De Volkskrant, 09-03-2016, van verslaggever Cor Speksnijder .2010

Koolmees heeft talenknobbel

De taal van sommige dieren is mogelijk gecompliceerder dan we dachten. Voor het eerst hebben wetenschappers aangetoond dat een dier, net als de mens, betekenis geeft en ontleent aan de volgorde van zijn geluiden.

Zinsbouw is essentieel voor de menselijke taal. Grammaticale regels bepalen voor een belangrijk deel de betekenis van onze mededelingen. We herkennen het verschil tussen 'man bijt hond' en 'hond bijt man', terwijl dezelfde woorden worden gebruikt. Een dergelijk onderscheidingsvermogen hebben onderzoekers nu ook aangetoond bij een vogel: de Japanse koolmees.

Deze koolmees, die voorkomt in het oosten van AziŽ, heeft een roep om soortgenoten te waarschuwen voor roofdieren. Die roep bestaat meestal uit drie klanken - noem ze ABC. Hij gebruikt een ander geluid om soortgenoten aan te trekken. Dat is een korte klank die een aantal keren wordt herhaald - noem die D. Als een koolmees ABC hoort zal hij om zich heen kijken of er gevaar dreigt. Als hij D hoort is hij geneigd naar de bron van het geluid te gaan.

In een experiment, waarbij de samengestelde roep ABC-D uit een speaker klonk, draaiden de koolmezen met hun kop om de omgeving af te speuren en gingen ze tegelijkertijd in de richting van de speaker. Als de volgorde van de geluiden werd omgedraaid (D-ABC) reageerden ze niet of nauwelijks. Dit toont volgens de onderzoekers aan dat de vogels de roep ABC-D niet als twee gescheiden elementen waarnemen die toevallig dicht bij elkaar liggen, maar als een combinatie die een samengestelde betekenis krijgt door de specifieke volgorde van de klanken.

De onderzoekers uit Japan, Zweden en Zwitserland, die hun studie publiceerden in Nature Communications, zeggen met dit experiment het eerste bewijs te hebben geleverd voor het gebruik van 'zinsbouw' in de communicatie van dieren. Tot nu toe werd gedacht dat het gebruik van zulke grammaticale regels was voorbehouden aan de taal van de mens.

Dit is inderdaad een doorbraak, zegt Carel ten Cate, hoogleraar diergedrag aan de universiteit van Leiden. 'De onderzoekers hebben voor het eerst laten zien dat een diersoort de betekenis van twee geluiden aan elkaar kan koppelen, mits de volgorde van de geluiden klopt. Op dat soort regels is ook onze taal gebaseerd. Het is een heel simpele vorm van grammatica.'

Dat dieren klanken kunnen combineren was volgens Ten Cate al eerder aangetoond, onder meer bij apen. Maar aan het samengesteld geluid werd altijd een betekenis toegekend die niet viel af te leiden uit de afzonderlijke elementen. Uit het experiment met de koolmees blijkt dat het dier de geluiden combineert met behoud van de oorspronkelijke betekenis van de klanken.

Of nu ook bij andere dieren soortgelijke vormen van taalgebruik zullen worden aangetroffen, kan Ten Cate niet zeggen. 'Er is nog nooit iets gevonden dat hier op lijkt. Het kan bij meer dieren voorkomen, maar het kan ook een zeldzaam fenomeen zijn.'



Web:
Doorbraak: koolmees tjilpt volgens grammaticale regels
TT:
Tot nu toe werd gedacht dat het gebruik van grammaticale regels was voorbehouden aan de taal van de mens
Het kan bij meer dieren voorkomen, maar het kan ook een zeldzaam fenomeen zijn
ó Carel ten Cate, hoogleraar diergedrag aan de universiteit van Leiden


Red:  



Naar Psychologische praktijktips , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]