vrezen heeft, vandaar wellicht dat het ook bij sommige dieren voorkomt. Voor mensen is deze lach een belangrijk gereedschap om sociaal goed te functioneren, om aardig gevonden te worden. Erg belangrijk dus als je wilt netwerken.
    Neurowetenschappers hebben aangetoond dat een heel netwerk van hersenstructuren en gezichtspieren betrokken is bij de verwerking van de lach en andere emotionele uitdrukkingen. Is er iets kapot in dat netwerk, dan kan dat grote gevolgen hebben, juist omdat het begrijpen van emoties belangrijk is voor ons sociaal functioneren. Met emotionele uitdrukkingen, zoals lachen, geven we elkaar immers inzicht in hoe we ons voelen en soms zelfs wat we denken.
    Het idee dat veel functies in ons brein met elkaar verbonden zijn en gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor ons gedrag wordt door wetenschappers breed gedragen. Maar hoe uitgebreid dit netwerk is, weet nog niemand. Gelukkig komt daar nu verandering in. Binnenkort publiceren Gün Semin, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit Utrecht, en zijn collega Francesco Foroni (VU in Amsterdam) bewijs dat het netwerk waarvan de lach deel uit maakt wel eens verrassend groot kan zijn.
    Het was al bekend dat het kijken naar iemand die lacht, gevolgen heeft voor de lachspieren in ons gezicht. Die worden namelijk actief, alsof we zelf lachen. We spiegelen als het ware onze emoties. Het nut daarvan mag duidelijk zijn: je ziet iemand lachen, dat is in de regel een ontspannen en leuke situatie en de beste manier om daar mee om te gaan, is om zelf ook in die state of mind te komen.
    De onderzoekers Foroni en Semin vroegen zich af of ook verwoordingen van gezichtsuitdrukkingen tot (lach)spieractiviteit zou leiden. Dit is geen triviale vraag omdat taal wordt gezien als een verschijnsel dat pas laat in de evolutie onderdeel is gaan vormen van ons brein, zeker wat het lezen van taal betreft. Kortom, als ook taal op onze gezichtsspieren werkt dan wil dat zeggen dat ons hele doen en laten wordt geregeld door een uitgebreid netwerk.
    In het experiment werd tijdens het lezen van woorden als bijvoorbeeld ‘komisch’ of ‘lachen’ met een speciaal apparaat de spieractiviteit in het gezicht gemeten. De resultaten waren klip-en-klaar: de gezichtsspieren bleken inderdaad de verwachte activatiepatronen te laten zien. Naast het kijken naar echte gezichtuitdrukkingen brengt dus ook de verbale representatie van emotionele gezichtuitdrukkingen ons in de gewenste mentale toestand.
    Een mooi vervolgexperiment gaf aan hoe belangrijk het netwerk als geheel is. Taal activeert niet alleen de lachspieren, maar een groot netwerk, waarvan de gezichtsspieren een onderdeel vormen. Het actieve netwerk als geheel heeft invloed op je beoordelingsvermogen: bijvoorbeeld of je iets leuk vindt of niet.
    Toen Foroni en Semin het netwerk disfunctioneel maakten door een onderdeel uit te schakelen – in hun geval door de spieractiviteit van het gezicht te blokkeren – bleek het beoordelingsvermogen van de proefpersoon niet meer te werken. Iets wat mensen voorheen als grappig beoordeelden werd, nadat de spieren uitgeschakeld waren, niet meer als grappig beoordeeld. Hiermee werd een elegant bewijs geleverd voor een groot interactief netwerk. Spieren in de lachstand bepalen dus ook je beleving en gevoel.
    Prachtig onderzoek, dat van Foroni en Semin. Het doet me denken aan een van mijn leraressen op de kleuterschool, zuster Abrosio. Zij had – zo weet ik nu – al vroeg het netwerkidee. Als wij kleuters na een partijtje ravotten weer eens huilend voor haar stonden, zei ze steevast: ‘Lach en je bent blij’. Het werkte altijd en we weten nu waarom.

Frans Verstraten is hoogleraar psychologische functieleer aan de Universiteit Utrecht en vaste medewerker bij het Hart en Zielkatern van de Volkskrant


Naar Psychologische krachten , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]