Leids universiteitsblad Mare, 20-11-2008, door Bart Braun 8 dec.2008

Atheïstische en gereformeerde studenten kijken letterlijk anders

Ongelovige ziet het grotere geheel

Atheïstische en bevindelijk gereformeerde studenten hebben niet alleen een ander wereldbeeld; ze nemen de wereld ook daadwerkelijk anders waar. De onderzoekster maakt zich zorgen over de interpretatie van haar gegevens. ‘Dit is misschien wel de belangrijkste ontdekking die ik ooit heb gedaan’

Dr Lorenza Colzato heeft een papiertje met letters bij zich. De vinger van de psychologe volgt de letter S, die is opgebouwd uit allemaal losse letters O. ‘De atheïst ziet eerst de S, de calvinist ziet eerst de O’s’, legt ze uit. In haar recente publicatie in het vooraanstaande vakblad Plos One gebruikte ze vierkanten die waren opgebouwd uit driehoekjes, maar het effect is hetzelfde: bevindelijk gereformeerde studenten zien de details beter, atheïstische studenten hebben meer oog voor het grotere geheel.
    En meteen na die eerste zin wordt ze nerveus. Zij is wetenschapster, vooral geïnteresseerd in visuele aandacht. Er zijn duizend-en-één manieren waarop haar onderzoek verkeerd geïnterpreteerd kan worden, en dat wil ze per se voorkomen. ‘Ik wil dat je stuk aardig wordt voor religieuze mensen. Wat ik doe zegt niets positiefs of negatiefs over geloven. Het is slechts een andere interpretatie van een stimulus.’
    De ervaring heeft haar al geleerd dat onderzoek snel uit zijn verband kan worden getrokken. Eerder dit jaar ontdekte ze dat studenten die soms cocaïne gebruiken iets langere reactietijden hebben dan hun leeftijdsgenoten. Er kwam een golf aan landelijke aandacht. Niet voor haar onderzoek, maar voor cokegebruik op studentenverenigingen. Die laatsten waren niet blij met de aandacht, en zegden de samenwerking op.
    Dat soort ophef hoeft ze niet nog een keer mee te maken, en mede daarom zegt ze alleen aan Mare een interview te willen geven. Colzato: ‘Het is een heel gevoelig onderwerp, en kan heel makkelijk op een politiek correcte manier worden uitgelegd.’ Een stukje over haar onderzoek op de website van New Scientist ontaardde in een pagina’s lange discussie over de merites van het christendom, filosoof Karl Popper, verkrachtende priesters, Galileo en wat er nu eigenlijk beter is om te zien: patronen of gehelen. ‘De een is niet beter dan de ander’ benadrukt Colzato: ‘Het zegt ook niets over iemands cognitieve vermogens.’
    In vergelijkbaar onderzoek stelden wetenschappers al eens vast dat Aziaten een holistischer kijk op hun stimuli hebben dan Amerikanen. Colzato: ‘Daar ligt de focus op cultuur. Ik wilde juist weten wat het effect van religie was. In Nederland kan dat, omdat religie en cultuur goed te scheiden zijn: mensen hebben dezelfde cultuur, maar verschillende godsdiensten. In mijn moederland Italië is iedereen katholiek, of in elk geval gedoopt.’
    Is die cultuur wel zo hetzelfde? Bevindelijk gereformeerden staan bekend als een hechte en relatief gesloten groep. Ze hebben hun scholen, hun eigen krant (het Reformatorisch Dagblad) en een eigen partij (SGP). Televisie is uit den boze, en Internet mag alleen als er strenge filters zijn geïnstalleerd.
    Colzato: ‘Dat klopt, elk geloof brengt ook een stuk cultuur met zich mee. Maar deze mensen zijn wel in Nederland opgegroeid. Ze eten stamppot, ze studeren in dezelfde stad.’
    Bovendien, benadrukt ze, is ze niet specifiek geïnteresseerd in de effecten van calvinisme, maar in die van religie in het algemeen. In de publicatie leggen de onderzoekers uit dat katholieken minder geschikt waren voor deze proef, omdat die vaak uit het Zuiden komen en daar meer zijn blootgesteld aan de culturen van Duitsland en België. In verder onderzoek wil ze gaan bestuderen of orthodoxe joden in Israël op een vergelijkbare manier verschillen van hun atheïstische landgenoten. ‘Dit is het begin van een nieuwe research-lijn, het topje van de ijsberg. Nu moeten we verder gaan.’ Ze verwacht nog lange tijd voort te kunnen borduren op dit onderzoek: ‘Dit is misschien wel de belangrijkste ontdekking die ik in mijn hele leven zal doen.’
    De onderzoekers hebben hard hun best gedaan om ervoor te zorgen dat de twee groepen afgezien van hun geloof zo min mogelijk verschillen. Wat betreft intelligentie, geslacht, etniciteit en leeftijd zijn ze vergelijkbaar. Een ander probleem laat zich moeilijker uitsluiten in een onderzoeksopzet: dat niet het geloof het verschil in perceptie bepaalt, maar dat de manier waarop iemand naar de wereld kijkt, mede bepaalt welk wereldbeeld voor hem of haar aantrekkelijk is. Wel wijzen de wetenschappers erop dat veel mensen in een religieuze gemeenschap worden opgenomen voordat zo’n perceptie-verschil duidelijk wordt.
    Atheïsten en bevindelijk gereformeerden hebben niet alleen een verschillend wereldbeeld, zo blijkt, maar ze nemen ook daadwerkelijk anders waar. ‘Calvinisten hebben wellicht van kinds af aan geleerd om te focussen op lokale in plaats van globale dimensies’, staat in het Plos-artikel. ‘Tenminste, vergeleken met mensen die hun geloof niet delen.’ Colzato verwacht dat een vergelijking tussen atheïsten en een holistisch geloof als het hindoeïsme juist een omgekeerd effect zal laten zien. ‘Ik zou voorspellen dat zij eerder dan atheïsten de S zien, net als bijvoorbeeld Boeddhisten. Ook dat willen we nu verder gaan onderzoeken.’


Naar Religie en psyche , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]