De Volkskrant, 14-01-2005, column van Ronald Plasterk

De ongelofelijke goedheid van de tsunami

Onlangs organiseerde het Reformatorisch Dagblad een bijeenkomst over God, godslastering, islam, en orthodoxie, en mij was gevraagd in discussie te gaan met dr. Bisschop, SGP-raadslid in Amersfoort. Tot mijn verbazing was 't Spant in Bussum geheel gevuld met achthonderd mensen die van verre gekomen waren, sommigen met de trein uit Zeeland. Het was een goedlachse zaal, veel jongeren, en in de pauze werd me uitgelegd dat de meesten thuis geen tv kijken, zodat dit voor hen ook een uitje was, en een gelegenheid om discussies te voeren die anderen van de tv kennen.
    Het is een eigenaardige ervaring om in zo'n volle zaal een ongelovige minderheid van één persoon te vormen. Ik heb achteraf over slechts één opmerking boze reacties gekregen. In de Tweede Kamer had die week D66-parlementariër Lousewies van der Laan geprobeerd het wetsartikel tegen godslastering afgeschaft te krijgen. Immers, zo had ze gezegd, het beledigen van God is toch niet erger dan het beledigen van negers? Dus waarom moet er dan een
aparte wet zijn? De gespreksleider in 't Spant legde de twee discussianten de vraag voor: is het beledigen van God wel of niet erger dan het beledigen van negers? Dr. Bisschop wist de kool en de geit te sparen met een slim antwoord: 'Het is even erg, want de mens is geschapen naar Gods gelijkenis, dus het beledigen van een neger is eigenlijk het beledigen van God.' Toen was het mijn beurt. 'Ik vind het beledigen van negers erger', zei ik. 'want negers bestaan.'
    Dat vonden ze wel erg direct.
    Waarom denkt u, vroeg de zaal na de pauze, dat God niet bestaat? Ziet u als natuurweten-schapper een tegenstelling tussen geloof en wetenschap? Op zichzelf niet. Iemand kan geloven dat zijn leven een hogere bedoeling heeft, dat er leven is na de dood, dat God liefde is, voor mij betekent het niet echt iets, maar in strijd met de hoofdwetten van de thermodynamica is het niet. Als men gaat beweren dat God vierduizend jaar geleden alle leven heeft gemaakt, en fossiele dinosauriërs in de aardlagen heeft verstopt, of dat bidden kanker geneest, pas dan kom je in strijd met de wetenschap.
    Waarom bent u dan ongelovig, vroeg de zaal. Niet om de wetenschap, maar om redenen van psychologie en moraal. Psychologisch is het idee dat er iemand is die je altijd in de gaten houdt, die voor je zorgt, je soms zachtzinnig straft maar altijd van je houdt, zó duidelijk een projectie van het beeld dat 4-jarige kinderen van hun ouders hebben, dat je geneigd bent wantrouwig te worden. Daar komt bij dat geloof aangeleerd gedrag is (er zijn heel weinig mensen Artikel 31 Vrijgemaakt in de Ganges-delta). Dat geloof psychologisch verklaarbaar is, betekent niet dat God niet bestaat, maar wel dat je extra sceptisch moet zijn. Maar mijn grootste bezwaar is toch moreel.
    Het voorbeeld dat ik toen nog niet bij de hand had, maar nu wel, is de tsunami. Dus - met vertraging - deze wedervraag voor 't Spant: wat is nu erger: denken dat er een almachtige vader is die willens en wetens 150 duizend van zijn kinderen laat wegspoelen om de een of andere obscure theologische reden, of denken dat er geen almachtige vader bestaat die zich bezig houdt met dit soort ellende? Ik denk dat veruit het meest humane, vriendelijke, fatsoenlijke antwoord het tweede is: die tsunami is een natuurramp, die alleen vanuit de geologie verklaarbaar is, en er is nergens een macht die deze ramp wenste of eventueel had kunnen voorkomen. Dus: Of er is geen God, Of hij is irrelevant als het om belangrijke dingen gaat, en dat komt eigenlijk op hetzelfde neer.
    Ik weet dat ik met deze column solliciteer naar een dikke stapel brieven. Het Boek job zal zeker geciteerd worden. Mag ik zeggen dat ik dat geen erg sympathiek bijbelboek vind? Job is een brave man, en God neemt hem alles af, zelfs zijn kinderen. Job verzet zich, probeert het te snappen, en de clou is, voorzover er een touw aan vast te knopen is, dat Job zonder het te snappen de perverse grillen van zijn God maar te pikken heeft.
    Dan is er die andere klassieke passage, waar God aan Abraham vraagt zijn eniggeboren zoon te doden. Abraham moet kiezen tussen zijn God en zijn zoon, en hij kiest voor de eerste. Wat is dat voor gekkigheid? In een correspondentie vroeg Leon de Winter me laatst, doelend op ouders van Palestijnse zelfmoordenaars: 'Wat voor perverse ouders zijn dat, die uit liefde voor hun God hun kinderen de dood in sturen? - Wel eens van Abraham gehoord?' schreef ik terug.
    Godsdienst heeft geen antwoord op de oeroude hamvraag: als God almachtig is, en goed, waarom laat hij dan die ellende gebeuren?


Terug naar Historie religie , Psychologie lijst , Hiërarchie psychologie , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]