Psychologische praktijktipsKorte behandelingen van de meer alledaagse versies van een groot aantal psychologische problemen die in veel gevallen elders op deze site in meer detail behandeld worden - meer basale psychologische begrippen zijn kort beschreven hier . Dit is een enkele pagina, met aanverwante onderwerpen onder
elkaar, in volgorde als in de lijst:De algemene levenshouding (uit: B. Russell, The Conquest of Happiness, p.14, meer bronnen hier 
)I came to centre my attention increasingly upon external objects: the state of the world, various branches of knowledge, individuals for whom I felt affection. External interests, it is true, bring each its own possibility of pain: the world may be plunged in war, knowledge in some direction may be hard to achieve, friends may die. But pains of these kinds do not destroy the essential quality of life, as do those that spring from disgust with self. And every external interest inspires some activity which, so long as the interest remains alive, is a complete preventive of ennui. Interest in oneself, on the contrary, leads to no activity of a progressive kind. It may lead to the keeping of a diary, to getting psycho-analysed, or perhaps to becoming a monk. But the monk will not be happy until the routine of the monastery has made him forget his own soul. The happiness which he attributes to religion he could have obtained from becoming a crossing-sweeper, provided he were compelled to remain one. External discipline is the only road to happiness for those unfortunates whose self-absorption is too profound to be cured in any other way. Een versie van de 'external interests' is belangstelling voor anderen .
Een ander voorbeeld voor een gezonde levenshouding is het hebben van een
realistisch verwachtingspatroon
.
Communiceren Er zijn twee hoofdsoorten communicatie: de verbale en de non-verbale. Rationele communicatie lijkt alleen mogelijk via de verbale weg, emotionele communicatie gaat in eerste instantie via directe zintuigwaarnemingen .
Voor verbetering van de verbale communicatie, als je probeert iemand een argumenten voor jouw zienswijze te geven, formuleert men meestal allerlei regels voor de rationele of logische (on)geldigheid van argumenten, vaak bekend onder Latijnse namen als tertium non datur ("uitgesloten derde", of zwart-witdenken) , non sequitur (drogredenatie), ad hominum ("op de man spelen"), enzovoort. Daarvan zijn lijsten beschikbaar hier  , en
elders, bijvoorbeeld bij Wikipedia
.
Op dit punt gaat het om een paar regels die voorafgaan aan de regels van de
logica. En die luiden:1: Alle communicatie in de omgangstaal is per definitie onvolledig - "volledigheid" is een begrip dat beperkt is tot de wiskunde (logica). 2: Als een bepaalde stap of gegeven in een redenatie niet vermeld wordt, vult de andere partij meestal de meest gangbare optie in (in computertaal: de default- of afwezigheidswaarde). 3: Wil men een niet-gangbare betekenis overbrengen, ligt de plicht tot expliciete vermelding ervan bij de spreker/schrijver. 4: Bemerkt een luisteraar/lezer een vermoedelijke niet-gangbare betekenis, ligt bij hem de plicht tot verificatie. Een zeer groot deel van communicatie misverstanden, zowel op het emotionele als rationele vlak, en vaak leidende tot ruzie, ligt in overtredingen van deze regels - een situatie samengevat in: men praat over twee verschillende dingen. Meer over de regels voor de dialoog hier .Deze regels liggen inbesloten in het denksysteem van de Algemene semantiek ,
dat als één van zijn basisregels heeft dat woorden niet precies overeenkomen met
de dingen waar ze voor staan
.
Waarde van humor Humor is gericht tegen de pretenties van alle baasjes en bovenbazen, die denken dat de wereld alen om hen draait, dat ze zelf het centrum van de wereld zijn … Fanatici hebben geen humor. Humor is zelfaanvaarding. Zelfaanvaarding is zelfrelativering. Zelfrelativering is humor. Kees Schuyt, in een column in de Volkskrant (01-12-2004) Negativiteit Er zijn diverse aanwijzingen dat negatieve gevoelens natuurlijk zijn: ze behoren waarschijnlijk bij het oude overlevingsinstinct om in het onbekende een potentieel gevaar te zien. Het is een overlevingsinstinct, omdat het de oude mens op de hoede deed zijn, wat zijn overlevingskansen in een gevaarlijke wereld vergrootte. Dat uit zich ook in de gedachten die een mens heeft, waarvan volgens schattingen 70 procent negatief gekleurd is . Waar die
negativiteit zichzelf gaat
versterken, of anderszins uit de hand loopt, kan men dus gaan lijden aan diverse
psychologische kwalen, met aan de emotionele kant depressie
, en aan de rationele
kant Cynisme
. Deze kwalen
zijn dus te voorkomen en te bestrijden door het zich bewust
zijn van dit proces, en het welbewust koesteren van positieve gedachten
.Het feit dat die oorspronkelijk normale negatieve instincten uit de hand kunnen lopen, heeft waarschijnlijk te maken met het nieuwe van de mensheid ten opzichte van alle andere diersoorten die soortgelijke instincten hebben, namelijk zijn de overcapaciteiten van zijn brein, zie hier  .
Niet willen weten Mensen weten zeer veel dingen die ze niet willen weten. Dat is veelal omdat de onbewuste kennis niet overeenkomt met bepaalde emoties, meestal van het nogal egoïstische soort. De meeste voorbeelden zijn van de klein-menselijke soort, maar er zijn een aantal die een bedreiging voor hele volken zijn, en zelfs voor de hele mensheid. Bijvoorbeeld bij het rechtvaardigingen voor het voeren van oorlog, en als belangrijkste, bij het sluiten van de ogen voor global warming. De weerstand tegen dit besef (smeltende gletsjers en poolkappen zijn voor hen niet genoeg bewijs) ligt in de verborgen kennis dat ter bestijding een aanzienlijk hoeveelheid luxe moet worden opgeheven, waaronder het vrije autorijden. Voor een saillant voorbeeld van het eerste, zie onderderstaande voorbeeld uit een boekbespreking over de geschiedenis van het schilderij Guernica (volledig artikel hier
): Guernica. The Biography of a Twentieth-Century Icon.
In die 'levensgeschiedenis' legt Van Hensbergen de nadruk op
Guernica als een propaganda-stuk, een hoogstaand kunstwerk en tevens
machtsmiddel dat politici in verlegenheid wist te brengen, en inzet werd van
esthetische en maatschappelijke twisten. De tijd heeft niets aan het morele
overwicht van Guernica afgedaan, stelt Van Hensbergen, verwijzend naar de
replica van het schilderij in het VN-hoofdkantoor, die uit strategisch oogpunt
werd afgedekt toen de Veiligheidsraad discussieerde over de vraag of een aanval
op Irak gerechtvaardigd was.
