De Volkskrant, 23-12-2009, door Gert J. Peelen 24 dec.2009

Op weg naar een stad zonder zekerheden

Wie besluit niet te gaan schuilen onder het lekkende afdak van schijnzekerheden, is een moedig mens, betoogt Henk van der Ent. Hij bepleit een leven zonder houvast.

Niets is zeker en zelfs dat niet. Met deze waarschuwing is Multatuli een roepende in de woestijn gebleken. 130 Jaar na verschijning van zijn eerste bundel Ideeën barst de wereld bijkans uit haar voegen van de zekerheden, en slaan hun hoeders, de zeker- en betweters, elkaar om de oren omwille van het eigen gelijk. Niet zelden hebben dergelijke zekerheden een religieus fundament. Maar ook het omgekeerde komt voor: zekerheid ontleend aan het heilig huisje van een onfeilbaar menselijk verstand bijvoorbeeld, die even fanatieke aanhangers kent.
    Grote vraag is of er te midden van het gekrakeel dat is losgebarsten tussen al die slaags geraakte zekerweters, nog ruimte overblijft voor mensen die categorisch weigeren onderdak te zoeken bij wat zij denken te hebben ontmaskerd als schijnzekerheden. Ook zij kennen de zuigende werking van een houvast, of dat nu van religieuze, politieke of wetenschappelijke aard is. Hoe aanlokkelijk is het niet om met je levensvragen naar een antwoord te gaan zoeken bij instanties die luidkeels verkondigen de waarheid in pacht te hebben. Er is moed voor nodig om uit dat overvloedige aanbod principieel geen keuze te willen maken.

Hoewel Camus er niet in voorkomt, tendeert De moed om niet te schuilen, het nieuwe essay van Henk van der Ent in dezelfde richting. Het is een vervolg op zijn Het vierde land – het houvast van een agnosticus (Meinema, 1999), met dit verschil dat hij de ongerijmdheid in de ondertitel van zijn vorige werk nu heeft losgelaten: het verlangen naar dat houvast blijft, maar hij wil er niet langer aan toegeven. Geen zekerheden meer, niet in bezit of veiligheid, niet in politiek of activisme, ook niet in de kunst, de muziek of de poëzie, en al helemaal niet in de religie. Wat blijft is een volledige overgave aan wat hij ‘de dragende werkelijkheid’ noemt, waarin niets vanzelfsprekend is en alles verwondering opwekt en oproept tot de onbevangen uitroep ‘hier ben ik!’.

Net als zijn vorige werk is ook De moed om niet te schuilen gegoten in de vorm van een reisverhaal. Daarin staat een ‘levensreiziger’ centraal, die een religieus vertrekpunt voorgoed achter zich gelaten heeft en zich nu oriënteert op een nieuwe bestemming. De reis verloopt langs tussenstations als taal, bezit, vooruitgangsidealen en activisme, die geen van alle een ankerpunt kunnen bieden, met als einddoel ‘de stad zonder zekerheden’.

Ook daar zal hij geen houvast vinden. ‘De geborgenheid ligt niet in de werkelijkheid om je heen, maar in de houding die je daartegenover aanneemt.’ En die houding bestaat uit totale overgave. Daarmee sluit Van der Ent aan bij vaderlandse denkers als Abel Herzberg en Cornelis Verhoeven voor wie weerloosheid ten opzichte van de grootse werkelijkheid het uitgangspunt was.

Henk van der Ents essay is een manmoedige poging tot rehabilitatie van de agnost. Dat menstype is lang beschouwd als een lafaard, zoals door filosoof Herman Philipse in diens Atheïstisch Manifest uit 1998. Een type dat niet durft te kiezen tussen geloof en atheïsme, een ‘crypto-atheïst’ in feite. Maar wie, ondanks het aanhoudend verlangen naar houvast, besluit om niet te schuilen onder het lekkende afdak van een of andere schijnzekerheid is een moedig mens, die zich niet ergens tussen de gelovige en de atheïst heeft gepositioneerd, maar er letterlijk en figuurlijk bovenstaat.

Hem interesseert niet de vraag welk mysterie zich achter de werkelijkheid verbergt. Voor hem is die werkelijkheid zelf het mysterie, niet te verwarren met een raadsel. Raadsels zijn er om op te lossen. Mysteries moet men mysterie laten. Uit eerbied. Want eerbied, aldus Van der Ent, is de ervaring van een verhouding tot het ongrijpbare, het onuitsprekelijke, het onzegbare, het mysterie kortom. Daar komt geen God meer aan te pas. Ook het zoeken naar zo’n ‘hoofdletterachtige instantie’ is een uiting van levensangst.




Naar Religie en psyche , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]