De Volkskrant, 29-09-2012, door SUZANNE WEUSTEN 2010

Verveling als zegen

Verveling is een bron van inspiratie en plezier.


Wie aan verveling denkt, herinnert zich regenachtige zondagmiddagen, saaie toespraken en eindeloze kerstdiners. Of misschien ook ingesleten routines zoals vergaderen, stofzuigen of familiebezoek. Verveling - het woord zegt het al - is een negatieve emotie. Ze brengt ergernis en heeft geen zin.

Deze alledaagse opvatting over een mentale toestand die iedereen weleens overkomt, klopt niet, beweert Peter Toohey in Verveling - een boeiende geschiedenis. De Canadese hoogleraar klassieke talen neemt de lezer mee op een reis door de beeldende kunst en de literatuur om aan te tonen dat verveling wel degelijk zin heeft; sterker nog, het is een bron van inspiratie en plezier. Verveling is een zegen, beweert hij. Het is een adaptieve emotie, dat wil zeggen dat de mens dankzij verveling gedijt. Maar dan moet hij er wel iets aan doen.

Toohey maakt onderscheid tussen twee soorten verveling. De eerste, alledaagse verveling, wordt gekenmerkt door voorspelbare omstandigheden waar je moeilijk onderuitkomt, zoals kerkdiensten of toespraken. Ze duren eindeloos en geven je het gevoel dat de tijd langzaam gaat. De tweede vorm is existentiële verveling, ook wel melancholie, levensmoeheid of weltschmerz genoemd. Volgens Toohey is deze vorm van verveling eerder een intellectuele constructie dan een concrete emotie.

Hoezeer schilders, romanschrijvers en dichters in verveling hun inspiratie hebben gevonden, laat de auteur zien aan de hand van prachtige voorbeelden. De reis door de geschiedenis van de verveling begint met Odysseus, de held van Homerus' Odyssee, door de Duitse schilder Arnold Böcklin afgebeeld als een eenzame balling op het eiland van de godin Calypso. Odysseus wil naar huis en verveelt zich dood; we zien het aan zijn gekromde schouders en zijn spookachtig silhouet. De reis eindigt bij het schilderij Heimwee van René Magritte, dat vol verwijzingen naar verveling zit, zoals de houding van de op het schilderij afgebeelde engel - die overigens veel weg heeft van Böcklins Odysseus, vindt Toohey.

In de literatuur leidt Toohey de lezer langs Oblomov, de protagonist uit Ivan Gontsjarovs gelijknamige boek en Emma Bovary, de verveelde hoofdpersoon uit Flauberts Madame Bovary. Zoals Oblomov ontkomt aan de verveling door zich over te geven aan totale ongeïnteresseerdheid, ontsnapt Emma Bovary aan het geestdodende en kleinburgerlijke Franse plattelandsleven door de seksuele regels te schenden.

Verveling maakt de ondertitel -een boeiende geschiedenis- waar. Tooheys enthousiasme en enorme belezenheid spatten van de pagina's, al lijkt hij zo nu en dan een omgevallen boekenkast: hij springt van Erich Fromm naar Aristoteles, van neurowetenschapper Antonio Damasio naar primatoloog Frans de Waal en van romanschrijver Jeffrey Archer naar nazi-architect en dagboekschrijver Albert Speer.

Het laatste hoofdstuk, waarin we lezen wat de mens tegen verveling kan doen, detoneert in dit geschiedenisboek. De adviezen - zoals wie zich chronisch verveelt, moet zorgen dat zijn leven rijker en stimulerender wordt - zijn gratuit en halen niet het originele niveau van de rest van het boek. En als er dan toch foto's in dit boek moeten staan, mogen ze dan wat beter worden gedrukt?

tussenstuk:
Peter Toohey: Verveling.
Een boeiende geschiedenis
Uit het Engels vertaald door Peter Diderich.

Atlas Contact; 224 pagina's; € 24,95.

Naar Psychologische praktijktips , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]