Uiterlijkheden Tot de bakerpraatjes en de politieke correctheid van de alfa-intellectuelen hoort het idee dat het uiterlijk onbelangrijk is. Flagrante onzin, natuurlijk, zoals iedereen met enig gezond verstand weet - denk bijvoorbeeld aan zaken als verliefdheid en andere vormen van eerste sociale oordeel: puur op uiterlijk gebaseerd. En in de niet door de politiek-correcte conventies geremde populair wetenschappelijke literatuur staat de waarheid wel oversneden: 'We doen alsof de buitenkant er niet toe doet. Maar de werkelijkheid is keihard: het uiterlijk is wel degelijk belangrijk.' .
Meer in het algemeen is ook iemands karakter natuurlijk wel degelijk in aanzienlijke mate van zijn uiterlijk af te leiden. Dat dit geen 100 procent relaties en absolute zekerheden zijn doet natuurlijk niets af aan het feit dat het in belangrijke wel werkt. Zonder relatie tussen uiterlijk en karakter kan de film niet bestaan - type casting was onmogelijk - in werkelijkheid is het essentieel voor een goede film .
Voor een verdere uitwerking voor gebruik op deze website, zie hier .
Macht: Het wordt algemeen aangenomen dat de wens naar macht natuurlijk en universeel is, meestal ook verwijzende naar de diersoorten waar men dit machtsstreven ook treft. Maar de natuur is even rijk in zijn tegenvoorbeelden, er zijn waarschijnlijk veel meer diersoorten die niet dit soort machtsstreven kennen. Bij de mensensoort blijkt het streven naar macht in eerste instantie ingegeven zijn door en andere, meer basale, emotie: die van de angst. Macht is een vorm van bescherming tegen de medemens. Trekt men alle angstige van de groep machtsstrevers af, dan is de volgende grootste groep ongetwijfeld die van de ijdeltuiten; van de aloude lijst van dictators tot aan de meest gewone politici is bekend dat wat ze ook zijn, ze ook een aanzienlijke hoeveelheid ijdelheid hebben. Na de angstigen en de ijdeltuiten blijft er eigenlijk niet veel over. Als u zich tot die groep aangetrokken voelt, wordt u aangeraden de sociologische aspecten van het begrip macht te bestuderen, in Gezag en macht .
Voor wie wat aan zijn machtsstreven wil doen, zie zelfonderzoek
.Ambitie en leidinggeven Uit Psychologie Magazine van juni 2005, artikel Jezelf zijn, over authenticiteit: 'Neem die succesvolle vakkundige collega die een baan als leidinggevende aanneemt, niet omdat daar zijn hart ligt, maar louter en alleen omdat hem dat meer status oplevert.' ... 'Volgens Rogers halen mensen die zichzelf zo voor de gek houden, niet het beste uit zichzelf.' Voor een praktisch voorbeeld van een betere aanpak, zie hier .
Nog een paar redenen om voorzichtig te zijn met ambitie staan hier
.
Valkuil van bewondering Televisiemaakster Nathalie Huygsloot, geïnterviewd in de Volkskrant (23-10-2004?) naar aanleiding van haar sleutelroman over succesvol presentator Max Westerman voor wie ze gewerkt heeft: 'Lex [is: Max] staat voor sterrendom. Als mensen voortdurend bewonderd worden, creëren we monstertjes.' De Volkskrant (23-10-2004?), dezelfde pagina als boven, uit een stukje over de veel bewonderde schrijfster Connie Palmen: Of wijlen interviewer Ischa Meijer nog opvolgers heeft, vroeg Vrij Nederland zich deze week af. Connie Palmen, schrijfster en laatste geliefde van Meijer, kent wel iemand die in zijn voetsporen trad. Alleen: 'Hij bakt er niets van', aldus La Palmen. Ze doelt op Frénk van der Linden, maker van grote en soms ophefmakende vraaggesprekken. 'De slechtste interviewer van heel Nederland', aldus Palmen in VN. 'Hij denkt Ischa te imiteren, maar hij kan niet aan hem tippen. Hij verwart scherpzinnigheid met grofheid, intelligentie en eruditie met schoolse serviliteit, nieuwsgierigheid met zelfexpositie. Hij plaatst zichzelf op de voorgrond. En dat deed Ischa juist niet.' Van der Linden gebeld. Gaat het weer een beetje? 'Ik begrijp wel waar haar boosheid vandaan komt' zegt Van der Linden. 'Ik interviewde haar een half jaar geleden voor het radioprogramma Kunststof. Daarin waagde ik het enige kritische vragen te stellen over haar essay Iets dat niet bloeden kan. Daar stonden feitelijke onjuistheden in, en ik vroeg haar of je een essay mag baseren op onjuistheden. Ze was zeer in haar wiek geschoten. Palmen verwacht dat een interviewer devoot knikt wanneer zij iets debiteert dat op een onwaarheid berust.' Red.: Een mooi voorbeeld van het gedrag van een monstertje zoals boven beschreven. Een passende term zou bewonderingsmonstertje zijn, waar er zeer veel van zijn. Het percentage is dusdanig hoog, dat het redelijk aannemelijk is dat de kritiekloze bewondering die eraan vooraf gaat een foute gang van zaken is. Het overkomt veel artiesten, voetballers (in Nederland alle voetballers bij Ajax, waarvan vele monstertjes zijn geworden), en dergelijke - meer voorbeelden hier .Valkuil van veeleisendheid Volgens de cognitieve therapie de moeilijkste valkuil van het emotionele denken om uit te geraken (voor een voorbeeld, zie hier ). Veeleisendheid is verbonden met andere, meer openbaar geuite
psychologische verschijnselen als idealisme, pessimisme, cynisme, en een
algemeen gebrek aan geluksgevoel. De verbinding loopt ongeveer als volgt: men
deelt de wereld in volgens idealismen, de volle glazen; men merkt vervolgens dat
die volle glazen niet bestaan, alleen gedeeltelijk gevulde glazen, zeg het
halfvolle glas. Veeleisendheid is het niet-genoegen-nemen met een half glas. Dan is
men teleurgesteld bij iedere herhaling dat men een half glas krijgt. Van de
veelvuldige teleurstelling wordt men pessimistisch; van veel pessimisme wordt
men depressief; en van de voorspelbaarheid van de volgend teleurstelling wordt
men cynisch. De overkoepelende aanduiding voor al deze zaken is "gebrek aan
levensgeluk".
