Compartimentalisatie en integratie in de geest |
3 dec.2003 |
Eén van de belangrijkste hulpmiddelen bij de analyse van en het begrip voor het
vreemdsoortige handelen van mensen, is het verschijnsel van
compartimentalisatie. Compartimentalisatie is het gebeuren dat zaken die bekend
zijn in één deel van de geest, of de hersenen, afgeschermd worden van andere
delen van de geest. Dit is een gevolg van de organisatie van de hersenen in min
of meer zelfstandig functionerende eenheden, die met speciale communicatielijnen
met elkaar verbonden zijn - voor details, zie hier
.
Het bewijs van het bestaan van het verschijnsel is simpel:
er zijn genoeg ervaringen van mensen die verwondingen hebben ondervonden die tot
extreme pijn leiden in alle normale omstandigheden, terwijl die mensen niets
voelden. Een van de redacteuren van deze site is ernstig verwond geraakt bij een
explosie, verwondingen die vier weken verpleging in een ziekenhuis noodzakelijk
maakten, zonder een enkele sensatie van pijn gedurende circa een half uur, de
tijd tussen het ongeval, de melding, het transport naar het ziekenhuis, en de
voorbereidingen voor de operatie. De pijnervaring begon pas vagelijk door te
dringen vlak voor het moment van de start van de operatie.
Waar het hier om gaat is dat het zenuwstelsel kennelijk uitstekend in staat is
een fenomeen als pijn weg te houden uit het bewuste deel van de hersenen, dat
wil zeggen een scheiding aan te brengen tussen twee delen van de hersenen. Voor
een zeer basale zintuiglijke ervaring als pijn geldt dat voor deze scheiding
meestal redelijk extreme omstandigheden noodzakelijk zijn: het lukt niet bij
iets simpels als een injectie. Maar men mag veilig aannemen dat naarmate de
zintuiglijke ervaring minder basaal is, de omstandigheden noodzakelijk voor
compartimentalisatie minder extreem zijn, en het verschijnsel eerder zal
optreden.
Het verschijnsel van compartimentalisatie is consistent met een
andere vermoedelijke eigenschap van de hersenwerking, namelijk dat deze modulair
is opgebouwd: verschillende fysieke delen hebben verschillende functies
. Zo
zitten emoties en ratio in respectievelijk kleine en grote hersenen. Ook het
bewustzijn heeft waarschijnlijk zijn eigen modules. De scheiding tussen emotie en
bewustzijn is middels een bekende vorm van compartimentalisatie, die rol lijkt
te spelen bij zaken
als autisme
en emotieblindheid
.
Die laatste zijn gevallen van min of meer permanente scheidingen, maar
compartimentalisatie kan ook op tijdelijke basis optreden, en
ook weer in diverse mate .
Het tegendeel van compartimentalisatie is integratie. Integratie is dat proces
in de hersenen dat de verschillende deelprocessen met elkaar verbindt.
Waarschijnlijk is integratie een proces dat achter zaken als creativiteit,
inventiviteit, en dergelijke een belangrijke rol speelt
. Integratie leidt er ook
toe dat losse zaken tot één ding samengevat kunnen worden, waardoor er minder te
onthouden en te bedenken valt. Integratie is dus een uiterst belangrijk proces
in de ontwikkeling van de geest, en de ontwikkeling van de mensheid.
De voorbeelden uit de bronnen laten zien dat het proces van integratie tot
bijzondere resultaten leidt. Hieruit valt meteen af te leiden dat integratie
geen veelvoorkomend gebeuren is, althans niet in zijn duidelijkere
verschijningsvormen. Compartimentalisatie is veel gewoner, zoals dagelijkse
ervaringen uitwijzen. Mensen doen gemakkelijk uitspraken die overduidelijk
onjuist zijn, ook als ze zelf weten, of horen te weten, dat ze niet waar zijn.
Opscheppen is een van de meest voorkomende vormen: iedereen die opschept weet
dat datgene dat hij als zijn prestatie claimt, niet zijn prestatie was. En
opscheppen is maar een van de onschuldigere vormen van compartimentalisatie.
<detail>
Dat compartimentalisatie zo veel voorkomt is niet verwonderlijk. Als het al
mogelijk is voor zoiets fundamenteels als pijn en soortgelijke hersenprocessen
waarbij geen wil betrokken is, is het natuurlijk nog veel makkelijker voor
processen waarbij onze bewuste hersenprocessen wel betrokken zijn, dat wil
zeggen: onze wil. Als mensen iets willen geloven, of juist niet, is er niet
alleen de fysieke mogelijkheid tot compartimentalisatie, maar is er ook een wens
toe. Het is duidelijk dat in die omstandigheden het proces zeer veel vaker zal
optreden.
Het is ook duidelijk dat compartimentalisatie makkelijker is naarmate de
betrokken delen van de hersenen verder van elkaar staan. Naarmate het over
abstractere vormen van denken gaat, is het dus makkelijker om de ideeën daarin
los te denken van de werkelijkheid. Op het gebied van de wetenschappen wordt dit
geïllustreerd door het feit dat de meeste abstracte onder hen, de filosofie, ook
de meeste onpraktische onzin produceert, zaken als bewijzen dat er niet meer dan
zeven planeten bestaan, en dat voorwerpen zwaarder dan lucht niet kunnen
vliegen.
Op het meer praktische terrein van de politiek ziet men het verband tussen
compartimentalisatie en abstractie in de uitspraken en maatregelen op de
verschillende terreinen van wijkgerichte, gemeentelijke, regionale en landelijke
politiek. Naarmate het niveau hoger is en de schaal groter, wordt het verband
tussen ideeën en/of maatregelen en de werkelijkheid zwakker.
Voor een beoordeling van het gedrag van mensen in het algemeen valt als eerste
te constateren dat onze gewone dagelijkse gedachten in het algemeen al vrij
losjes met onze dagelijkse ervaringen verbonden zijn: het is een heel normale
situatie dat je tijdens je dagelijkse bezigheden aan heel andere dingen zit te
denken. Het is dus zeer aannemelijk dat er weinig moeite voor nodig is om die
dagelijkse en andere gedachten weg te houden uit delen van de hersenen waar ze
niet zijn ontstaan. Dit algemene voorkomen van het verschijnsel van
compartimentalisatie biedt een uitstekende verklaring voor zeer veel merkwaardig
gedrag dat mensen ten toon spreiden, in het klein en in het groot, met als meest
opvallende aspect de grote tegenspraak die er is tussen wat mensen zeggen en wat
ze doen, op alle mogelijke terreinen van het leven. Meer
hierover in Niet willen weten
.
Naar Neurologie, organisatie
, Psychologie lijst
, Psychologie overzicht
, of site home
.
|