KIJK, nr.5-2010, door Stephan van Duin
.2010

Een goede naam is het halve werk

Het lijkt alsof het geen bal uitmaakt of je Arendse of Zijlstra heet. Maar er is wel degelijk verschil. De eerste naam geeft statistisch gezien bijvoorbeeld meer kans op succes dan de tweede. En zo hebben namen nog veel meer verrassende effecten.

Kan je naam je leven beďnvloeden? Je zou zeggen van niet. Ondergetekende is vernoemd naar de Olympisch kampioen windsurfen uit 1984, Stephan van den Berg (inclusief de 'ph'), "omdat het zo'n lekker ding was". Het lijkt erop dat deze feiten tot nu toe weinig impact hebben ik heb nog nooit een surfplank aangeraakt - behalve dat ik mijn hele leven mijn naam zal moeten spellen. Maar (achter)namen kunnen wel degelijk onbewust de levensloop van hun drager kleuren.

Zelfverkozen namen
Voor de strekking van dit verhaal is het goed om eerst een categorie namen uit te sluiten. Dat zijn de namen die mensen later in hun leven kiezen om hun veranderde persoonlijkheid weer te geven. Vaak kiest een monnik bijvoorbeeld een traditionele naam na een spirituele ervaring, of neemt iemand na een ingrijpende gebeurtenis een nieuwe naam aan om de transformatie te markeren. Zo heeft een man in Seattle in 2007 zijn naam laten veranderen naar Jason Megatron Burrows. Welke transformatie of nieuwe start hij daarmee precies wilde markeren, blijft onduidelijk, net als bij de Amerikaanse soldaat die op het bizarre idee kwam om zichzelf voortaan officieel Optimus Prime te laten noemen. Hoe dan ook, dit soort namen wordt gekozen om bij een (nieuw) leven te passen, en dat is een ander effect dan we hier willen behandelen.
    Nog een voorbeeld. Onder de Britse twintigers leeft het idee dat vrouwen met de voornaam Chantelle makkelijker in bed te krijgen zijn dan anderen. Andersom zouden mannen met de namen Dave, Lee of Steve erg vaak vreemdgaan. Maar dit zijn slechts aannames; de gemaakte associaties hoeven niet waar te zijn. De verwachting wordt hier gevormd door beroemdheden met soort, gelijke namen die een seksueel
losbandig imago hebben. Dat imago wordt vervolgens geprojecteerd op naamgenoten. Maar ook dit verschijnsel zoeken we niet.

Bijzonder voordeel
De vraag is of er een objectief, meetbaar effect is van een naam op het leven zijn of haar drager. En dat blijkt daadwerkelijk zo te zijn. Psycholoog Richard Zweigenhaft verzamelde 218 zeldzame namen en 218 normale namen, en bekeek hun sociale status. Van de 436 mogelijkheden kwamen er dertig voor in de Who's who, een Amerikaanse gids voor 'toppers in hun vakgebied'. Maar liefst 23 van die 30 namen kwamen uit de zeldzamenamenlijst; slechts 7 kwamen uit de 'gewone lijst'. Kortom: een bijzondere naam zou wel eens voordelig kunnen zijn voor een succesvolle carričre.
    Helaas geldt een omgekeerd effect ook. Onderzoekers Robert Nicolay en Jesse Hurley deden in de jaren zestig onderzoek naar de bijzonderheid van namen en hun gevolgen. Ze vonden 88 ongewone namen (Oder, Lethal, Vere) en zetten die tegenover 88 van de veel voorkomende namen uit die tijd. Daaruit bleek dat de mensen met afwijkende namen een significant grotere kans hadden om de diagnose 'psychotisch' te krijgen.
    Uit ander onderzoek uit 2009 van Shippensburg University bleek dat tieners met infrequent voorkomende namen vaker crimineel gedrag vertonen. De reden hiervoor is waarschijnlijk dat ze door hun naam meer sociaal worden gelsoleerd, en daardoor geen vriendschappen kunnen sluiten.

