Bron bij Psychologische krachten: uiterlijk 25 feb.2007

De Volkskrant, 21-09-1996, door Karin Alberts

Mooie mensen

Wanneer mensen iemand mooi vinden, kiezen zij onbewust voor goed en veel nageslacht, zeggen onderzoekers. Hoe schoonheid er precies uitziet, hebben zij nagegaan. Mooi is niet alleen mooi in Amerika, zo bleek.

Onderzoek naar schoonheid? Voorlichter J. Hamelynck van de Vrije Universiteit in Amsterdam heeft er weinig mee op. 'Als wetenschapper begeef je je op glad ijs', antwoordt hij op de vraag of ze aan de VU uitzoeken waarom mensen de ene soortgenoot mooi vinden en de andere niet. 'Zulk onderzoek klinkt mij typisch Amerikaans in de oren.' Geen enkele Nederlandse universiteit houdt zich ermee bezig. In Groningen komt schoonheid zijdelings ter sprake bij onderzoek naar jaloezie, maar niemand probeert een wetenschappelijk antwoord te vinden op de vraag wanneer mensen mooi zijn en waarom.
    In de Verenigde Staten wel, inderdaad. Een tiental psychologen en biologen heeft zich verenigd in de Human Behaviour Evolution Society (HBES) om bevindingen op het terrein van schoonheidsonderzoek uit te wisselen.
    Typisch Amerikaans onderzoek? Psycholoog dr. V. Johnston van de New Mexico State University en lid van het genootschap, reageert verbaasd: 'Overal ter wereld nemen mensen belangrijke beslissingen waarbij schoonheid een cruciale rol speelt. Zonder enige reden worden aan mooie mensen positieve eigenschappen toegedicht als aardig, warm, belangstellend en intelligent.'
    Johnston wijst op studies waaruit blijkt dat mooie personen eerder banen krijgen en sneller een partner vinden dan minder mooie. Johnston: 'Bij juryrechtspraak worden mooie mensen minder vaak schuldig bevonden dan lelijkerds.'
    Schoonheid is bovendien big business, aldus Johnston. 'En echt niet alleen in Amerika.' Jaarlijks gaan er miljoenen om in de schoonheidsindustrie. Volgens de Amerikaanse onderzoeker is schoonheid daarom niet te negeren en is het belangrijk inzicht te krijgen in de vraag wat maakt dat mensen mooi of minder mooi worden gevonden.
    Hoewel op deze vraag vele "antwoorden mogelijk lijken - hoe kan zoiets subjectiefs als schoonheid in objectieve criteria worden vastgelegd? - leverde onderzoek wel degelijk een duidelijke conclusie op. Volgens bioloog dr. R. Thornhill van de University of New Mexico, eveneens lid van de HBES, gaat schoonheid hand in hand met de oerdrift om gezond nageslacht op de wereld te zetten. Een gezonde partner is daarvoor een eerste vereiste.
    Thornhill: 'De mens is het product van de evolutie. Wij proberen te bewijzen dat in de loop van de evolutie de hersenen zich zo hebben ontwikkeld, dat zij potentiŽle partners beoordelen op hun reproductieve capaciteiten. Dit wegen van de potentiŽle partner gebeurt onbewust. Maar het is niet toevallig dat degenen die wij mooi vinden, de meeste kans op nageslacht bieden.'
    Thornhill onderzocht voor zowel dieren als mensen waarop hun partnerkeuze is gebaseerd en concludeerde dat mens en dier grote waarde hechten aan een symmetrische lichaamsbouw. 'Symmetrie is het belangrijkste kenmerk van een gezond lichaam, dus van gezonde genen. Mensen met een genetische afwijking, bijvoorbeeld mongooItjes, hebben asymmetrische lichamen. Zij blijken vatbaarder voor ziekten dan degenen die een symmetrisch lichaam hebben.'
    Collega's van Thornhill spoten vogels in met ziektekiemen om te zien hoe de dieren reageerden. De dieren met een symmetrische lichaamsbouw verweerden zich beter tegen de infecties dan hun asymmetrische soortgenoten. Thornhill: 'Hun immuniteitssysteem is beter ontwikkeld. Het onderzoek wees bovendien uit dat de symmetrische dieren van nature minder ziektekiemen met zich meedragen.'
    De bioloog bestudeerde samen met psycholoog dr. S. Gangestad in 1994 de rol van symmetrie voor het seksleven van jongvolwassenen. De onderzoekers bepaalden de lichaamssymmetrie van vierhonderd studenten. Ze maten de breedte van de voeten, enkels, handen, polsen, ellebogen en oren en vergeleken de uitkomsten van elk linker- en rechterexemplaar. Het gemiddelde verschil in breedte gaf de mate van asymmetrie aan.
    De studenten vulden vervolgens een vragenlijst in over hun persoonlijkheid en hun seksleven. De onderzoekers ontdekten dat de meest symmetrische mannen hun eerste seksuele contacten drie tot vier jaar eerder opdeden dan de meest asymmetrische mannen. Voor zowel mannen als vrouwen gold: hoe symmetrischer, hoe meer partners ze de voorgaande jaren hadden.

