De Volkskrant, 12-11-2016, boekrecensie door Hans Bouman 2009


Magisch slotakkoord ontbreekt bij taaltheorie van Wolfe

In zijn boek over het ontstaan van taal veegt Tom Wolfe de vloer aan met leunstoelgeleerden.


In ronkend proza wordt de taalgeleerde Chomsky neergezet als een academische tiran.

Een kleine dertig jaar geleden hield Tom Wolfe een hartstochtelijk pleidooi voor veldwerk bij het schrijven. Daarbij stelde hij Emile Zola ten voorbeeld. Die was niet op zijn luie stoel blijven zitten, maar afgedaald in de kolenmijnen en had zijn roman Germinal geschreven met het vuil onder zijn nagels.

Wolfe (85) heeft nog altijd een warme sympathie voor lui die met hun poten in de modder gaan staan om tot diepere inzichten te komen. Dat blijkt uit zijn nieuwe boek Het koninkrijk van de taal, waarin hij de evolutie, en met name de ontwikkeling van het menselijk taalvermogen, aan een beschouwing onderwerpt.

Aanleiding is een recent artikel van de befaamde taalkundige Noam Chomsky en zeven collega-wetenschappers, waarin wordt toegegeven dat er na decennia van onderzoek nog altijd weinig bekend is over waar de menselijke taal vandaan komt. Een teleurstellende maar eerlijke boodschap die wetenschappelijke integriteit suggereert, zou je denken. Zo niet Wolfe. Hij ziet 'gigantische tijdsverspilling' van 'mislukkelingen'. Terwijl andere geleerden de relativiteitstheorie, de antibiotica en het dna ontdekten, hadden deze slampampers niets bereikt.

Na deze constatering schetst Wolfe de totstandkoming van de evolutietheorie. Dat is, in zijn weergave, het verhaal van de eerlijke, armoedige veldwerker Alfred Russel Wallace en de leunstoelgeleerde 'Charlie' Darwin (wiens vijf jaar op de Beagle kennelijk niet als veldwerk telt). Zij ontwikkelden los van elkaar theorieŽn over de oorsprong der soorten, maar de arglistige Darwin kwam daar pas mee naar buiten toen hij vreesde dat Wallace hem te snel af zou zijn.

De twee verschilden in hun opvattingen over de evolutie van de menselijke spraak. Darwin dacht dat die voortkwam uit de imitatie van dierengeluiden, Wallace zag hier het ingrijpen van een hogere macht. Op die laatste aanname gaat Wolfe nauwelijks in, maar Darwins 'wafwaf-theorie' overlaadt hij met hoon.

Dan voert hij Noam Chomsky ten tonele: de taalkundige die in 1957 met de theorie kwam dat de mens een aangeboren taalvermogen heeft, dat verklaart waarom kinderen relatief snel en zonder systematisch onderricht een taal aanleren en zelf nieuwe, gecompliceerde zinnen kunnen vormen.

In ronkend proza zet Wolfe een zelfingenomen academische tiran neer, ver verheven boven veldwerk: Chomsky verlaat zijn comfortabele kantoor slechts om zalen bewonderaars toe te spreken en eredoctoraten in ontvangst te nemen.

En dan komt daar ineens een voormalige volgeling die iets heeft ontdekt dat Chomsky's theorie van de universele grammatica onderuit lijkt te halen. Geen 'aircoleunstoellinguÔst' natuurlijk, maar 'een ruig buitenmens', die jarenlang onderzoek deed in het Amazonegebied. Deze Daniel Everett heeft ontdekt dat de taal van de Pirah„-indianen zich onttrekt aan Chomsky's 'voorschriften'. Chomsky en zijn theorie kunnen dus op de vuilnisbelt. Iedere leek met een internetverbinding ontdekt in een half uur dat de feiten minder simpel liggen, maar Wolfe weet beter dan een goed verhaal kapot te checken.

Nu Chomsky knock-out is, komt hij met zijn eigen theorie: spraak is geen product van de evolutie, maar een menselijke uitvinding, ontstaan uit onze behoefte om dingen te onthouden. Wat we ons daar precies bij moeten voorstellen, dat laat Wolfe aan de lezer, die daarmee niet echt het magische slotakkoord krijgt waar hij na alle vrolijke schimpscheuten, theatrale woordherhalingen, cursiveringen, kapitalen en eindeloos veel puntje-puntje-puntjes lekker voor is gemaakt.


Tom Wolfe, Het koninkrijk van de taal (**). Non-fictie. Uit het Engels vertaald door Mario Molegraaf. Prometheus; 176 paginaís; Ä 19,95.


Web:
Magisch slotakkoord ontbreekt bij taaltheorie van Wolfe
TT:
Nu Chomsky knock-out is, komt hij met zijn eigen theorie: spraak is geen product van de evolutie, maar een menselijke uitvinding, ontstaan uit onze behoefte om dingen te onthouden




Terug naar Joods racisme , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]