De Volkskrant, 04-04-2009, door Jorien de Lege 8 apr.2009

Computer, hoe voel ik me vandaag?

Overal ter wereld zijn universiteiten en bedrijven bezig om ‘empathische software’ te ontwikkelen. De techniek is nog niet waterdicht.

Tussentitel: Computer kan ook emoties van het gezicht aflezen

Fotobijschrift: Facereader scant het gezicht, en maakt er een computermodel van. Aan
                      de hand van modellen wordt de emotie afgelezen.

Recht vooruit kijken, niet lachen, het hoofd recht houden en geen haar of andere zaken voor het gezicht. Mocht je in vroeger tijden nog wel eens koket lachend je paspoort in, tegenwoordig is het een hels karwei om een deugdelijke pasfoto te laten maken.
    Maar ja, computers vinden het nu eenmaal moeilijk om onderscheid te maken tussen een neutraal gezicht en een vrolijk lachend hoofd. En computers spelen een steeds grotere rol als het gaat om gezichtsherkenning.
    In het stadion van Ado Den Haag kom je als hooligan niet meer binnen. Iedereen moet bij binnenkomst zijn gezicht laten scannen, en wordt je herkend als raddraaier dan kun je een middagje voetbal wel vergeten.
    De controleur van vlees en bloed is niet helemaal overbodig geworden, als je je gezicht niet goed in de plooi houdt kan het apparaat je niet identificeren en moet je alsnog langs een mannetje in een hokje. Machines zijn niet zo goed in het herkennen van mensen als echte mensen. Het komt maar weinig voor dat we een neutraal pasfotogezicht trekken, het gezicht van een mens is voortdurend in beweging. Maar de technologie is met een inhaalslag bezig. Computers kunnen nu niet alleen met redelijke zekerheid gezichten herkennen, maar ze worden er ook steeds beter in om de uitdrukking op die gezichten te herkennen.
    Wereldwijd zijn universiteiten en bedrijven bezig om ‘empathische software’ te ontwikkelen. Ook in Nederland. Blij, boos, verbaasd, walgend, bang, verdrietig of neutraal, de FaceReader van het Amsterdamse bedrijf VicarVision kan van het gezicht aflezen welke emoties hij op dat moment beleeft. En niet alleen van een foto, maar ook bij bewegend beeld. Liever zelfs. ‘Bij emoties gaat niet om één gezichtsuitdrukking, het gaat om gezichtsgedrag,’ zegt psycholoog en directeur Marten den Uyl. ‘Als je langer naar iemand kunt kijken, zie je veel beter welke signalen hij uitzendt, dan bij één beeld.’
    De FaceReader zet beelden van een gezicht om in een nauwkeurig computermodel dat getraind is op duizenden portretten en rekent vervolgens uit welke emotie er te zien is en in welke mate. Elke keer als er iets verandert in het gezicht, verandert onmiddellijk de verhouding tussen de emoties. Want een opgetrokken lip kan al het verschil maken tussen angst en verbazing.
    Computersystemen als FaceReader worden vooral gebruik in onderzoekssituaties. Wetenschappers zijn bijzonder geïnteresseerd in gezichtsuitdrukkingen, omdat die direct informatie geven over hoe iemand zich voelt. Hoogleraar communicatiewetenschap Ed Tan van de Universiteit van Amsterdam gebruikt de FaceReader voor zijn onderzoek naar de beleving van films. ‘Je kunt iemand achteraf natuurlijk vragen hoe hij de film vond, maar dan zal hij bijna altijd een algemeen antwoord geven. Als je precies wilt weten of er bij die ene grap ook leuk was, is een gezichtsuitdrukking daar heel geschikt voor. Het gezicht is vaak heel eerlijk, omdat veel bewegingen onbewust worden gemaakt.’ Er zijn technieken om menselijke waarnemers te trainen in het analyseren van gezichtsuitdrukkingen, maar dat is bijzonder arbeidsintensief. ‘Het kost gemiddeld een uur om één minuut beeldmateriaal te analyseren. Een computer doet dat in een paar minuten.’
    Het onderzoek naar menselijke emoties kan behoorlijk worden versneld door de inzet van computers. Maar uiteindelijk zit de toekomst van de technologie in veel bredere toepassingen, zegt Den Uyl. ‘Zodra computers in de gaten kunnen houden hoe mensen zich voelen, levert dat ongekende mogelijkheden op. En dat hoeft niet meer lang te duren, in principe is de basis er al. In denk dat over vijf à tien jaar dit soort software al in allerlei apparaten verstopt zit.’ Nu al wordt de FaceReader software gebruikt bij geur- en smaakonderzoek onder consumenten. Den Uyl ziet ook kansen voor therapeutische situaties. ‘Met de goede toegang van webcams en de opkomst van internettherapie zou het heel goed zijn als een computer in de gaten kan houden hoe iemand zich voelt, zodat er op tijd ingegrepen kan worden als het uit de hand loopt.’
    Maar voor het zo ver is, moet eerst de technologie zelf waterdicht zijn. De FaceReader heeft wel wat beperkingen [zie kader]. Als alle omstandigheden optimaal zijn, is het systeem redelijk betrouwbaar. Maar staat de camera verkeerd, of is de belichting niet goed, dan ‘vergist’ de computer zich nog wel eens in geslacht, leeftijd en ook emoties. Hoogleraar Ed Tan is echter optimistisch. ‘Het is zaak om de prestaties van de software te vergelijken met die van menselijke waarnemers. Die vergelijking gaat er wel komen, die machines zijn daar heel knap in.’ Eng vindt Tan de ontwikkelingen niet. ‘Nu zijn er altijd mensen nodig om de gedachten en gevoelens van mensen te kunnen lezen, als machines daar bij kunnen helpen biedt dat veel mogelijkheden.’ Hij ziet enorme kansen in de zorg, waar monitoring van patiënten veel tijd kost. ‘Je kunt het nooit helemaal aan machines overlaten. Een apparaat kan geen vervanging zijn van menselijk contact. Maar wellicht kan de techniek wel last van allerlei supervisie verlichten.’
   

