De Volkskrant, 06-01-2014, van verslaggever Mark Mieras .2010

Stroomimpulsen zetten brein op het verkeerde been

Herinnering kan veranderen


Tussentitel: Een vergeet-medicijn is de volgende stap

Het verleden kun je niet veranderen, maar de herinneringen wel. Die kun je zelfs uitwissen, zo lieten Nederlandse, Duitse en Britse onderzoekers onlangs zien in Nature Neuroscience.

De wetenschappers zetten het geheugen van proefpersonen zo op het verkeerde been dat het selectief een herinnering wiste. Daar kwam wel een elektrische stroompuls aan te pas. De proefpersonen waren patiŽnten die in ziekenhuizen in Nijmegen en Arnhem tegen zware depressie elektroconvulsietherapie (ECT) ondergaan.

De 42 proefpersonen kregen een week van te voren twee fotoseries te zien met een emotioneel verhaal. Emotie maakt een herinnering sterker. Op de dag van de behandeling werd kort voor de ECT de eerste van de twee diaseries in de herinnering teruggeroepen door de eerste dia aan de proefpersonen te tonen.

Na de stroompuls werden de proefpersonen ondervraagd over beide diaseries. Hoeveel details wisten ze nog? Opmerkelijker was dat de herinnering aan de eerste diaserie - die dus vlak voor de behandeling was geactiveerd - geleidelijk verdween. Wie een etmaal na de behandeling werd ondervraagd, wist zich minder details te herinneren dan wie direct na de stroompuls aan de beurt was. De herinnering aan de tweede serie verdween niet.

Dat was precies wat de onderzoekers hadden verwacht. Bij muizen werd de afgelopen jaren al vastgesteld dat herinneringen nadat ze geactiveerd zijn enkele uren instabiel en dus kwetsbaar zijn. Bij mensen is dat 24 uur het geval, denken de onderzoekers. In die periode kan de herinnering gemakkelijk worden aangepast waardoor mensen zich gebeurtenissen later anders herinneren.

Het verantwoordelijke geheugenproces heet 'reconsolidatie': wanneer je je iets herinnert, activeren de hersenen een spoor van hersencellen die elkaar via hun synapsen prikkelen. Eenmaal geactiveerd, beginnen de hersencellen synapsen weg te halen om even later weer nieuwe synapsen te vormen. De herinnering wordt gewist en dan opnieuw vastgelegd. Een stroompuls onderbreekt de tweede stap in dit proces: de cellen halen wel synapsen weg maar plaatsen die niet terug. Zo valt de herinnering geleidelijk uit elkaar.

Onderzoeksleider Marijn Kroes van de Radboud Universiteit Nijmegen verwacht dat het onderzoek kan bijdragen aan een betere behandeling van trauma, maar ook bijvoorbeeld van fobieŽn en verslaving. 'Herinnering speelt een bredere rol dan meestal wordt gedacht: impliciete herinneringen zetten bijvoorbeeld ook aan tot verslavingsgedrag.'

Voor het wissen van herinnering is in de toekomst geen ECT nodig, denkt Kroes. Reconsolidatie werd bij dieren ook al chemisch geblokkeerd. Mogelijk kan er een vergeetmedicijn worden ontwikkeld.

Kroes ziet de hypothetische vergeetbehandeling niet als alternatief maar als aanvulling op de bestaande therapie. 'Als je gedragstherapie krijgt tegen spinnenangst schep je onder begeleiding een positieve spinnenherinnering. Eerst met een kleine spin op grote afstand, dan een grotere wat dichter bij en ten slotte zit er een vogelspin op je hand. Die nieuwe positieve herinnering komt in het geheugen waarschijnlijk naast de oude angstherinnering te liggen en onderdrukt deze. De angst lijkt weg maar kan later toch weer de kop opsteken. Gedragstherapie is effectiever wanneer je gelijktijdig de negatieve herinnering kunt aanpakken.'

Geheugenonderzoeker Jaap Murre van de Universiteit van Amsterdam is lovend over het onderzoek, maar heeft twijfels over de praktische toepassing. 'De meeste geheugenpsychologen gaan ervan uit dat je bij het herinneren maar een deel van het geheugenspoor ophaalt. Je kunt dat deel vervormen of misschien zelfs wissen maar het grootste deel van het geheugenspoor zit er nog wel. Bij een andere cue kan de emotie weer opduiken.'

Zo eenvoudig is het wissen van een herinnering dus niet. Daar was het Kroes en zijn collega's ook niet om te doen. Zij wilden aantonen dat herinneringen plastisch en dus vervormbaar worden wanneer we ze herbeleven.

Waarom staat het geheugen toe dat we herinneringen vervormen en lijkt het dit zelfs te stimuleren? Kroes: 'Kennelijk dient het geheugen niet om ons het verleden accuraat te herinneren maar voor iets anders: adequaat de toekomst voorspellen. Daarvoor is het belangrijk dat herinneringen zo nu en dan worden geŁpdate.'
 


IRP: 



Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]