De Volkskrant, 24-09-2011, door Jeroen van Baar is masterstudent neuroscience & cognition. 25 sep.2011

Geloof in vrije wil maakt gelukkiger

Het is verdomd nuttig om de vrije wil te blijven veronderstellen. Dat levert veel meer op dan een koel neurologisch determinisme.

Tussemntitel: Het idee van vrije wil ontstaat wanneer we niet volledig begrijpen waarom we iets doen

Daan Evers en Niels van Miltenburg maken zich onnodig zorgen over het bestaan van een vrije wil (deze krant, 15 september). Mijn stelling is dat deze natuurlijk niet bestaat, maar dat dit helemaal niets uitmaakt.
    Het idee van een vrije wil is een resultaat van het bewustzijn. We beseffen dat we bepaalde drijfveren hebben, en we realiseren ons dat we handelende organismen zijn. Maar dit betekent niet dat ons bewustzijn (slechts een lijdend voorwerp) ook daadwerkelijk invloed kan hebben op de dingen die we doen en bewust meemaken. Een opdracht in de hersenen ontstaat als logisch gevolg van impulsen die daar al aanwezig zijn, en het toevallig waarnemen van die impulsen zal aan dit systeem niets veranderen. Zelfs als we het bewustzijn zien als een controlerend systeem dat tussenbeide kan komen als er iets niet naar wens verloopt, dan is ook die reactie van tevoren te voorspellen op basis van signalen in de hersenen, en zo is de vrije wil volledig weg te cijferen.
    Waar het op neerkomt, is dat we dit wegcijferen nooit zelf voor elkaar zullen krijgen - niet zonder krachtige technologie en kennis van werkelijk alle variabelen die gedrag be´nvloeden. Dit betekent dat er een gat is in wat we begrijpen van onze eigen acties, en dat gat vullen we op met de illusie van vrije wil. Het idee van vrije wil ontstaat dus wanneer we niet volledig begrijpen waarom we iets doen en het dan maar toeschrijven aan een soort autonome inspiratie, een gebod dat op magische wijze ontstaat in het brein.
    Zulke geestesalchemie is al vaak bestreden door Dick Swaab, maar ook hij ziet iets belangrijks over het hoofd. Het feit dat de vrije wil in theorie niet bestaat, maakt namelijk helemaal niets uit. Het zal ons nooit lukken om menselijk gedrag preciezer te voorspellen op basis van hersenstroompjes en kennis van externe factoren dan we al jaren kunnen met het model voor gedrag dat 'vrije wil' heet. Het is dan ook verdomd nuttig de vrije wil te blijven veronderstellen, puur omdat het in de praktijk veel meer oplevert dan een koel neurologisch determinisme.
    Een van de vele voordelen van het geloof in de vrije wil is het feit dat het gelukkig maakt. Evers en Van Miltenburg kunnen namelijk zorgeloos een ijsje halen en het fijne gevoel hebben dat ze helemaal zelf besluiten dat te doen. En dit is eigenlijk ook zo: bepaalde factoren in hun lichaam - en meer 'zelf' dan je eigen lichaam zul je nooit vinden - willen dat ijsje best graag! De filosofen hebben echter behoefte aan een concept dat meer autonomie uitstraalt, en de vrije wil is dat concept voor hen. Prima natuurlijk, want het maakt ze gelukkig het gevoel te hebben dat ze in een bui van ultieme vrijheid (doe eens gek) drie bolletjes bestellen in plaats van twee.
    Voor mij is het vrij simpel: ik heb geen vrije wil. Alles wat ik doe, wordt bepaald door een samenspel van factoren binnen en buiten mijn lichaam. Maar ik heb wel het gevoel dat ik een vrije wil heb: dit maakt het voor mij bijzonder makkelijk te accepteren wat ik doe. En het maakt me gelukkig te denken dat ik vrij ben om 'te doen wat ik wil'. Kijk, ik weet ook wel dat verliefdheid bestaat uit stroompjes in de hersenen en stofjes in het bloed, maar dat maakt het gevoel niet minder gelukzalig.
    Dus Evers en Van Miltenburg kunnen met een gerust hart ijsjes blijven bestellen, en Dick Swaab kan breinen blijven scannen. Ze moeten wel een scheiding tussen wetenschap en dagelijks leven invoeren: geloven in de vrije wil heeft geen plaats in de neurologie, maar het wegcijferen ervan maakt het leven niet leuker. Aan de onwerkelijkheid van de vrije wil hoeven we niet te veel woorden vuil te maken: dat maakt ons alleen maar ongelukkig. Zie het gebrek aan vrije wil daarom niet als onvrijheid, maar zie het negeren ervan als een bron van geluk.

 
Naar Psychologische krachten, vrije wil  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]