De Volkskrant, 26-04-2008, door Frans Verstraten 27 apr.2008

Jij bent zo...

Tussentitel: Misschien gilt Brad Pitt bij het zien van een muis

Het is verbazingwekkend hoe snel ons brein een mening vormt. En blik en we denken onze pappenheimer te kennen. Je krijgt nu eenmaal geen tweede kans om een eerste indruk te maken.
    Wetenschappers, maar ook de oplettende leek en radiospelletjesmakers weten al lang dat het brein met weinig informatie tot grootse activiteit kan komen. Het meest aansprekende voorbeeld is natuurlijk muziek. Enkele noten, samen goed voor een fractie van een seconde, zijn voor ons hersenen genoeg om een lied te herkennen. En wat te denken van geurtjes! Een paar moleculen in je neus activeren breinnetwerken en halen hele episoden uit het verleden weer voor ons geestesoog. Vooral het parfum van je ex schijnt het goed te doen.
    Die snelle activatie van ons brein is belangrijk voor het inschatten van nieuwe situaties. Dit eerste gevoel, idee of mening is gebaseerd op onze kennis over hoe de wereld in elkaar zit, opgebouwd uit eerdere ervaringen. Het brein heeft daardoor expliciete ideen over wat mogelijk is, maar ook wat minder voor de hand ligt en kan die mening zonodig bijstellen.
    Zo hebben we allemaal een beeld bij mogelijke kandidaten voor de hoofdrol in een nieuwe Tarzanfilm. Maar wat als we nu de keus beperken tot de heren Jan-Peter Balkenende en Brat Pitt? Ik denk niet dat beide evenveel stemmen zullen halen, maar is die keuze te rechtvaardigen? Misschien heeft Pitt watervrees en gilt hij het uit bij het zien van een muis. En wie weet zwemt JP als een aal en zit er onder dat stijve overhemd een torso waarvan het aanzicht garandeert dat kwaadwillenden het bij voorbaat op een lopen zetten. Toch, als je je geld erop zou moeten zetten...
    Meer dan een halve eeuw geleden dachten enkele wetenschappers dat delen van meningen en vooroordelen niet eens gevormd werden door onze ervaringen, maar hard ingebakken onderdelen van ons lichaam en geest waren. Dat een deel van onze persoonlijkheid in onze genen is vastgelegd, was bekend.
    Maar dat persoonlijkheid zich manifesteerde in het uiterlijk en dat dit zelfs voor dieren zou gelden, dat was best nieuw. Het plaatje hiernaast komt uit een boek met de titel De fysiologische basis van persoonlijkheid. Ik heb dit plaatje gebruikt in mijn colleges en de aanwezige studenten een aantal vragen gesteld. Zo bleken de karaktertrekken voor de persoon vooral om het concept traag te centreren. Het valt soms niet mee om een goede eerste indruk achter te laten.
    Ook mochten de studenten kiezen tussen de volgende namen voor de hond: Bodos, Loffus en Iepsie. Bij mij weten zijn dit nonsens namen, maar toch kiezen de meeste studenten voor Loffus. Die naam zou het beste bij deze hond passen en daarvoor was vooral de associatie van de naam met sloom en onhandig bepalend.
    Dit verraste me een beetje. Dat uiterlijk iets doet, daar kon ik me nog iets bij voorstellen, maar dat zelfs aan klanken van niet bestaande woorden kenmerken worden toegekend had ik minder verwacht. Overigens bleek de naam Bodos geschikt voor een ruige hond en Iepsie voor een bibberig schootjoekeltje.
    Achteraf gezien had ik kunnen weten dat klanken een rol spelen in meningsvorming: ik mag dat als geboren Brabander nog geregeld ondervinden. Ooit bezocht een verslaggever van ons universiteitsblad een van mijn colleges. Hij schreef een positief verhaal. Mijn colleges waren bijna cabaret en ik deed hem denken aan Hans Teeuwen. Om te vervolgen met dat ik een onmiskenbaar Brabantse tongval had. En nu hoop ik voor mijn studenten dat mijn manier van lesgeven de associatie met Hans Teeuwen opriep en niet mijn accent uit de Peel, waar ik overigens best trots op ben. Gelukkig krijg ik wel ieder jaar bij een nieuwe lichting studenten de kans om een eerste indruk te maken.


Naar Psychologische krachten, uiterlijk en persoon  , Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , Algemeen overzicht  , of site home .