Letters met macht
Niet alleen je naam kan je leven sturen, zelfs afzonderlijke letters kunnen invloed hebben.
Zo hebben Amerikaanse onderzoekers ontdekt dat wanneer je . initialen een positief woord vormen (zoals J.O.Y. of H.U.G.), je ongeveer 4,5 jaar langer leeft dan gemiddeld, en dat mensen wier initialen een negatief woord vormen(P.I.G., D.I.E.), drie jaar korter leven. Bovendien lijden de laatsten vaker aan psychische problemen en zelfmoordneigingen. Gek genoeg werd dit effect alleen bij mannen geconstateerd, wat de betrouwbaarheid van het onderzoek wellicht niet ten goede komt. Ook als je geen woorden kunt maken van je initialen,   kunnen deze nog je succes bepalen. Amerikaanse leerlingen met de initialen A.B. krijgen gemiddeld hogere cijfers dan mensen met de initialen C.D. Dit is een logisch maar vervelend gevolg van het beoordelingssysteem op scholen in de Verenigde Staten, waarbij in plaats van cijfers de letters A (hoog) tot en met F (laag) word en toegekend.
En zelfs losse letters zijn niet zonder gevolg. Begint je achternaam met een letter voor in het alfabet, dan krijg je op school eerder de beurt - wat er volgens wetenschappers voor kan zorgen dat je later meer succes hebt. Verder trouwen er gemiddeld meer mensen met iemand van wie de achternaam met dezelfde letter begint, en krijgen kandidaten in verkiezingen relatief veel steun van mensen van wie de achternaam met dezelfde letter st~rt. Er zijn ~elfs - om maar iets te noemen - meer dakdekkers van wie de achternaam met een D begint dan dakdekkers met andere achternamen.

Dr. Lust de seksuoloog
Het lijkt erop dat niet alleen de eerste letter van een achternaam invloed heeft op de beroepskeuze. Heb je je ooit afgevraagd waarom er zoveel mensen zijn met een 'geschikte' naam voor het werk dat ze doen? Zoals mijnheer Schipper de kapitein, of mevrouw De Visser de mariene bioloog? Wederom beinvloed door hun eigen naam. Ook fonetisch werkt dit verschijnsel: (Engelstalige) Dennissen worden gemiddeld genomen vaker dentist dan mensen met een andere naam.
    Onderzoek heeft zelfs uitgewezen dat veel mensen in de loop van hun leven verhuizen naar steden met een naam die op die van henzelf lijkt. In Amerika wonen relatief veel Georges in St. George, meer Anna's in St. Anna, enzovoort. Analyse van de data laat zien dat deze mensen daadwerkelijk later in hun leven actief naar de betreffende stad of staat zijn getrokken.
De reden hiervoor is dat iedereen uiteindelijk het meest gecharmeerd is van zaken die aan de meest geliefde persoon in je leven doen denken... jezelf. Misschien is het daarom ook niet zo verrassend dat Stephan van Duin in Haarlem is gaan wonen, vlakbij een beschermd duingebied en tussen een breed scala aan straatnamen waar het woord 'duin' in voorkomt.

Zwart of wit
Hoewel het er dus op lijkt dat je achternaam invloed kan hebben op je leven, is er reden om aan te nemen dat je voornaam eerder een symptoom is van je potentiële levensloop dan een oorzaak. De Amerikaanse auteur Steven Levitt zoekt dat uit in zijn boek Freakonomics, en komt tot de conclusie dat de naamkeuze voor een deel is voorbestemd.
    Een ouder wil een positieve invloed uitoefenen op het leven van zijn kind, en de eerste daad daarbij is het geven van een naam. De klank van een naam kan 'zwart' of 'blank' zijn, iets wat bij bijvoorbeeld sollicitatiebrieven een bepalende factor kan zijn. Wil dat zeggen dat mensen met 'zwarte' namen per se in het nadeel zijn? Dat ligt maar aan de context. Een zwarte man met een 'witte' naam kan binnen een zwarte gemeenschap bijvoorbeeld ook nadeel ondervinden.
    Levitt bespeurde een trend in het geven van zwarte en witte namen. Als je als zwarte moeder in een zwarte gemeenschap je kind een witte naam geeft, straal je daarmee uit dat je je afkomst verloochent, wat nadelig kan zijn voor je positie in de buurt. Hoe zwarter de gemeenschap (en in Amerika betekent dat helaas vaak ook hoe armer), hoe groter de druk om je kind een zwarte naam te geven.  Daardoor kiezen opvallend veel mensen uit extra zwarte buurten ervoor om ook de naam van hun kind 'extra zwart' te maken. Vandaar het ontstaan van Destin'ee uit Destiny en Uniqqee uit Unique. Kinderen uit zwarte achterstandsbuurten hebben over het algemeen een minder rooskleurige toekomst en doen het slechter op school, dus is het eigenlijk wel zo gek dat een (witte) werkgever een sollicitatiebrief van DeShawn overslaat? Er is ten slotte een grotere kans dat hij dan iemand afwijst die toch al minder gekwalificeerd was.

