De Volkskrant, 27-05-2013, door Ellen de Visser
.2009

Waarom helpt krabben tegen de jeuk?

Gekriebel op je rug, een muggenbult op je arm, en dan even hard krabben: wat een heerlijk gevoel geeft dat. Maar waarom helpt dat eigenlijk? En hoe komt het dat een medicijn tegen jeuk zo lastig te bedenken is?

Jeuk ontstaat in de huid, waar sensoren door aanraking of contact met bepaalde stoffen worden geprikkeld. De sensoren geven een seintje aan zenuwcellen in het ruggenmerg, die een signaal sturen naar de hersenen, waar de prikkel als jeuk wordt waargenomen. Amerikaanse onderzoekers hebben nu ontdekt dat die zenuwcellen een boodschapperstof nodig hebben om dat jeuksignaal te kunnen doorgeven. Toen ze muizen genetisch zo aanpasten dat ze die stof niet meer aanmaakten, konden ze kietelen wat ze wilden, maar na inspuiting van de jeukboodschapper begonnen de dieren onmiddellijk te krabben. Dat stofje, schrijven ze in Science, wordt door de zenuwcellen aangemaakt zodra de huid een gevoel van jeuk ervaart, alsof de weg naar de hersenen zo alvast wordt geplaveid.

Door te krabben ontstaat er een cooling down in het ruggenmerg. De jeuksignalen die kort daarvoor nog in razend tempo richting brein werden gestuurd, komen opeens niet meer verder. Alsof onze vingertoppen de zenuwcellen laten weten dat ze kunnen kalmeren. Mogelijk ontstaat die rust doordat de aanmaak van de boodschapperstof wordt geremd.

De vondst van die neurotransmitter maakt duidelijk dat jeuk en pijn toch twee verschillende routes door het ruggenmerg bewandelen, zegt hoogleraar experimentele hepatologie Ronald Oude Elferink. De zenuwcellen die jeuksignalen oppikken, lijken sprekend op de cellen die pijn en temperatuurverschillen doorgeven, legt hij uit. 'Daarom hebben wetenschappers lange tijd gedacht dat jeuk het kleine broertje is van pijn. Veel prikkels zouden tot pijn leiden, weinig prikkels tot jeuk.' Maar de Amerikaanse onderzoekers bleken met behulp van die ene boodschapperstof bij de muizen de jeuk-route te kunnen uitschakelen terwijl de dieren toch pijn bleven voelen.

Oude Elferink doet in het AMC onderzoek naar jeuk die ontstaat tengevolge van interne ziekten, zoals leveraandoeningen. Hij vermoedt dat door die ziekten stoffen vrijkomen die aan de zenuwcellen binden waardoor ze een jeuksignaal doorgeven. Een medicijn tegen dat soort chronische jeuk is hard nodig, zegt hij, want jeuk kan voor patiŽnten zo ondraaglijk zijn dat het erger voelt dan pijn.

De nieuw ontdekte neurotransmitter is geen medicijnkandidaat. Die stof speelt ook een rol bij het regelen van de hartfunctie en kan dus niet worden gemist. De hoop is gevestigd op de vondst van nůg een boodschapperstof die wel tot een behandeling kan leiden.

Hoe fijn het voelt om te krabben, is afhankelijk van de plek van de jeuk. Toen vrijwilligers in een scanner werden gelegd, lieten beelden van hun hersenen zien dat jeuk niet overal even intens is en de opluchting na afloop dus ook verschilt. Vooral krabben aan de enkel of op de rug blijkt plezierig.


Naar Neurologie, spiegelneuronen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]