De Volkskrant, 13-02-2016, van verslaggever Maarten Keulemans 15 dec.2008

Straffende god bindt mensen

Een strenge god is de lijm die mensen helpt een succesvolle gemeenschap te vormen met verre geloofs genoten. Dat blijkt althans uit een Canadees antropologisch onderzoek.


Bedankt, god. De mens heeft het aan de goden te danken dat we grote, complexe sociale gemeenschappen zijn gaan vormen die veel verder reiken dan onze directe naasten alleen. Vooral strenge, straffende goden zijn bekwaam in het samenbinden van mensen die elkaar niet persoonlijk kennen.

Dat blijkt althans uit een reeks proefjes die een internationaal team antropologen uitvoerde met gelovigen in acht zeer verschillende geloofsgemeenschappen. Mensen die geloven in een alwetende, straffende god zijn in die experimenten iets vaker bereid om anonieme geloofsgenoten die ver weg wonen geld te gunnen. Hoe strenger de god, des te meer geld men verre medegelovigen gunde. Een aanwijzing dat men uit angst voor de toorn van god minder aan zichzelf denkt, schrijven de onderzoekers onder leiding van de Canadese antropoloog Benjamin Purzycki in Nature.

Een belangrijke ontdekking, vindt het team, want buiten je kringetje denken ligt aan de basis van allerlei knalsuccessen van de mens, zoals handel drijven en verbindingen aangaan met mensen die je nog nooit hebt ontmoet. Strenge goden zijn zodoende de lijm die meehelpen bij de vorming van 'ingebeelde gemeenschappen', aldus de wetenschappers.

Dat werkt twee kanten op, licht Purzicky desgevraagd toe per e-mail. Aan de ene kant kan godsvrees deels verklaren waarom de mens zich zo succesvol heeft verspreid over de planeet; aan de andere kant verklaart het waarom er aan het hoofd van grote, ingewikkelde samenlevingen vaak een strenge god staat die zondaars bedreigt met ongeluk, tegenspoed of de hel. 'Denk maar aan iedere hedendaagse samenleving die de god van Abraham in het hoogste aanzien plaatst', aldus Purzicky.

Dat religie een belangrijk bindmiddel is, weten sociaal-wetenschappers al sinds de dagen van antropologische grondleggers als Bronis┐aw Malinowski en Emile Durkheim, begin vorige eeuw. De laatste decennia is de nadruk verschoven naar de vraag of godsdienst de mens ook evolutionair vooruit heeft geholpen: wat heeft een volk dat met god gaat voor op anderen?

Purzycki en zijn collega's besloten een experiment uit te voeren in acht zeer uiteenlopende maatschappijen: van christelijke vissers op Fiji tot zonnegod aanbiddende jagers-verzamelaars uit Tanzania. Deelnemers moesten dertig munten verdelen: een deel voor zichzelf of een plaatselijke geloofsgenoot, en een deel voor een anonieme geloofsgenoot ergens ver weg. Hoe strenger de god waarin men gelooft, des te meer geld men gaf aan de verre geloofsgenoten.

Dat is 'het meest uitgesproken bewijs tot dusver dat geloof in bovennatuurlijke straf de samenwerking in maatschappijen bevordert', beaamt de niet bij het onderzoek betrokken Britse sociaal-wetenschapper Dominic Johnson in een commentaar. 'Een belangrijk deel van het succes van menselijke beschavingen kan wel eens in de handen hebben gelegen van de goden - of ze nu echt zijn of niet.'

Wel vindt Johnson het nog niet helemaal duidelijk hoe het in de oertijd zat, 'voordat er grote groepen waren of grote goden'. Maar Purzicky wijst erop dat de regelmaat die hij vond ook geldt voor de eenvoudig levende stammenvolken die hij bestudeerde. 'Die kun je opvatten als analoog voor ons prehistorische verleden.'


Web:
Uit onderzoek blijkt: straffende god bindt mensen die elkaar niet kennen
TT:





Naar Religie, nut, moraliteit , Religie, nut , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]