Volgens deze visie zijn veeleisendheid en zijn vervolgproblemen veroorzaakt door een elementaire denkfout, een cognitieve fout. Dan is het eigenaardig dat juist de cognitieve therapie hem als de moeilijkste beschrijft, temidden van een veld met zulke sterke mededingers als het minderwaardigheidscomplex. De vermoedelijke reden is dat ze verbonden is met de manier waarop ons denken werkt. Er zijn sterke aanwijzingen dat het cognitieve denken in hoge mate stoelt op wiskundige processen of manieren van omgaan met symbolen, en dat deze processen die ingebakken zitten (een aanwijzing is het bestaan van onopgeleide wiskundige genieën). En een van de basisbegrippen is dat denken is uitgesloten derde: als iets niet niet-waar is, is het waar (of : na twee keer omkeren ben je weer terug in je oorspronkelijke positie). De eerst bekende formulering hiervan is van de Griekse filosoof Aristoteles, tezamen met een paar andere regels het syllogisme van Aristoteles genaamd. Het punt is dat deze regels waar zijn in grote, vooral meer elementairdere, delen van de wiskunde, maar niet in de praktijk. Iedereen weet dan een glas dat niet niet-vol is, daarmee ook vol is - niet-vol kan behalve leeg ook half-leeg zijn, en het omgekeerde van half-leeg is half-vol, maar dat is ook half-leeg! Er bestaan sterke aanwijzingen dat principieel geldt dat voor alle toepassingen van wiskundige redenaties dat zodra men ze loslaat op de praktijk, ze hun universele geldigheid verliezen (voor een alternatief voor het Aristotelische denken, zie de Engelstalige introductie hier , of de uitgebreidere
IRP versie hier
)Kortom: de persoon die teleurgesteld is over een half-vol glas, is een persoon die een principiële, cognitieve, denkfout begaat: hij verwaart zijn ingebakken manier van denken met de verhoudingen in de werkelijkheid. Men zou dus kunnen denken dat de valkuil der veeleisendheid juist bij uitstek geschikt was voor cognitieve therapie. Het blijkt echter dat mensen die lijden aan veeleisendheid vrijwel nooit in een of andere vorm van therapie terechtkomen. De vermoedelijke reden daarvan is dat veeleisende mensen meestal ook lijden aan nog een andere kwaal, die van het egocentrisme, of ook egoïsme. Een andere aanwijzing daarvoor is dat het de veeleisende toch op een of andere manier moet bemerken dat andere mensen ook niet alles krijgen wat ze willen, en dat hun lot dus beslist niet uniek is. Met de constatering dat de cognitieve oplosbaarheid van veeleisendheid overruled wordt door het egocentrisme, lijkt tevens bewezen dat egocentrisme, in al zijn vormen, een nog groter en elementairder probleem is dan veeleisendheid. Voor de maatschappelijke toepassing van het begrip veeleisendheid, zie hier .
Man en vrouw Onder invloed van het zestiger-jaren emancipatie-ideaal, is er een tijdlang gedaan aan de volkomen gelijkheid van man en vrouw - een volkomen dwaasheid, natuurlijk. Inmiddels is er al heel veel geschreven over de daadwerkelijke verschillen, onder het motto van één van de bekendere boeken over het onderwerp: "Mannen komen van Mars, en vrouwen van Venus". De meest in het oog springende verschijningvorm van dit verschil, behalve de uiterlijke zaken, is dat van het taalgebruik. Ook daarover kan je veel praten annex schrijven, maar ook hier is de illustratie de meest trefzekere weg (wat meer geschrijf hier ):
De Volkskrant, 08-12-2007, door Peter de Wit.
Valentijn: bezint eer ge bemint LIEFDE Wat iemand aantrekkelijk maakt, is niet wat een relatie gelukkig maakt, schrijven Amerikaanse wetenschappers in the Journal of Personality and Social Psychology (februari). In een studie onder 291 pasgetrouwde stellen bleek dat partners sterk op elkaar leken in levenshouding, waarden en overtuigingen. Hun persoonlijkheden leken echter niet meer op elkaar dan die van willekeurige mensen. Toch bleek persoonlijkheid veel belangrijker dan levenshouding. Mensen die daarin op elkaar leken, waren gelukkiger in hun huwelijk. Dat mensen 'op verkeerde gronden' voor elkaar kiezen, komt volgens de experts doordat levenshouding, waarden en overtuigingen het eerst opvallen. De Volkskrant, 12-02-2005, bericht in katern Kennis Partnerkeuze, langere versie Er wordt wel eens gezegd dat de keuze van je huis de belangrijkste in je leven is - dat is natuurlijk onjuist: de belangrijkste keuze is die van je levenspartner. Hoewel nooit onderzocht, is het nauwelijks omstreden dat in 80 procent of meer van de gevallen de vrouw die keuze bepaalt . Waarmee meteen een
belangrijke klacht van vrouwen ontzenuwd kan worden, namelijk die over het karakter van de
man: ze kiezen het soort mannen waar ze een probleem mee hebben kennelijk
zelf uit. Bekend is het voorbeeld van de in de jeugd mishandelde vrouw, die
bovenmatig vaak een mishandelende partner heeft - veel meer dan dit soort mannen
in de populatie voorkomen. Dit bewijst dat de vrouwen kiezen, en dat ze fout
kiezen. Het achterliggende verschijnsel is natuurlijk dat de vrouw kiest voor de krachtige man, de macho, hoogstwaarschijnlijk op grond van evolutionaire overwegingen. Het extreme voorbeeld is dat van vrouwen die voor de ultieme sterke man vallen: de aap - en om aan te geven dat het beslist geen toeval is: geen chimpansee of orang oetan of bonobo, maar een gorilla - naar aanleiding van het voorval van de ontsnapte gorilla in Diergaarde Blijdorp het Bokito-complex te noemen. En voor wie nog aan deze kwalificaties twijfelt, een vrijwel
volledige bekentenis staat hier .
