Leids universiteitsblad Mare, 26-05-2005, door Jos van den Broek, docent wetenschapscommunicatie bij de faculteit Wiskunde & Natuurwetenschappen, Universiteit Leiden

Darwin dobbelt niet

Discussie over  'intelligent design' kan voor beide partijen geen kwaad

Zelfs de spellingchecker trekt vandaag partij: tijdens het typen wordt 'eukaryotische' ongevraagd in 'eucharistische' veranderd. 'Kansberekenaar' wordt 'kanselredenaar'. Heeft iemand uit de Bible Belt soms de Nederlandse versie van Word gemaakt?
    De verketteraars van Darwin lijken onvermoeibaar. Neem Cees Dekker. 'Scheurtje in het Standaardmodel' hadden we in april 2002 als omslagverhaal van Natuur & Techniek wetenschapsmagazine. 'Scheurtje in de evolutieleer' had Dekker veel liever als coververhaal gehad. We interviewden de Delftse nanotechnoloog en Spinozaprijswinnaar Cees Dekker in datzelfde nummer over nanobuizen en religie. Al jaren beweegt de fysicus - die overigens geweldig natuurwetenschappelijk onderzoek doet - zich op het glibberige bergpaadje dat wetenschap en religie met elkaar verbindt. Zijn onderzoeksgroep meet aan DNA, maar Dekker kan zelf kan met geen mogelijkheid geloven dat dit alom aanwezige erfelijke materiaal bij toeval is ontstaan. 'De verwondering over de ontzagwekkende nano-wereld van biomoleculaire systemen kan mij alleen maar brengen tot een diep ontzag voor de Schepper die alles uitgedacht en gemaakt heeft', zei hij in het dankwoord van zijn oratie.
    Inmiddels weet Dekker onderwijsminister Maria van der Hoeven aan zijn zijde. Naar aanleiding van een ontmoeting met hem schreef de bewindsvrouw in haar weblog van 1 maart:
'Ikzelf geloof evenmin in "toeval": Sindsdien heeft geen woord zoveel pennen in beweging gebracht.
    Op 8 juni presenteert Dekker samen met twee VU'ers, de hoogleraar waarschijnlijkheids-rekening Ronald Meester en de hoogleraar filosofie René van Woudenberg, het boek Schitterend ongeluk of sporen van ontwerp. En wie anders dan mevrouw van der Hoeven mag het in ontvangst nemen.
    De twee VU-hoogleraren zijn al gepokt en gemazeld in het schrijven van populair-wetenschappelijke werkjes over het goddelijke dobbelspel. Neem René van Woudenberg. 'Wanneer iemand twintig keer een dobbelsteen werpt en deze komt twintig keer op 6 neer, zijn we niet geneigd aan toeval te denken', luidt de allereerste zin van Toeval en ontwerp in de wereld. Apologetische analyses dat hij twee jaar geleden schreef. Zijn maatje Meester publiceerde bijna tegelijkertijd Het pseudoniem van God. Een wiskundige over geloof, wetenschap en toeval. Toeval houdt de VU'ers behoorlijk bezig.
    'De serie van twintig zessen schrijven we toe aan een opzettelijk verzwaarde, of opzettelijk van een magneetje voorziene, dobbelsteen', aldus Van Woudenberg. 'Gebeurtenissen [als deze] hebben met elkaar gemeen, dat ze het resultaat van welbewuste intenties van actoren - ze zijn gepland. Ik zal ze voor het gemak "producten van ontwerp" of kortweg "ontwerp" noemen.'
    Als kansenman is ook de wiskundige Ronald Meester dol op dobbelen. Want is er één metafoor die Darwin gemakkelijker onderuit kan halen dan het dobbelspel? Het 'schitterend ongeluk' kan nooit plaats hebben gevonden. Ondanks de miljarden jaren die het evolutieproces moet hebben geduurd, kan door simpele mutaties het leven nooit zijn ontstaan, laat staan intelligent leven zoals de mens, de kroon op de Schepping. Althans, dat vinden 'cryptocreationisten' als Meester, Dekker en Van Woudenberg. Evolutie ontkennen ze niet, maar ze slepen er wel een 'Deus ex machina' bij die het proces regisseert.
    De drie zijn zeer gecharmeerd van het onderzoek dat de Amerikaanse kansberekenaar William Dembski uitvoert. Deze bekijkt met wiskundige modellen of er voldoende gelegenheid, in tijd en ruimte, heeft bestaan om bepaalde evolutionaire gebeurtenissen tenminste éénmaal te kunnen doen plaatsvinden. Als de kans daarop nihil is, moet er volgens Dembski sprake zijn van 'intelligent ontwerp' (in het Engels intelligent design of ID). Dembski wijst erop dat veel biologische systemen zo ingewikkeld zijn dat ze 'onherleidbaar complex' kunnen worden genoemd: ze functioneren alleen als alle onderdelen functioneren. Als er ook maar één onderdeel uitvalt, werkt het hele systeem niet meer.
