De Voolkskrant, 27-04-2012, van verslaggever Maarten Keulemans 29 apr.2012

Analytisch denken schakelt God uit

De Heer is uw herder - behalve als u een moeilijke puzzel maakt. Mensen die analytisch denken, zijn daarna minder geneigd om in God te geloven, hebben psychologen ontdekt.

Dat suggereert dat mensen er twee gescheiden denksystemen op nahouden: een 'onderbuikgevoel' voor onder meer godsdienst, en een meer analyserende manier van denken.

Dat betekent overigens niet dat gelovige mensen dom of irrationeel zijn, beklemtonen de Canadese psychologen Will Gervais en Ara Norenzayan in het vakblad Science. Wel wijst hun onderzoek uit dat 'analytische denkstrategieŰn een krachtige bron van ongeloof zijn'.

Gervais en Norenzayan baseren zich op een reeks experimenten waarbij ze ruim 650 proefpersonen uit alle lagen van de bevolking met puzzeltjes en foto's aanzetten tot analytisch denken (zie kader). Telkens was het effect hetzelfde: na de opdracht scoorden de vrijwilligers lager op een meetlat voor gelovig denken dan deelnemers die een neutrale taak uitvoerden.

Dat sluit aan bij een klassieke theorie uit de psychologie, die stelt dat mensen twee 'denkstanden' hebben: een snelle, onnauwkeurige manier op basis van intu´tie en onderbuikgevoel, en een langzame, maar preciezere manier, op basis van zorgvuldig nadenken. De nieuwe experimenten laten zien dat de twee systemen elkaar in de weg zitten als het om religie gaat: voor God is in ons analytische denksysteem minder plaats.

Een 'extreem interessante en waardevolle studie', vindt godsdienstpsycholoog Noah Millman van de Universiteit Leiden. 'De onderdelen zijn niet nieuw, maar de samenvoeging is dat wel.' Millman benadrukt dat geloof niet alleen wordt bepaald door intu´tie, maar ook in hoge mate door de cultuur waarin mensen opgroeien.

De grote vraag, zegt Millman, is op welke geloofsdenkbeelden intu´tie en analytisch denken precies inwerken. 'Er is een groot verschil tussen georganiseerde godsdienst en een meer algemeen spiritueel gevoel.' Ook vraagt de Leidse godsdienstpsycholoog zich af of mensen ook buiten het laboratorium hun godsdienst soms even uitschakelen.

De Canadese experimenten doen vermoeden van wel. Bij een van de experimenten riepen de psychologen het hogere denksysteem aan door een foto van De Denker van Rodin te laten zien; bij een ander bleken proefpersonen al iets minder gelovig te worden als ze een tekst in een slecht leesbaar lettertype onder ogen kregen.

Tussenstuk:
Demp uw godsdenken

A) Als 5 machines er 5 minuten over doen om 5 artikelen te maken, hoe lang doen 100 machines er dan over om 100 artikelen te maken?

B) Een slaghout en een bal kosten samen 110 dollar. Het slaghout kost 100 dollar meer dan de bal. Hoeveel kost de bal?

C) In een meer drijft een plak lelies. Iedere dag verdubbelt de plak in grootte. Als het 48 dagen duurt voordat de lelies het hele meer bedekken, hoe lang duurt het dan voordat de lelies het halve meer beslaan?


Antwoorden: A 5, B 5 (!), C 47. De (foute) intu´tieve antwoorden zijn A 100, B 10, C 24.



Naar Religie en psyche , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]