Een vervolgstudie moest de geheimen van het vrouwelijk orgasme prijsgeven. Thornhill: 'Onze hypothese was, dat vrouwen met een symmetrische bed partner vaker een orgasme kijgen. Bij een orgasme, trekt de vagina samen, wat sperma naar boven richting eventuele eicel stuwt. Een orgasme vergroot de kans op bevruchting.' Een studie naar het seksleven van 86 paren bevestigde de stelling.
    Maar is symmetrie een garantie voor schoonheid? Hebben symmetrische mensen heldere ogen, een gave huid, rode lippen en al die andere zaken die in het algemeen mooi worden gevonden?
    Thornhill: 'Dat blijkt inderdaad het geval te zijn. Dat soort kenmerken wijst namelijk ook op een goede gezondheid. Symmetrische mannen zijn atletischer gebouwd, hebben beter ontwikkelde spieren, een betere conditie en een grotere emotionele stabiliteit. Ze hebben veel mannelijke hormonen. Voor symmetrische vrouwen geldt dat ze over meer vrouwelijke hormonen beschikken dan vrouwen die minder mooi worden gevonden.'
    Behalve lichaamssymmetrie is de hormoonhuishouding de sleutel tot schoonheid. Thornhill: 'Want ook dat heeft alles te maken met vruchtbaarheid en voortplanting.'
    Johnston kwam tot dezelfde conclusie. De psycholoog ontwikkelde de afgelopen vijf jaar een computerprogramma, FacePrints geheten, waarmee proefpersonen zelf hun ideale mannen- en vrouwengezicht kunnen samenstellen.
    Uit een onderzoek in 1993 waarbij scholieren met FacePrints het ideale gezicht van een 25-jarige vrouw moesten ontwerpen, bleek dat bepaalde 'typisch vrouwelijke kenmerken', veroorzaakt door een hoog gehalte aan hormonen, zelfs zo werden overdreven, dat de ontworpen gezichten onrealistisch waren. Het ideale vrouwengezicht kreeg de volle lippen van een veertienjarige en de smalle kaaklijn van een elfjarige.
    Johnston zette zijn FacePrints afgelopen zomer op Internet waardoor het programma toegankelijk is geworden voor iedereen met aansluiting op het World Wide Web. In een maand tijd ontwierpen vijftigduizend Internet-gebruikers uit honderd verschillende landen hun ideale mannen- en vrouwengezicht. Een analyse van de uitkomsten gaf Johnston meteen inzicht in culturele verschillen.
    Wat blijkt? Er bestaat wereldwijde consensus over bepaalde kenmerken van schoonheid. Johnston: 'De gelaatstrekken die worden veroorzaakt door de geslachtshormonen, hebben in alle culturen een grote betekenis.' Deze uitkomst sluit aan bij eerder cultuuroverschrijdend onderzoek. Daarbij is bijvoorbeeld naar voren gekomen dat bij vrouwen een taille-heupverhouding van 70 procent in alle tijden en in alle culturen als schoonheidsideaal geldt. Dit betekent dat de omtrek van de taille 70 procent is van de omtrek van de heupen. Vrouwen met deze verhouding zijn relatief vruchtbaar.
    In bepaalde Afrikaanse landen worden mollige vrouwen mooier gevonden dan slanke en in Nederland gold dat onder meer in het begin van de zeventiende eeuw (de tijd van Rubens). Anno 1996 is in het Westen slank in de mode. Metingen van afbeeldingen van deze twee ideaaltypen wijst echter uit dat voor beide, mollig en slank, de taille-heupverhouding van 70 procent geldt.

