De Volkskrant, 10-03-2012, column door Bas Haring 25 sep.2011

Onze vrije wil - en nu komt het - bestaat

Tussentitel: Meningen komen voort uit processen in het hoofd; maar dat wil niet zeggen dat meningen niet bestaan

De vrije wil bestaat niet. Naar het schijnt. Dankzij geavanceerde technieken om in ons brein te turen weten we steeds preciezer wat er zich in ons hoofd afspeelt, en nergens zit een vrije wil. Er wordt vreselijk veel over geschreven en over gepraat. Zelfs mijn barista (de dame bij wie ik koffie koop), die normaal nooit rept over filosofie of wetenschap, begon erover: 'Ik ben verleden week bij een lezing geweest van een hersenwetenschapper en wat die toch allemaal vertelde... Mijn hersenen zijn een grote optelsom van allemaal celletjes die stuk voor stuk kleine, simpele schakelingen zijn. Nergens vrijheid. Ik ben een machine in plaats van dat ik vrij ben.'

Als zelfs mijn barista zich hierover zorgen maakt, wil ik me toch in de discussie mengen. Onze vrije wil bestaat wel! De hersenwetenschappers hebben heus gelijk: in ons hoofd zitten louter hersencelletjes die inderdaad stuk voor stuk weinig meer dan simpele schakelingen zijn. Maar dat doet niets af aan het bestaan van onze vrije wil.

Het venijn zit hem in het woordje 'bestaan'. Wanneer bestaat iets? Jammer genoeg hoor ik hier weinig over. Discussies zat over hersenen en vrijheid, maar nauwelijks discussies over bestaan. Terwijl dat toch het interessante woordje is in de uitspraak 'De vrije wil bestaat niet' - of 'wel'.

Ik heb een mening en die mening schrijf ik op. Bestaat mijn mening? Ik geloof van wel. Ik kan me weinig voorstellen bij een hersenwetenschapper, of wat voor wetenschapper dan ook, die het volgende zou beweren: 'Die Bas Haring lijkt wel een mening te hebben, maar dat is feitelijk een illusie. Bas Harings pseudomening is niets meer dan een optelsom van patronen in zijn brein.' Het zal heus zo zijn dat mijn meningen het resultaat zijn van processen in mijn hoofd, maar dat doet niets af aan het bestaan van meningen.

Op verschillende 'niveaus' kunnen verschillende zaken naast elkaar bestaan. Steden bestaan, huizen bestaan ook, evenals bakstenen. Bakstenen maken huizen, en huizen maken steden. En allemaal bestaan ze even echt. Dat de vrije wil in de details van ons hoofd niet te vinden is, betekent niet dat de vrije wil op geen enkel niveau bestaat. Die vrije wil die u zo graag heeft, is uw vrije wil. En niet de vrije wil van hersencellen. Hersencellen hebben geen vrije wil. Stukjes hersen hebben ook geen vrije wil. Maar u wel.


Naar Psychologische krachten, vrije wil  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]