Partnerkeuze, korte versie:
Man, vrouw en huwelijk Uit: De Volkskrant, 18-05-2005, over onderzoek Vlaamse sociologe Ann van der Troost (volledig artikel hier ).Mannen en vrouwen beleven meer plezier aan hun huwelijk als ze de traditionele rolverdeling loslaten. ... Volgens de onderzoekster stijgt het huwelijksgeluk van beide partners naarmate de man meer vrouwelijke trekken vertoont. Daardoor praat hij makkelijker over zijn emoties en is hij meer betrokken bij de opvoeding van en zorg voor de kinderen. ‘De moderne vrouw heeft een moderne man noodzakelijk gemaakt’, concludeert de onderzoekster. ... De man die over tedere gevoelens kan praten, die zijn identiteit niet alleen ontleent aan een baan buitenshuis en die een belangrijke bijdrage levert aan de zorg voor de kinderen, is een bron van echtelijk geluk. Zowel voor zichzelf als voor de vrouw, zo bleek uit de duizenden antwoorden van echtparen, die bij de eerste ondervraging in 1990 kinderen hadden van 9 tot 16 jaar. Echt verbaasd is de onderzoekster niet over de uitkomst. ‘We hebben tegenwoordig hooggespannen verwachtingen van emotionele relaties zoals het huwelijk. Mannen met vrouwelijke trekjes zijn bereid in die relaties te investeren en zijn dus beter in staat die verwachtingen waar te maken’, aldus Van der Troost. Het huwelijksgeluk is er ook bij gebaat als vrouwen buitenshuis gaan werken, zo blijkt uit het onderzoek. Werkende moeders ervaren het ouderschap minder knellend en beperkend dan zij die niet werken. ‘Misschien zijn vrouwen nieuwe eigenschappen aan het ontwikkelen waardoor ze minder moeite hebben met het combineren van werk en kinderen’, suggereert de onderzoekster. ... Red.: Wat betreft mannen is dit pad het makkelijkst te volgen door voortdurend aan het advies van Dr. Phil te
denken: "Go with the flow",
waarbij hij bedoelde dat de man de flow van de vrouw in dagelijkse leven,
bijvoorbeeld in de keuken, moet volgen
 . Maar het geldt ook op het bovenstaande,
wat hoger, niveau - het is de vrouw die in emotionele en relationele zaken
meestal veel beter dan de man weet aan te geven hoe het gaat en hoe het beter kan. Helaas vertaalt de man dat vaak als "kritiek", waarna de moeilijke
discussies en ruzies kunnen beginnen
. Dus blijft veel bij het oude en ontevredene aan
beide kanten.
Opvoeden Uit: De Volkskrant, 10-11-2007, column door Sylvia Witteman (volledig artikel hier )
Schattig Wat betreft mijn kinderen is de opvoeding er tot dusver nogal bij ingeschoten. In Nederland viel dat nooit zo op, omdat mijn vrienden en familie er daar in dat opzicht ruwweg dezelfde ideeën op na houden, namelijk géén. Dat komt erop neer dat je je kinderen probeert gelijkwaardig aan jezelf te behandelen, tot het moment dat je daar geen zin meer in hebt, waarna je een fles opentrekt en het gespuis met een zak chips omkoopt om het gillen en stompen boven of buiten voort te zetten. Als dat niet helpt, dreigen met 'geen toetje' en daarna het toetje toch maar geven omdat het anders zo zielig is, tenzij blijkt dat er sowieso geen toetjes in huis zijn behalve een dure doos bonbons met drank erin, en dan die maar met z'n allen opeten. Waarna die kinderen opgeschroefd van de suiker weigeren naar bed te gaan, en het punt van machteloos schreeuwen is aangebroken, in het genre 'als je nou godverdomme je pyjama niet binnen tien tellen aan hebt, ruk ik je kop van je romp'. Dat hebben ze al zo vaak gehoord, dus ze lachen je in je gezicht uit, maar zelf voel je je zo schuldig over die schandelijke eruptie dat je nog een halfuur extra voorleest, uit een stripboek nota bene, de ergste variant van voorlezen die er bestaat. ... Uit: De Volkskrant, 10-11-2007, column door Sylvia Witteman (volledig artikel hier )
Afwas ... Ontroerd en dankbaar aten we eindelijk van blinkende borden. Tot mijn zoontje gisteren een keukenstoel onder zijn zus vandaan trok. Ruggelings belandde ze op de open klep, waarop de machine op slag stierf, met gescheurd kaakgewricht reutelend tussen loshangende draden. ... Red.: Wat er hier mis is gegaan, grappig genoeg uit dezelfde krant: Uit: De Volkskrant, 10-11-2007, door Renée Braams (volledig artikel hier )‘Ouders willen vriendjes zijn met hun kinderen’ Opvoeden lijken we niet meer te kunnen zonder de hulp van tv-pedagogen en consultatiebureaus. Schatjes-psycholoog Tischa Neve roept ouders op de leiding in het gezin weer terug te nemen. ... ‘Ik geloof niet in het bestaan van lastige kinderen. Ik geloof dat ouders hun kinderen lastig laten zijn’, zegt Tischa Neve. Het is een flink statement, als je weleens de beginscène hebt gezien van het populaire tv-programma Schatjes (EO), waarin Neve optreedt als kinderpsycholoog. Schatjes opent steevast met een huiveringwekkende huiskamerscène met een schreeuwend kind dat een ander krijsend kind te lijf gaat, een moeder in alle staten die de agressor tot de orde roept, wat haar op een schop tegen haar schenen komt te staan, een vader die op de bank ligt te zappen en tot slot dan weer de moeder die de camera toevertrouwt dat ze wilde dat ze nooit aan kinderen was begonnen. ‘Natuurlijk heb je soms pittige karaktertjes, gecompliceerde kinderen’, zegt Neve, ‘maar de sleutel tot verandering ligt bij de ouders.’ ... Uit: De Volkskrant, 28-01-2006, door Steffie Kouters (volledig artikel hier )'Grenzen zijn leerzaam' Ouders vergeten dat kinderen regels nodig hebben, stelt psycholoog Martine Delfos. Alles mag, en nare gevoelens worden weggeduwd. Maar zonder gehoorzaamheid krijg je anarchie. 'Deze ontwikkeling is zo tegennatuurlijk, dat kan niet zo doorgaan.' Tussentitels: 'In een wereld waarin een 11-jarige volwassenen moet opvoeden is echt iets mis, hoor' 'Als je kind gelukkig is, ben jij een goede ouder, en dat geeft ontzettend veel zekerheid' Frustraties zijn goed voor kinderen die kop heeft eens boven een interview met de Utrechtse psycholoog Martine Delfos gestaan. 'We moeten het ze natuurlijk niet aandoen, maar ouders mogen dolblij zijn als hun kinderen frustraties ondervinden', legt ze uit. 'Want dan moeten ze iets overwinnen, en dat is gezond. 