De Volkskrant, 26-09-2009, door Ad Bergsma 26 sep.2009

Psyche | Amerikaanse evolutionair bioloog Paul Andrews gaat met dwarse opvatting tegen de heersende psychiatrie in

Depressie kan ook verhelderend werken

Depressie is niet alleen een drama, ze dwingt ook tot zelfanalyse

Tussentitel: 'Bij een negatieve stemming maken we minder fouten'

ĎHet eerste wat ik moet uitleggen is dat ik geen ongevoelige klootzak ben.í Bioloog Paul W. Andrews van de Virginia Commonwealth University in de VS weet dat zijn opvatting over depressies gevoelig ligt. ĎIk betoog op geen enkele manier dat het lijden van mensen met depressies niet reŽel is, of dat mensen met depressieve klachten niet geholpen zouden moeten worden bij het oplossen van hun problemen.í
    Wat Andrews samen met zijn collega Andy Anderson Thomson in het topvakblad Psychological Review wel beweert, is dat een depressie een nuttig aanpassingsmechanisme kan zijn. ĎAls we de statistieken mogen geloven, dan krijgt bijna de helft van de bevolking ooit in het leven een psychische stoornis. Als evolutionair bioloog vind ik dat onwaarschijnlijk. Hoe kan de evolutie ons nu opgezadeld hebben met zoín cruciaal orgaan als ons brein dat zo vaak slecht functioneert?í
    Het criterium dat psychiaters gebruiken om vast te stellen of er sprake is van een stoornis, is significant lijden. Andrews brengt daar tegenin dat de evolutie nooit heeft beloofd ons gelukkig te maken. ĎAls je je hand in het vuur steekt, doet het ook pijn, maar dat heeft een duidelijke functie, namelijk dat je je hand snel terugtrekt. Voordat je kunt vaststellen of een neurobiologisch proces disfunctioneert, moet je eerst weten waar het normaal gesproken goed voor is.í
    Andrews constateert dat in het medisch denken weinig ruimte is om zaken op deze manier te bekijken. ĎWe maken de vergelijking tussen depressies en koorts. Koorts is een vervelend en fysiologisch kostbaar proces. In het standaardleerboek Harrisonís Principles of Internal Medicine uit 2005 staat beschreven dat koorts geen enkel nut heeft, en dat je dus altijd medicatie kunt gebruiken om de koorts te dempen. De bron waar het leerboek naar verwijst, beweert echter het tegenovergestelde. Koorts helpt infecties te bestrijden, en het onderdrukken van koorts kan schadelijk zijn.í
    Depressies zouden een kostbare reactie kunnen zijn op sociale dilemmaís. Het leven stelt mensen voor uiterst complexe uitdagingen, en soms hebben alle oplossingen ernstige nadelen. Een keuze maken vraagt dan om een goede analyse van de situatie. Andrews: ĎEn dat is precies wat een depressie met ons doet. De psychiaters zeggen dat depressies leiden tot concentratieproblemen, maar tegelijkertijd nemen onze moeilijkheden in zoín fase ons hele denken in beslag. Dit wordt mogelijk gemaakt door extra activiteit in een deel van onze prefrontale hersenschors, dat betrokken is bij het reguleren van de aandacht. ís Nachts liggen we wakker van het probleem, en ook overdag blijven we erover piekeren, zodat we het in kleine stukjes ontleden. Bovendien hebben we nergens meer zin in. Zo zorgt ons brein ervoor dat we ons niet laten afleiden.í
    De negatieve stemming brengt voordelen met zich mee. Andrews: ĎHet blijkt dat we in een positieve stemming weliswaar creatiever zijn, maar bij een negatieve stemming zijn we zorgvuldiger en maken we minder fouten. De depressieve stemming helpt ons de kosten van mogelijke oplossingen in kaart te brengen en daarmee de minst kostbare uitweg uit een dilemma te vinden.í
    De orthodoxie wil dat piekeren een ziekelijk symptoom is. Andrews: ĎUit onderzoek blijkt dat patiŽnten juist denken dat piekeren voor hen nuttig is. Bij de psychiater of psycholoog krijgen depressieve patiŽnten echter te horen dat er bij hen sprake is van een chemische onbalans in hun hoofd, of dat ze denkfouten maken. In de spreekkamer leidt dit nogal eens tot geharrewar. De patiŽnt voelt zich niet serieus genomen. Recent onderzoek maakt bovendien steeds meer duidelijk dat het onderdrukken van piekeren leidt tot een kortdurende vermindering van de depressieve klachten, terwijl het nadenken over de problemen en het accepteren van het piekeren leidt tot een betere prognose op de lange termijn.í
    De nieuwe theorie over depressie is volgens Andrews relevant voor de klinische praktijk. ĎMijn co-auteur heeft 35 jaar klinische ervaring, en hij zegt dat het besef dat niet iedereen met een depressie ziek is, helpt om het verhaal van de patiŽnten serieus te nemen. Soms is het goed expliciet te benoemen dat de patiŽnt worstelt met ernstige problemen. Misschien werkt het helpen oplossen van die problemen soms wel beter dan het onderdrukken van de depressieve symptomen met medicijnen.í
 

Tussenstuk:
'Het is gek om niets te zeggen over zelfmoord'

Herman van Praag, emeritus hoogleraar psychiatrie: 'Als u het mij vraagt, is deze opvatting van Paul Andrews en Andy Anderson Thomson niet gelukkig. Ik vraag me altijd af of mensen die zo'n theorie naar voren brengen, wel eens iemand hebben meegemaakt die echt depressief is. Het doet me denken aan de oude christelijke opvatting dat pijn louterend werkt. Ik heb daar nooit iets van begrepen.'
Harald Merckelbach, hoogleraar experimentele psychopathologie: In Maastricht: 'De theorie over depressies als een functionele reactie op sociale dilemma's lijkt me intellectueel stimulerend, en is oorspronkelijk. Zij is ook terechtgekomen in een tijdschrift. Toch vind ik het gek - ja, heel gek - om een theorie te formuleren over depressie, en het niet te hebben over zelfmoord en psychotische depressie. Ik snap wel dat de auteurs angstvallig die onderwerpen vermijden: daar is niets adaptiefs meer aan, je kunt ze alleen maar behandelen met medicijnen en elektroshocks, en het zijn dus vervelende anomalieŽn voor de auteurs.'
Marcel van den Hout, hoogleraar klinische psychologie in Utrecht: 'Intellectueel is het natuurlijk een prestatie van formaat om een frisse, nieuwe theorie over depressie te lanceren. Een vraag die zich opdringt, is of er feiten gevonden kunnen worden die strijdig zijn met de theorie. De auteurs bespreken allerhande implicaties van de theorie, maar halen dan literatuur aan waaruit blijkt dat die implicaties al getoetst zijn en kloppen als een bus. Je kunt dezelfde gegevens echter niet enerzijds gebruiken om de theorie op te stellen en daarna om de theorie te toetsen.'
 

Naar Religie en psyche , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]