Tussenstuk:
‘Sommige mensen hebben een pokerface, daar zie je niets aan’

Hart en Ziel wilde graag zelf testen hoe nauwkeurig de FaceReader is. Om onze proefpersoon een flinke reactie te ontlokken, kozen we ervoor om hem beelden te tonen uit de erotische film Romance, die is opgenomen in het Passiepakket van Hart en Ziel. Twee neutrale scenes werden gevolgd door twee zeer expliciete scenes. De proefpersoon wist van niets, hem werd slechts verteld dat hij een film zou zien. Zijn reacties werden opgenomen met een videocamera.
    De FaceReader kon echter weinig met de beelden, de hoek van waaruit gefilmd was maakte de kin te lang, waardoor er geen goed passend computermodel van het gezicht gemaakt kon worden. En dus ook geen analyse kon worden gemaakt. Helaas. Maar zelfs als het wel had gekund, zo blijkt, zou er weinig uitgekomen zijn. De proefpersoon heeft zo stoïcijns naar de beelden gekeken, dat er nauwelijks iets van zijn gezicht af te lezen viel. Dat gebeurt wel vaker, legt directeur Marten den Uyl uit. ‘Sommige mensen hebben een pokerface, daar zie je niets aan. We hebben vorige week nog een experiment uitgevoerd waarbij verschillende plaatjes werden getoond. Soms kwamen er mooie, maar er kwamen ook uitgesproken nare beelden voorbij. Sommige mensen reageerden heel heftig, anderen helemaal niet.’
    Onze keuze voor erotisch materiaal is ook niet zo handig geweest. Lust is zogenoemd ‘aspecifiek’. Met andere woorden: er is geen universeel begerige gezichtsuitdrukking zoals die er voor angst en walging wel is. De ogen willen nog wel eens wat weggeven, de mens is de enige primaat met witte oogbollen. Dat zorgt ervoor dat we goed de kijkrichting kunnen waarnemen, en dat geeft weer extra informatie over de gevoelens van degene die de signalen uitzendt. Maar ogen lezen, dat kan de FaceReader nog niet goed.


Naar Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , Algemeen overzicht  , of site home .