De uitkomst van Johnstons onderzoek via Internet was dat bij vrouwen volle lippen en een relatief kleine afstand tussen ogen en kin mooi worden gevonden, evenals een smalle onderkaak. Dit geldt van Afrika tot AziŽ en van Europa tot Amerika. Johnston: 'Een vrouw met deze gelaatstrekken heeft minder mannelijke en meer vrouwelijke hormonen dan een vrouw met gemiddelde gelaatstrekken. .
    Bij mannen worden juist een ferme, brede kin en volle wenkbrauwen hoog gewaardeerd. Johnston: 'Stuk voor stuk kenmerken die door de mannelijke hormonen worden beÔnvloed.' De ideale gezichten zijn bovendien symmetrisch.
    Na het intikken van de code http://wwwpsych.nmsu.edu/~vic/faceprints/ alsmede enig klikken met de muis verschijnen de afbeeldingen van twee ideale vrouwengezichten op het computerscherm, zoals die door de Internetgebruikers zijn samengesteld: een gezicht dat door mannen is ontworpen en een gezicht dat door vrouwen is gecomponeerd. Het meest in het oog springende verschil is de lengte van het haar. De vrouwen gaven hun ideale seksegenote een sportief kort kapsel, terwijl mannen het andere geslacht mooier vinden met halflang haar.
    De mannen gaven haar extreem volle lippen, een hoog voorhoofd en een weliswaar smalle, maar ietwat ronde onderkaak. De vrouwen gaven hun ideale seksegenote een volle onderlip, maar een dunne bovenlip, een smalle onderkaak en een kleinere neus dan de mannen deden.
    Van het ideale mannengezicht blijkt maar een exemplaar op Internet aanwezig, samengesteld door vrouwen. Kennelijk vonden mannen het niet interessant, het ideale mannengezicht te ontwerpen en bleven zij steken op de vrouwenpagina.
    Johnston en Thornhill zijn voorlopig nog niet klaar met schoonheid als onderzoeksobject. Johnston werkt aan een computerprogramma waarbij de ideale foto puur op basis van hersengolven van de proefpersoon wordt samengesteld. De proefpersonen hoeven dan niet langer op knoppen te drukken om de ideale foto samen te stellen.
    Johnston: 'Tijdens het meten van de hersenactiviteit bij het zien van verschillende foto's blijken extreme foto's, zowel lelijke als mooie, veel emotie op te roepen. Verander je de afbeelding van een middelmatig gezicht, bijvoorbeeld door het vollere lippen te geven, dan neemt de hersenactiviteit op slag toe.' Op Internet zal het huidige FacePrints actief blijven.
    Thornhill houdt zich de komende tijd bezig met stemgeluid en intelligentie, beide in relatie tot lichaamssymmetrie. 'Wij verwachten een positieve relatie. Dus dat mens en met een symmetrische lichaamsbouw mooie stemmen hebben en intelligenter zijn.' Maar dat druist recht in tegen het stereotiep van het domme blondje: mooi maar dom. 'Inderdaad', zegt Thornhill laconiek.
    Johnston haast zich aan het eind van het gesprek te zeggen dat schoonheid niet het enige is waarop mensen elkaar beoordelen.
'Karakter en gevoel voor humor spelen in de praktijk vaak een even grote, zo niet grotere rol als mensen eenmaal een vaste relatie aangaan. Ik zou dat toch even noemen in het stuk, als ik u was.'

  De schoonheden van Internet  
   
  Links het ideale vrouwengezicht, getekend door mannelijke Internet-gebruikers in het onderzoek van Johnston. In het midden het vrouwengezicht gemaakt door seksegenoten. Rechts het ideale mannengezicht zoals vrouwen dat zien. Mannen onthielden zich van het tekenen van het hoofd van een seksegenoot.  


Naar Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , Algemeen overzicht  , of site home .