De Volkskrant, 12-12-2015, door Margreet Vermeulen 2011

Help ons van die pillen af

Antidepressiva kunnen je door een zware periode heen helpen. Maar ermee stoppen is vaak oneindig veel moeilijker dan medici denken. PatiŽnten hebben baat bij een veel geleidelijker dan de standaard afbouw.

Tussentitel: 1.000.000 Nederlanders slikken antidepressiva
'Aan maatwerk gaan fabrikanten nooit meewerken. Daar valt niks aan te verdienen'


De eerste poging die Klaas (47, hij wil alleen met zijn voornaam in de krant) deed om te stoppen met Seroxat, in 2002, mislukte. Hij snapte er niks van. De bijsluiter beloofde immers: milde ontwenningsverschijnselen gedurende maximaal drie weken. Maar Klaas had rare duizelingen, voelde zich afschuwelijk naar en werd bang. 'Ik trapte in de doorstartval. Als je je zo gammel en labiel voelt, en het zijn volgens je arts en de bijsluiter geen ontwenningsverschijnselen, dan denk je al snel: ik kan dus niet buiten die pillen. Ik heb ze nodig tegen de paniek. Wat doe je dan? Je neemt die pil maar weer.'

Het slikken van antidepressiva kan gepaard gaan met gewichtstoename, een grotere kans op diabetes, seksuele stoornissen en emotionele afvlakking. Daarom proberen nogal wat mensen ermee te stoppen; precieze aantallen zijn nooit in kaart gebracht. Stoppen met antidepressiva blijkt in de praktijk vaak moeizamer en pijnlijker dan verwacht. In de helft van de gevallen treden problemen op, blijkt uit een studie uit 2005. Vooral het afbouwen van middelen die snel uit het lichaam verdwijnen, zoals paroxetine (merknaam Seroxat) en venlafaxine (merknaam Efexor), kan gepaard gaan met - soms heftige - afkickverschijnselen. Mislukte stoppogingen bevestigen de vrees die de patiŽnt toch al heeft: zie je wel, ik heb die pillen nodig.

Volgens onderzoekers van het Radboudumc is de toename van het aantal mensen dat antidepressiva slikt deels te wijten aan het feit dat er zo weinig mensen in slagen te stoppen of af te bouwen. Er komen wel nieuwe gebruikers bij, maar de medicatie beeindigen doen er slechts weinig. De teller staat inmiddels op 1 miljoen Nederlanders.

Van de mensen die van hun arts de aanbeveling krijgen de dosering te verlagen, slaat de helft dat advies in de wind, blijkt uit een recente Nijmeegse studie. Toen dezelfde onderzoekers 2.411 chronische gebruikers van antidepressiva vroegen mee te werken aan een studie naar het stoppen met de medicatie, wilden er 2.053 niet meedoen.

Klaas wilde juist dolgraag afbouwen. Hij wilde niet levenslang afhankelijk zijn van een pil. Hij had van meet af aan het idee dat zijn huisarts met een kanon op een mug had geschoten door hem zo'n zwaar middel te geven als Seroxat. 'Ik kreeg in 2002 paniek- en hyperventilatieaanvallen. Privť had ik tegenslagen. Op mijn werk als programmeur stond ik onder grote druk omdat ik op tijdelijke contracten werkte. De ict-wereld is een harde branche. De huisarts gaf me iets om rustig te worden. Dat deed Seroxat zeker. Je voelt je pijn en angst niet meer, maar ik had geen flauw benul waar ik aan begonnen was. Dat begreep ik pas toen ik na een half jaar probeerde te stoppen nadat mijn leven in rustiger vaarwater was gekomen.'


In de bijsluiter staat dat de patiŽnt geleidelijk moet afbouwen. In stapjes van 10 milligram. Klaas deed dat braaf, maar het laatste stukje van het traject bracht hem telkens (hij deed vijf stoppogingen) in grote problemen. 'Het kwam vaak heel onverwacht opzetten. Dan kreeg ik een soort stroomschokken in mijn hoofd, borst en buik. Ik kon geen dingen meer onthouden, kreeg enge flashbacks, voelde enorme haat en moest continu huilen zonder duidelijke oorzaak. Vanuit mijn onderbuik kwam dan een heel zwart gevoel naar boven. Met geen pen te beschrijven. Mijn laatste stoppoging in 2007 is me bijna fataal geworden. Ik raakte werkloos. Ik kon de gedachten aan zelfmoord nauwelijks de baas.'

Wat Klaas radeloos maakte, is dat hij nergens hulp of advies kreeg. 'De arbo-arts zei dat mij niets mankeerde. De huisarts concludeerde dat ik blijkbaar niet zonder die pillen kon. Niemand begreep wat ik had. Want ja: lees de bijsluiter er maar op na: 'de ontwenningsverschijnselen zijn mild en van korte duur'.'