'Maar kijk naar wat er nu gebeurt met pubers en school. Ouders zijn doodsbang dat hun kinderen niet meer naar school gaan, omdat ze nergens meer zin in hebben. Die pubers willen gewoon achter de computer zitten, de virtuele wereld in. Dat is logisch school is voor later; school is niet voor nu. En wat doen we in Nederland? We gaan ze nu een prettig gevoel geven op school. Dat kan niet. School is vervelend. Maar we proberen 'm leuk te maken, in de hoop daarmee de uitval het hoofd te bieden. Dat gaat niet lukken, daar geloof ik helemaal niets van.' Nederland leidt pubers op tot hedonistische volwassenen, waarschuwt Martine Delfos, een eigenzinnige stem in het vaderlandse psychologielandschap. 'Heel erg gericht op het eigen genot, op het eigen plezier. Vroeger hield je veel meer rekening met elkaar. Gehoorzaamheid heeft nu een heel lage waarde in Nederland. Maar daarmee bouw je wel een maatschappij op. Als dat weg is, krijg je anarchie.' ... Red.: Wat het resultaat is bij ouders die minder slim zijn dan Sylvia Witteman, die waarschijnlijk door de ideologische tijdgeest misleid is, en genoeg bagage heeft om de zaak in de hand te houden, en haar verhalen hoogstwaarschijnlijk enigszins overtrokken heeft: Uit: VARA TV Magazine, nr. 36-2005, interview door Daphne Deckers (volledig artikel hier )Frost & parents Hoe nodig is Jo Frost, tv's Supernanny, in het hedendaagse opvoeden? Wij stuurden opvoedkundige Daphne Deckers op haar af. ... Toen Channel 4 vorige jaar zomer van start ging met hun nieuwe realityserie Supernanny, had de Britse tv-zender nooit kunnen bevroeden dat de show zo'n wereldwijd succes zou worden. Het programma waarin een streng ogende kinderjuf radeloze ouders te hulp schoot bij het bedwingen van hun bandeloze kroost, leek een open zenuw te hebben geraakt. De eerste afleveringen van Supernanny trokken méér dan 6.5 miljoen kijkers en leidden zelfs tot goedkeurende geluiden uit het Britse Parlement: zó moest die anti-autoritaire jeugd dus over de knie worden gelegd! Inmiddels kan Engeland zich opmaken voor alweer een derde serie vol krijsende kinderen die met ijzeren hand naar de naughty stool worden verwezen. Na het succes in Engeland boden de grote Amerikaanse televisiestations huizenhoog tegen elkaar op om samen met Jo Frost een eigen versie van Supernanny te mogen maken. ... Alleen Jo's zwarte mantelpakje werd ingeruild voor een paarsgetinte variant - wellicht in de naïeve veronderstelling dat haar duidelijke taal ('Als u nu geen regels gaat stellen, wordt uw kind later een jeugddelinquent!') ... 'Zijn de kinderen helemaal losgeslagen?', schrijft uitgeverij Unieboek op het achterplat van de Nederlandse uitgave, 'Ben je aan het eind van je latijn? Wil je je normale leven weer oppakken? Dan heb je Supernanny nodig!' En dáár zit 'm wat mij betreft de kneep: hebben wij Supernanny echt zo hard nodig? Is het werkelijk waar, zoals het maandblad Marie Claire in hun juli nummer schreef, dat dertigers niet meer kunnen opvoeden? Zijn we daarom zo idolaat van Supernanny met haar overduidelijke, panklare oplossingen van rust, reinheid en regelmaat? ... Hoogste tijd om het aan Jo Frost zelf te vragen, de vrouw die na een uitgebreide casting uit honderden nannies werd verkozen tot boegbeeld van het retro-opvoeden. Haar naam heeft zelfs tot een nieuw werkwoord geleid: to frost your children staat in de volksmond inmiddels voor disciplineren, al omschrijft Frost haar stijl liever als firm but fair. Red.: De oplossing van deze problemen is simpel te formuleren. In feite kan het overgrote deel van alle opvoedingproblemen voorkomen worden door het hanteren van simpele regels:
Meer bronnen over de gevolgen van zachte opvoeding hier .En oh ja: als normaal en verstandig mens bent u er natuurlijk van op de hoogte dat de ene soort een heel andere opvoeding nodig heeft dan de andere ... Relatieproblemen Er zijn natuurlijk zeer veel mogelijke relatieproblemen. het meest interessant zijn die gevallen waarin de relatie zelf wel lijkt te deugen, maar er toch lichte tot ernstige wrijvingen zijn. Het overgrote deel van die problemen zijn terug te voeren tot communicatieproblemen: men verteld elkaar niet of onvoldoende wat men van elkaar verwacht, en men steunt elkaar daardoor ook niet in wederzijdse problemen - de algemene oplossing voor dit soort problemen is de Algemene semantiek . Voor een reportage uit de behandelingspraktijk, zie
hier
. Scheiding en gezond verstand Gezond verstand is het best verdeelde goed op aarde, want iedereen denkt dat hij er genoeg van heeft. Jammer genoeg is dit wel een aardig aforisme, maar geen weergave van de realiteit. Zodra bij een zaak persoonlijke emoties een rol gaan spelen, vertrekt het gezonde verstand met dusdanig gezwinde spoed, dat men zich kan afvragen of het überhaupt wel echt aanwezig is geweest, en er niet slechts sprake was van een schijn veroorzaakt door een dunne laag van sociaal gewenst gedrag. Een bekende voorbeeld is dat van scheiding. Het gezonde verstand zegt dat de scheidende partners het allergrootste belang hebben om elkaar zo veel mogelijk ruimte te geven, en zo veel mogelijk met elkaars belangen rekening houden, en vooral, als daar sprake van is, die van de kinderen. Ook weet iedereen dat dit meestal in het geheel niet het geval is, en hevige vetes zijn eerder regel dan uitzondering. De voornaamste reden van de enorme problemen bij scheiding is dezelfde als de belangrijkste reden dat het überhaupt tot scheiding komt: Uit: Dagblad De Pers, 04-02-2008, door Remco Tomesen (volledig artikel hier )‘Met liefde alleen hou je een huwelijk niet vol’ Scheiden is big business. Van notaris tot relatiecoach: iedereen probeert een graantje mee te pikken. Komende zaterdag staan de scheidingsbedrijven op de eerste Nederlandse Echtscheidingsbeurs. ... Dat er nogal wat komt kijken bij een scheiding weet scheidingsbemiddelaar Fred Schonewille als geen ander. ... ... ‘Ik ben al jaren scheidingsbemiddelaar’, vertelt Schonewille. ‘De technieken die ik gebruik, kan ik ook inzetten op andere momenten. Bijvoorbeeld vlak vóór een huwelijk.’ Daar ziet hij een nieuwe markt. ‘Heel veel stellen communiceren slecht met elkaar. ... Red.: Deze basale reden komt terug in de volgende bron, waarin nog wat meer verschijnselen die iedereen in zijn eigen directe sociale omgeving kan waarnemen: Uit: De Volkskrant, 11-10-2005, door Jaap Dronkers (volledig artikel hier )Goed scheiden, is schaars goed Het in stand houden van een relatie vraagt inzicht en intelligentie. Gaat het toch mis, dan dreigt wrok over een persoonlijke nederlaag, stelt Jaap Dronkers. Goede scheidingen, waaronder de kinderen nauwelijks lijden, bestaan. Probleem is dat het er maar zo weinig zijn. Ongeveer de helft van alle adolescente leerlingen met gescheiden ouders zegt dat hun ouders nog geregeld veel ruzie maken. 44 procent van adolescente leerlingen met gescheiden ouders heeft maximaal één keer in de veertien dagen contact met de vertrokken vader. Daarbij is contact op de ruimst mogelijke wijze gemeten. Slechts een kwart van adolescente leerlingen met gescheiden ouders heeft vaak contact met de vertrokken vader en vindt dat hun ouders geen ruzie meer maken. ... Zonder twijfel zullen juridische procedures en belanghebbende advocaten het conflict tussen scheidende partners aanwakkeren. Maar het zijn toch allereerst de ex-partners zelf die, gedreven door verbittering, wraak proberen te nemen op hun vroegere geliefde, al dan niet ook via de kinderen. We moeten dus de vraag onder ogen zien waarom er zo weinig 'goede' scheidingen zijn en waarom het relatieve aandeel van 'goede' scheidingen ook niet lijkt toe te nemen. ... Liefde, aandacht en seks vragen van beide partners veel meer: belangstelling voor elkaar houden, blijven werken aan je relatie, zorgvuldig weten om te gaan met de precaire machtsbalans in een dergelijke relatie tussen gelijken. Dat instandhouden vereist van beide partners inzicht en intelligentie, bijvoorbeeld om goed met elkaar te communiceren. Die zijn niet in gelijke mate over de bevolking verdeeld: de ene heeft meer inzicht en intelligentie dan de ander. Omdat inzicht en intelligentie tegenwoordig meer nodig zijn om een relatie bijeen te houden, verbreken hooggeschoolden (de combinatie van inzicht en intelligentie) minder vaak hun relatie dan laaggeschoolden. Vroeger, toen scheidingen nog zeldzaam waren, was dat andersom: toen scheidden hooggeschoolden meer, omdat je inzicht en intelligentie nodig had om de scheiding door te zetten. Red.: Een zeer instructieve bron van wijs- en waarheden over scheiding zijn ook de Oprah Winfrey of Dr. Phil programma's over het onderwerp.
Eenmaal in het proces van scheiding zijn er een aantal gezond-verstand regels te formuleren die behulpzaam zijn bij het voorkomen van de allerergste problemen:
.
Ook op deze regels zijn natuurlijk uitzonderingen, maar de cijfers geven aan dat de kans dat het uw geval betreft bijzonder klein is - daarvoor is namelijk een lelieblank blazoen nodig. Voor een publiek voorbeeld, zie hier .
Psychologische problemen Psychische problemen kan je ruwweg scheiden in twee categorieën: de psychiatrische problemen die grotendeels biochemisch van aard zijn, en psychologische, die grotendeels problemen zijn van de strijd tussen de emotie en het denken. De psychologische problemen kunnen ook weer ruwweg in tweeën worden gedeeld: de gewone en de ernstige. Alle ernstige psychologische problemen bestaan uit gewone psychische problemen, plus het feit dat de betrokkene op een of andere wijze het gewone psychologische probleem een gewenst deel van zijn persoonlijkheid heeft gemaakt: men wil roken -
het wilsaspect creëert een (extra) cirkelproces
,
oftewel een extra laag op het probleem. Een
ander voorbeeld is
dat van de schrijver en zijn ongelukkige jeugd - die schrijver kan zijn
jeugdprobleem tot een gewenst probleem maken, als het een bron van creativiteit
is. In ruimere zin is dit soort processen ook de oorzaak voor de afkeer die veel mensen uit de
intellectuele wereld van televisie-psycholoog dr. Phil
hebben - ze willen wel aandacht, maar in feite niet van hun kwalen af
,
omdat ze vinden dat die kwalen hen interessant maken (het Woody Allen-complex).
Deze relatie is terug te vinden in het oude psychologische adagium dat degenen
die het hardst therapie nodig hebben, het minst genegen zijn er aan te beginnen.Over de ernstigere psychologische problemen staat over het voorbeeld van roken meer hier .
Voor de behandeling van de meeste psychologische problemen is de cognitieve
therapie het meest effectief gebleken, zie hier
-
meer adviesbronnen staan in dit artikel
.
Voor wie in eerste instantie zelf aan de slag wil, zie de onderwerpenlijst
boven, zie de tips aangaande het interne denkproces hier
, of raadplege goede literatuur
.
Ruzie Ruzie is die situatie waar twee mensen, meestal partners of anderen die elkaar na staan, het niet met elkaar eens zijn zonder die verschillen expliciet te benoemen, die verschillen ergens anders op projecteren, en over dat iets anders gaan "debatteren" met (hoog)oplopende emotionele uitdrukkingen (voor diverse korte versies, zie hier ).Uit deze definitie kan men de beste manieren om met ruzie om te gaan zelf destilleren: probeer het uiten van negatieve emoties te dempen, en probeer vervolgens erachter te komen wat het werkelijke verschil van mening is. Eén van de bekendere regels behorende tot het dempen, is dat je een ruzie tot één onderwerp moet zien te beperken. Daarna kan je bekijken of dat het werkelijke onderwerp is. Eén van de onbekendere regels wat betreft de werkelijke oorzaak is dat een ruzie over onachtzaamheid met betrekking tot materiële zaken vrijwel altijd gaat over onachtzaamheid met betrekking tot de relatie, de andere persoon. Voor beide processen geldt dat meest effectieve, productieve, aanpak bestaat uit het inschakelen van het rationele deel van de hersenen, ten einde de processen van het emotionele deel in de hand te krijgen en te begrijpen - datgene dat de cognitieve (ook wel: de rationeel-emotieve) aanpak wordt genoemd -
dat de ruziemaker zich ook bewust kan zijn van de emotie-ratio tegenstelling blijkt
hier
. Voor een wat uitgebreidere versie van dit verhaal, zie hier
- voor een oplossingsmethode van ernstige gevallen, zie hier
. De
achtergrond achter al deze vormen van aanpak ligt in de verbetering van het
gebruik van woorden, de Algemene semantiek
.