Sociale ladder
Maar namen geven ook op een andere manier een aanwijzing voor de economische situatie van een kind (of een sollicitant), en die staat los van ras. Want waar kijken ouders naar als ze een naam kiezen voor hun kind? Vaak zoeken ze naar personen die voor hen ins pirerend zijn. Niet zelden is die persoon vergelijkbaar met 'de meest succesvolle man in de straat, die het net iets beter doet dan de rest'. De man met een tweekamerappartement en een auto vernoemt zijn kind naar het kind van de man met drie kamers en twee auto's.
    Als je dit verschijnsel een stukje verder doortrekt, kom je tot de conclusie dat namen naar beneden bewegen over de sociale ladder. Een intellectueel haalt een keer ergens een naam vandaan, die wordt overgenomen door de middenstand, vervolgens door de arbeiders en ten slotte door de onderste regionen van de samenleving. Als je dus weet waar iemands naam ten tijde van zijn geboorte op die sociale ladder stond, heb je een betrouwbare indicatie van zijn socio-economische achtergrond.
    Of je van de voor jou gekozen naam vervolgens succesvol wordt of niet... Het zou kunnen. Maar dat ligt dan ook aan je achternaam.

Tussenstukken:
Een prima productnaam?

Een goede naam kan een product maken of breken. Fabrikanten denken daar dus lang en grondig over na. Toch kan het faliekant misgaan. Neem de i.Beat.Blaxx, een mp3-speler van het Duitse merk Trekstor. Volgens Trekstor kwam die naam heel natuurlijk tot stand omdat de i.Beat serie allang bestond, en er nu simpelweg een zwarte versie van werd gemaakt. Niemand daar was iets opgevallen tot de media er commentaar op leverden. Aangezien ze hun producten toch graag wilden afzetten tot voorbij de KKK, hebben ze de naam inmiddels wijselijk veranderd in Trekstor Blaxx.
    Begin jaren tachtig was er een light snoepje op de markt in de VS, genaamd AYDS. Die naam is nu sowieso al ondenkbaar, maar de televisiereclame maakte het helemaal pijnlijk.
We zien een jong meisje dat bang is dat ze te dik wordt, 'but then I heard about AYDS'. De reclame sluit af met de bizarre zin "Nu kan ik al mijn mooiste jurken weer aan en hoef ik I me geen zorgen te maken dat ze niet passen, dankzij AYDS!"
   Er is veel platte humor te ontdekken in ongelukkige namen, zoals in het Finse broodmerk JussiPussi of het Nintendo DS woordenboek TouchDic. En soms dachten de fabrikanten nog wel zo'n briljante vondst te hebben gedaan, zoals bij de Reebok Incubus. Deze vrouwenhardloopschoen werd in 1995 op de markt gebracht, een tijd waarin de stoere naam van je schoen minstens zo belangrijk was als de kwaliteit. Helaas had destijds niemand van Reebok erbij stilgestaan dat een incubus in de mythologie een demon is die neerdaalt op slapende vrouwen en hen dan verkracht.


Het bijeffect van een bijnaam

Namen zijn een redelijk vast gegeven in je leven, en het moet wel heel ver gaan wil je die veranderen. Maar bijnamen en koosnaampjes zijn een categorie apart. Ze geven namelijk vaak, in tegenstelling tot je echte naam, een karaktertrek versterkt we er (Lange, Sarco, Flappie), en hebben ook de neiging lang te blijven plakken. Het zal niemand verbazen dat het zelfver· trouwen van iemand die zijn hele leven Kleintje wordt genoemd niet bijster hoog zal zijn.
    De Amerikaanse Maryanna Korwitts noemt zichzelf naamtherapeut. Zij stelt dat zelfs koosnaampjes als Honey en Babe een effect kunnen hebben op je persoonlijkheid. Noem je geliefde Babe en diegene wordt assertiever en harder in de communicatie. Honey zou een drang naar veiligheid veroorzaken en het lijdend voorwerp extreem jaloers maken. Volgens Korwitts zal iemand die meerdere bijnamen en/of koosnaampjes he eft, daadwerkelijk meerdere persoonlijkheden ontwikkelen.

 


Stephan van Duin gebruikte voor dit artikel de volgende literatuur:

> Steyen Leyitt: Freakonomics De Bezige Bij (2005) > Richard Wiseman: Quirkology A. W. Bruna Uitgeyers (2008) > Noah GOldstein, Steye Martin en Robert B.
Cialdini: Yes! 50 secrets from the science of persuasion Profile Books Ud (2007)
 



Naar Neurologie, spiegelneuronen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]