    Michael Behe schreef het in 1996 al op in Darwin's black box. The biological challenge to Evolution: onherleidbaar complexe processen kunnen nooit geleidelijk zijn ontwikkeld: óf het systeem functioneert in zijn geheel, óf het functioneert niet. Er kan geen zinvol tussenstadium bestaan waarin het systeem 'een beetje' functioneert.
    In een interview naar aanleiding van zijn boek Het pseudoniem van God vertelde Ronald Meester me: 'Ik zie geen enkele reden om ID af te schieten alleen omdat het niet in het darwinistische plaatje past waar veel mensen blijkbaar aan hechten: Hij voegde daar in het gesprek aan toe: 'Zodra er een zweem van kritiek op de evolutietheorie doorbreekt, zodra je er vragen over stelt, dan ben je gezien. Dan ben je een creationist. En dat terwijl het wetenschappelijk gezien juist heel verantwoord en zelfs noodzakelijk is om vragen bij theorieën te stellen.'
    Het lijkt hem nog steeds geweldig om samen met echte biologen naar de wiskunde van Dembski te kijken, om te beoordelen of daar beoordelingsfouten over evolutionaire 'toevalsprocessen' in zitten. Meester: 'Is er sprake van onherleidbaar complexe systemen of zijn ze mogelijk onherleidbaar? Dat is een wetenschappelijke vraag. Of de wetenschap de antwoorden op deze vraag helemaal zal gaan begrijpen. weten we nog niet. Als wetenschapper heb ik professionele interesse in deze vraag, want de kansrekening speelt hierin een grote rol:
Meester c.s. hebben wel een beetje gelijk: het neo-darwinistische proces van kleine stapjes, een reeks op toeval gebaseerde mini-mutaties, kan nooit de enige verklaring van evolutie zijn.
Dan is het echt alleen maar een kwestie van dobbelen met een uiterst kleine kans om twintig zessen - laat staan duizend of een miljoen zessen - achter elkaar te gooien.
Is het de drie auteurs aan te rekenen dat ze met deze munitie gaten in de evolutietheorie proberen te schieten? Ik denk het niet. Ook veel biologen lijken door de DNA-bomen het bos niet meer te zien. Door alleen maar naar kleine verschillen in DNA te navelstaren, kom je er als moderne bioloog niet.
    Grote stappen in de evolutie vinden echt plaats. Dat zich ongeveer 550 miljoen jaar geleden ineens een enorme explosie van nieuwe diersoorten voordeed, hebben we kunnen lezen in het prachtige Wonderful life van Stephen J. Gould. Hij beschrijft daarin de soortenrijkdom van de Burgess Shale in Canada, onderzocht door paleontologen als de Brit Simon Conway Morris.
    Geen beter boek is er over toeval-overstijgende evolutie geschreven dan Life's solution.
lnevitable humans in a lonely universe
. Dezelfde Conway Morris toont daarin overtuigend aan dat op een planeet als de onze onvermijdelijk leven - zelfs intelligent leven - moet ontstaan.
God mag dan niet dobbelen, om met Einstein te spreken. maar Darwin doet dat evenmin. En als hij al dobbelt, is het niet met de opzettelijk verzwaarde dobbelstenen van Van Woudenberg, maar met de plakkerige dobbelstenen die de natuur- en scheikunde, de kosmologie en de biologie hem hebben gegeven. Zulke dobbelstenen sturen het 'toeval', omdat veel processen nou eenmaal niet anders kunnen verlopen. Zelfs tussen het sterrenstof zijn bijvoorbeeld aminozuren en DNA-bouwstenen aangetroffen.
    Evolutie is dus geen 'schitterend ongeluk', zoals zelfs de meeste biologen denken. noch zijn er 'sporen van ontwerp'. zoals Van Woudenberg, Meester en Dekker zo graag zouden zien. Ach, laat de drie maar proberen gaten te schieten in het schitterende darwiniaanse bouwwerk. Het kan evolutiebiologen er alleen maar toe brengen zich beter te wapenen. Dat kan voor beide partijen geen kwaad.


Naar Religie vs ratio, evolutie en ID , Religie vs ratio , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]