Drugs Drugsverslaving is er in vele varianten - alcohol en nicotine zijn natuurlijk net zo goed drugs als cocaïne en heroïne. Drugsverslaving heeft vrijwel altijd twee componenten: een persoonlijke en een maatschappelijke, en de verschillende soorten onderscheiden zich door de mate waarin of het ander het geval is. Roken ontstond vroeger meestal onder sociale druk, en was voornamelijk een sociologische kwaal. Gebruik van hard drugs gaat meestal gepaard met een of andere psychische kwaal, ook weer komende in twee varianten: geestelijk, door mishandeling en dergelijke, of fysiologisch, door een of chemisch gebrek of overschot in het brein . Hier gaat het over de maatschappelijke en de lichte
psychische gevallen.Bij drugsgebruik zijn er twee fasen: het beginnen en het ermee doorgaan. Zoals Dr. Phil opmerkte kan de reden om met iets door te gaan
een heel andere zijn dan de reden waarom men begon. Bij de lichte gevallen van
drugs is de reden dat men begon meestal sociologische druk, of een relatief
licht geval van een gevoel van ongeluk, en een wens naar compensatie van dat
gevoel van ongeluk. Er zijn vele drugs die dat doen. Tot dit punt lijkt er
eigenlijk weinig aan de hand. Drugs zijn drugs omdat de stof zelf een behoefte
aan de stof kweekt. De reden dat men ermee doorgaat wordt dan al snel die
behoefte, en niet meer het oorspronkelijke gevoel van ongeluk. Is dat gevoel van
ongeluk inmiddels weg, dan is er geen enkele reden meer om het te blijven
gebruiken. Doet men het toch, is men verslaafd.Dit de standaardversie van het drugsverhaal. Er is echter een "maar", en dat is het moment dat men voor de eerste keer naar drugs grijpt zelf: nog steeds uitgaande van de lichte gevallen - dat wil zeggen dat er geen interne chemische behoefte is en dus wel een externe oorzaak - is wat men dan doet niet de oorzaak van het gevoel van ongeluk aanpakken, maar het gevolg. Natuurlijk weet iedereen in zijn bewuste of onderbewuste ook wel dat niet de juiste aanpak is, dus is men eigenlijk teleurgesteld of ontevreden met zichzelf. Dat is op zichzelf weer een gevoel van ongeluk, dus een reden voor drugsgebruik, ad infinitum. Deze vorm van drugsgebruik is dus een vicieuze cirkel, of een valkuil. Is men slachtoffer van deze lichte vormen van drugsgebruik, waaronder het overgrote deel der rokers, is de oplossing simpel: stop met teleurgesteld zijn in jezelf, en stop met roken (of andere drugs) .Het voorgaande is een simpel voorbeeld van rationeel-emotieve of cognitieve therapie; wat meer daarover hier .Tot nu zijn we uitgegaan van de klassieke drugs, meestal fysieke stoffen. Er zijn ook een aantal niet-fysieke verslavingen, waarvan de bekendste gokken is. In die categorie hebben we ook nog aantal, twee andere belangrijke, namelijk die van winkelen/consumeren, en die van geld (zie aldaar
). En tenslotte eentje die wat algemener is: kicks
. Vanwege het niet-fysieke karakter zijn ze dus allemaal van de psychologische
of valkuil soort. Ook hier is er sprake van ernstige en minder ernstige vormen.
Geld Bij drugs hebben we gezien dat het kenmerk van de verslaving aan een genotsmiddel
niet noodzakelijkerwijs in de biochemische afhankelijkheid van die stof
ligt, maar in een psycholo-gische vicieuze cirkel van minderwaardigheidsgevoel veroorzaakt
door het gebruik, en de tijdelijke opkikker
van het gebruik. Het is duidelijk dat dit ook kan gelden voor geld, en dit
proces is uitvoeriger beschreven hier
. Dit is van groot belang,
omdat de zucht naar geld een van de meest destructieve krachten is,
mogelijkerwijs alleen overtroffen door de zucht naar macht. Als de zucht naar
geld en verslaving van de psychologische valkuil soort is, dan geldt ook de
oplossingen van die valkuil soort. Bij drugs
is uitgelegd dat dat in
feite heel simpel is: men hoeft alleen maar te beseffen hoe het werkt en dat het
niets oplevert, en men is er van af. Voor degenen die denken dat het hen niet om het het geld zelf gaat, maar om de bijbehorende macht, zie het bijbehorende lemma macht . Voor wie wat aan zijn
geldzucht wil doen, lees zelfonderzoek
. Voor twee specifieke
voorbeelden van dit verschijnsel, zie hier
(de simpele versie), en
hier
; meer over de
psychologische krachten achter dit verschijnsel hier
, en de directe
sociologische gevolgen hier
.
Voor een praktische aanpak, zie hier
.