Via een Amerikaanse site - de voorloper van survivingantidepressants.com - kwam hij in contact met lotgenoten. Hij kwam erachter dat hij onbedoeld cold turkey was gestopt door aan het eind van de afbouwperiode van 10 milligram naar 0 te gaan.

'Het venijn zit 'm in de staart', knikt Peter Groot. Hij is van huis uit chemicus, geneticus en inmiddels ook bijna psycholoog en al jaren tevreden gebruiker van een (inmiddels) lichte dosis Seroxat. Hij heeft 'taperingstrips' ontwikkeld voor paroxetine en venlafaxine. Dat is een plastic rol met daarin voor elke dag een iets lagere dosis. De afbouw gaat niet in gelijke stapjes, maar naar het einde toe steeds langzamer. Groot heeft de strips kunnen realiseren dankzij Cinderella, een stichting gelieerd aan de Universiteit Maastricht, die zich ontfermt over stiefkindgeneesmiddelen en -therapieŽn. Dat wil zeggen: middelen die voor de patiŽnt belangrijk zijn, maar waar commerciŽle bedrijven geen brood in zien. Ook het Fonds Psychische Gezondheid en een groot aantal hoogleraren psychiatrie zijn erbij betrokken.

Groot is 'ervaringsdeskundige', zoals hij het zelf uitdrukt. En als zodanig verbonden aan het User Research Centrum van de Universiteit Maastricht. Hij weet hoe moeilijk het is om te stoppen met antidepressiva. Hij heeft het zelf geprobeerd en werd er doodziek van. Verbijsterd was hij toen hij merkte hoe weinig huisartsen en psychiaters hiervan weten. 'PatiŽnten krijgen vaak te horen dat ze, als ze eenmaal op een dosis van 5 milligram zitten, net zo goed kunnen stoppen. Want zo'n klein pilletje bevat geen aantoonbare hoeveelheid werkzame stof.'

Groot schudt meewarig het hoofd. 'Dat klopt wel, maar niet voor mensen die het jarenlang hebben geslikt en bij wie in het lichaam een vaste spiegel van de stof is opgebouwd.' Volgens Groot geven psychiaters ook nogal eens het advies af te bouwen door het middel om de dag te slikken. 'Alsof je een alcoholist makkelijker van de drank afhelpt door hem om de dag een fles wijn te geven.'


Het is allemaal geen raketwetenschap, benadrukt Groot. 'Er zijn inmiddels patiŽnten die het zelf ook uitgevogeld hebben, en die met scheermesjes hun pilletjes snijden of de korreltjes uit het omhulsel halen en er telkens een paar minder terugstoppen. Maar dat is monnikenwerk. En het mislukt zo vaak. Als je je rot voelt, is het heel verleidelijk om toch maar weer een hele pil te nemen. Waarom die mensen maar aan laten modderen?'

Aan de huisarts en de psychiater hebben ze, zoals gezegd, weinig houvast. 'Die hebben wel een richtlijn voor het voorschrijven van antidepressiva, maar niet voor het afbouwen ervan.'

Het is er hem beslist niet om te doen de farmaceutische industrie aan te klagen. 'Hoewel ze dit natuurlijk hebben voorzien, en het probleem de wereld uit hadden kunnen helpen als ze er 1 promille van hun omzet aan hadden besteed. De Stichting Cinderella heeft ze destijds benaderd, maar er was geen interesse.' En over Seroxat geen kwaad woord, wat Groot betreft. 'Voor mij werkt het. En ik ben beslist niet de enige die er goed op gedijt. Ik hou er mijn depressie mee op afstand.' Hij heeft na enkele jaren experimenteren de 'ideale dosis' gevonden, met zo min mogelijk bijwerkingen.

Pieter van Haegenborgh is zo'n psychiater die zijn patiŽnten tipte om de dag te gaan slikken als ze wilden stoppen. 'Toch wel een pijnlijke kwestie - dat we al die jaren maar wat aangemodderd hebben ten koste van ik weet niet hoeveel patiŽnten.' Inmiddels schrijft Van Haegenborgh patiŽnten die willen stoppen de taperingsstrips van Cinderella voor.

'Weet u wat stoppen ook zo lastig maakt? PatiŽnten verwarren de onttrekkingsverschijnselen met een terugval. En dat is niet zo vreemd. De afkickverschijnselen gaan gepaard met onrust, labiliteit en angst. Dat zijn zaken waar paroxetine en venlafaxine juist voor worden voorgeschreven. Mensen denken al snel: zie je wel, ik heb dat stofje nodig, ik kan niet zonder. Daar zijn wij als artsen ook debet aan. We hebben te lang achter de 'serotoninetheorie' aangelopen en de patiŽnten verteld dat ze depressief waren omdat ze een tekort hadden aan dat stofje in de hersenen. Die biologische verklaring is, achteraf bezien, veel te kort door de bocht. Maar patiŽnten denken nu massaal dat ze een serotoninetekort hebben dat ze moeten aanvullen met een pil. Dat versterkt het gevoel van afhankelijkheid.'