Depressie Depressie is het gevolg van een archetypisch vicieuze-cirkelproces: mensen gaan zich slecht voelen omdat ze zich slecht voelen. Daar komt per definitie nooit een einde aan. Het aanvangspunt kan heel wel gelegen zijn in de simpele neiging van de mens om meer aandacht te hebben voor de negatieve aspecten van dingen, zie negativiteit .Daarmee is ook meteen de clou voor (zelf-)behandeling gegeven: met moet zich niet negatief gaan voelen over zijn negatieve emoties. Dat klinkt moeilijker(!) dan het is. Iedereen heeft meer positieve en meer negatieve ervaringen, en meer positieve en meer negatieve gevoelens. Net als het zomert en het wintert, en nog een paar open deuren die hierover ingetrapt kunnen worden. Dus is er totaal geen noodzaak, of zelfs zin, om je daar over op te winden, net zo min als over zomer of winter, of het weer. Of beter: nog veel minder dan over zomer en winter of het weer. Want zomer of winter en het weer zijn zaken waar iedereen last van heeft, en van de ervaringen van een enkel persoon alleen maar die persoon. Kortom: de clou voor de oplossing van depressie ligt in een mate van zelfrelativering. Waarom zou je je negatief voelen over wat negatieve emoties, het zijn toch maar je eigen emoties? Zie ook zelfrelativering Naast de psychologische versie van depressie, is er ook de sociologische. Die slaat op de gevoelens van de groepen mensen, of de maatschappij of cultuur als geheel. Dat kan optreden als mensen niet alleen negatief zijn over bepaalde maatschappelijke aspecten, maar negatieve zijn omdat andere mensen negatief zijn. Dat eerste verdwijnt als de negatieve aspecten verdwijnen, het tweede verdwijnt niet, omdat er telkens weer mensen zijn die de andere negatieve mensen napraten. Een specifiek voorbeeld van sociologische depressie zijn (sommige) bewegingen op de aandelenbeurs. Een voorbeeld van algemeen maatschappelijke depressie is de toestand die ontstond door het optreden van het tweede kabinet Balkenende - ten einde steun te krijgen voor bezuinigingen op de sociale voorzieningen, werd een tijdelijk economische dip (2002-2004) verbaal aangesterkt tot een volledige economische neergang, hetgeen resulteerde is een voornamelijk maatschappelijke depressie (de economische dip was in gedurende 2005 voorbij). Voor aanvullende schriftelijke informatie over de psychologische versie van de kwaal, zie hier .
Geluk Geluk is een van die heikele psychologische begrippen waar iedereen mee te maken heeft en een mening over heeft, maar waarover, dus(?), een overeenkomstige verwarring over bestaat. De meest relevante systematische benadering lijkt die van de piramide van Maslow (meer detail volgt), waarin een hiërarchie van voorwaarden voor geluk is gegeven. Een belangrijke observatie stamt van Bertrand Russell (zie ook helemaal boven), die een weerklank heeft in Confucius: veel doen leidt tot veel geluk .
Zelfonderzoek / zelfkennis In Psychologie Magazine van februari 2005 krijgt de lezer de tip dat mensen die veel aan zelfonderzoek doen minder gelukkig zijn dan degenen die dat minder doen. De vermoedelijke redenen zijn ten eerste dat mensen die eraan doen veelal een reden hebben, en dat is omdat ze minder gelukkig zijn, en ten tweede omdat zelfonderzoek je confronteert met je eigen eigenschappen, waaronder de slechte. Daarover geeft de cognitieve therapie het volgende advies :
Met behulp van dit advies kan men de negatieve aspecten van zelfonderzoek verminderen of vermijden, en het positieve overhouden. Die positieve kanten zijn het ontwikkelen van meer diepgang in je leven en het afzwakken van je negatieve eigenschappen, automatisch leidende tot meer levensgeluk . Maar zelfs los van deze adviezen, zijn er toch sterke aanwijzingen dat zelfonderzoek tot betere mensen leidt: het is redelijk algemeen bekend dat men aan de slechte kanten van het menselijk gedrag men veel meer mensen vindt die weinig tot niets aan zelfonderzoek doen, en deze mensen zijn over het algemeen nog veel ongelukkiger, en dan ook nog van een soort die gevaarlijk is voor de medemens. Voor een praktijkvoorbeeld van de negatieve gevolgen van een gebrek aan zelfonderzoek zie hier . Voor een therapie
gebaseerd op de methode, zie hier
.
Voor een behandeling van de resultaten, zie hier
.Voor de negatieve gevolgen van een teveel aan zelfonderzoek, zie hier
.
Zelfrelativering Op deze webpagina worden vele psychische problemen besproken, en een aantal gezonde levenshoudingen beschreven. Die gezonde levenshoudingen hebben een component gemeen die ook de clou is van de meeste psychische problemen van de niet-dramatische soort: een ruime hoeveelheid zelfrelativering. Geldzucht, machtswellust, veeleisendheid, de bewonderings-valkuil, allemaal zijn ze verholpen met zelfrelativering. Gezond verstand, humor, Russell's algemene levenshouding, allemaal zijn ze een vorm van zelfrelativering. Van veel zaken gaat het erom om niet te veel en niet te weinig te hebben - bij zelfrelativering ligt het punt van teveel ver weg. Een van de manieren om tot meer zelfrelativering te komen is je met enige regelmaat het volgende voor te houden (voor jezelf maar liefst hardop uit te spreken): "Ik ben maar een eenvoudige boerenlul, en over 50 jaar ben ik dood." (of "boerentrien", maar vrouwen hebben zelden last van de kwalen die zelfrelativering noodzakelijk maken). Zelfontwikkeling Zelfontwikkeling, in de geestelijke zin, is een loffelijk streven, en leidt tot prachtige resultaten. Maar zelfontwikkeling is een hogere abstractie, iets dat het resultaat is van meer basale stappen - tussenniveaus zijn hier genoemd onder de termen zelfonderzoek en zelfrelativering
.
Echt praktische voorbeelden ervan zijn een nieuwe studie, cursus, of soms zelfs
hobby. Voor een aantal "hulp"-bronnen, zie hier
.
Meer over zelfontwikkeling in het kader van de Algemene semantiek hier
.
Therapieën Voor psychologische problemen
bestaan diverse soorten behandeling, met als bekendste uitersten de
psychoanalyse ("jarenlang liggen graven in je herinneringen op de bank bij de
psychiater à la Freud") en cognitieve therapie ("Een paar directe no nonsense
vragen en aanwijzingen voor gedrag hier-en-nu à la Dr. Phil
")
.
Voor de meeste meer dagelijkse problemen is cognitieve therapie het meest effectief gebleken, zie hier
.
Voor wie in eerste instantie zelf aan de slag wil, zie de onderwerpenlijst
boven, of raadplege goede literatuur
.
Dood De dood is een singuliere, eenmalige, gebeurtenis, en daarom per definitie niet iets waar men zich middels ervaring, oefening of voorlichting op kan voorbereiden. Desondanks is de oplossing in principe van alle vragen rond de dood simpel: wie goed leeft, heeft ook geen probleem met de dood, want leven en dood zijn, als absolute entiteiten, spiegelbeelden van elkaar. Een illustratie van deze beweringen is te vinden in de volgende bron, die gaat over de ervaringen van iemand die bewust met de dood leeft .
Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht
, Algemeen overzicht
, of site home . |