De taperingstrips van Cinderella worden door de meeste zorgverzekeraars vergoed. Er is maar een apotheek die ze levert: de Regenboog Apotheek van Paul Harder. Hij verkoopt de strips - op recept. Ze zijn er in verschillende soorten en maten, de ene patiŽnt wil en durft sneller af te bouwen dan de andere. Inmiddels zijn er ook afbouwstrips voor de slaap- en kalmeringsmiddelen diazepam en temazepam verkrijgbaar. Ook voor deze middelen geldt dat een te snelle dosisverlaging tot grote problemen kan leiden. De volgende categorie medicijnen waar Cinderella aan werkt zijn de antipsychotica.

Dat de farmaceutische industrie geen interesse heeft, snapt apotheker Paul Harder wel. 'Ze mogen alleen geregistreerde medicijnen verkopen. Pillen waarin zo weinig werkzame stof zit dat ze bij de gemiddelde patiŽnt geen aantoonbaar effect hebben, krijg je niet geregistreerd en kun je dus niet verkopen als fabrikant. Aan dit soort maatwerk gaan ze never nooit meewerken. Daar valt niks aan te verdienen.'

Inmiddels is Cinderella aan een nieuw hoofdstuk begonnen. De stichting wil dat er meer variatie komt in de doses waarin medicijnen verkrijgbaar zijn. 'Met antidepressiva is de keus 10, 20 of 40 milligram. Dat zijn veel te grove maten', vindt Harder. 'Als je op die manier schoenen zou verkopen, kwam de klant subiet in opstand. Die maten zijn gebaseerd op de gemiddelde patiŽnt, maar die bestaat niet. Het is zaak de patiŽnt een dosis te geven die effectief is met zo min mogelijk bijwerkingen.' Dat is vooral van belang bij antidepressiva vanwege de lange reeks mogelijke bijwerkingen. Vooral bij langdurig gebruik, wat doorgaans het geval is.

Voor de ict-specialist Klaas komt het allemaal te laat. 'Het stoppen met Seroxat heeft mij ettelijke jaren van mijn leven gekost, verwoest mag ik wel zeggen. Ik ben langs de rand van de afgrond gegaan, terwijl die pillen niets hebben opgelost. Je leert er niets van. Het leerproces kwam pas op gang toen ik in therapie ging, waardoor ik gedragspatronen ging herkennen en onder ogen zag welke lijken er bij mij in de kast lagen. Geloof mij: het in je uppie afbouwen van Seroxat is een levensgevaarlijke onderneming.'


Tussnstuk:
Reactie GSK, De fabrikant van paroxetine/Seroxat

GSK is van mening dat elk geneesmiddel voor de juiste patiŽnt, voor de juiste indicatie en in de juiste dosering dient te worden voorgeschreven. Dit geldt ook voor de afbouw van medicijnen. De bijwerkingen van het afbouwen kunnen individueel sterk verschillen en vraagt dus om maatwerk. Taperingstrips zijn niet het antwoord. De behandelend arts kent de patiŽnt het beste en kan dus ook het beste de dosering bepalen. Daarom staat in de bijsluiter, die door de registratieautoriteiten is beoordeeld en goedgekeurd: ĎAls u stopt met het gebruik van Seroxat, zal uw arts u helpen de dosering geleidelijk te reduceren in een aantal weken of maanden dit zou moeten helpen de kans op ontwenningsverschijnselen te reducerení.


Web:
'Ik dacht al snel: ik kan niet zonder die antidepressiva'

Psychofarmaceutica stoppen met antidepressiva
TT:
Ik dacht al snel: ik kan dus niet buiten die pillen. Ik heb ze nodig tegen de paniek. Wat doe je dan? Je neemt die pil maar weer
ó Klaas (47)
PatiŽnten krijgen vaak te horen dat ze, als ze eenmaal op een dosis van 5 milligram zitten, net zo goed kunnen stoppen
ó Peter Groot, ervaringsdeskundige
Ze mogen alleen geregistreerde medicijnen verkopen. Pillen waarin zo weinig werkzame stof zit dat ze bij de gemiddelde patiŽnt geen aantoonbaar effect hebben, krijg je niet geregistreerd en kun je dus niet verkopen als fabrikant
ó Paul Harder, apotheker
Het stoppen met Seroxat heeft mij ettelijke jaren van mijn leven gekost, verwoest mag ik wel zeggen
ó Klaas (47)



Naar Psychologische krachten, compartimentalisatie & integratie  , Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]