De Volkskrant, 28-01-2006, door Steffie Kouters

'Grenzen zijn leerzaam'

Ouders vergeten dat kinderen regels nodig hebben, stelt psycholoog Martine Delfos. Alles mag, en nare gevoelens worden weggeduwd. Maar zonder gehoorzaamheid krijg je anarchie. 'Deze ontwikkeling is zo tegennatuurlijk, dat kan niet zo doorgaan.'


Tussentitels:  'In een wereld waarin een 11-jarige volwassenen moet opvoeden is echt iets mis, hoor'
'Als je kind gelukkig is, ben jij een goede ouder, en dat geeft ontzettend veel zekerheid'

Frustraties zijn goed voor kinderen die kop heeft eens boven een interview met de Utrechtse psycholoog Martine Delfos gestaan. 'We moeten het ze natuurlijk niet aandoen, maar ouders mogen dolblij zijn als hun kinderen frustraties ondervinden', legt ze uit. 'Want dan moeten ze iets overwinnen, en dat is gezond.
    'Maar kijk naar wat er nu gebeurt met pubers en school. Ouders zijn doodsbang dat hun kinderen niet meer naar school gaan, omdat ze nergens meer zin in hebben. Die pubers willen gewoon achter de computer zitten, de virtuele wereld in. Dat is logisch school is voor later; school is niet voor nu. En wat doen we in Nederland? We gaan ze nu een prettig gevoel geven op school. Dat kan niet. School is vervelend. Maar we proberen 'm leuk te maken, in de hoop daarmee de uitval het hoofd te bieden. Dat gaat niet lukken, daar geloof ik helemaal niets van.'
     Nederland leidt pubers op tot hedonistische volwassenen, waarschuwt Martine Delfos, een eigenzinnige stem in het vaderlandse psychologielandschap. 'Heel erg gericht op het eigen genot, op het eigen plezier. Vroeger hield je veel meer rekening met elkaar. Gehoorzaamheid heeft nu een heel lage waarde in Nederland. Maar daarmee bouw je wel een maatschappij op. Als dat weg is, krijg je anarchie.'

In 1975 begon Delfos als therapeut voor kinderen, jongeren en volwassenen. Ze richtte in 1997 haar eigen wetenschappelijk instituut op. Van haar hand zijn inmiddels tientallen boeken verschenen, over autisme, eetstoornissen, verschillen tussen mannen en vrouwen, ontwikkelingspsychologie en communiceren met kinderen en pubers. Delfos, dochter van een Franse moeder en een Nederlandse vader, doceert over de hele wereld - tot Bogota aan toe.

Hoe ontstaat dat hedonisme?
'Het begint bij kinderen tussen de 2 en 4 jaar. Dat is de leeftijd waarop je moet leren dat jouw vrijheid wordt begrensd door de vrijheid van een ander, waarop je moet leren je behoeften uit te stellen, waarop je moet leren frustraties te overwinnen. En dat brengen ouders kinderen nu te weinig bij.'

Omdat kinderen tegenwoordig alles mogen.
'Omdat ze alles mogen, ja. Als ze huilen worden ze voor de televisie gezet en dan is het over.'

Of ze krijgen wat lekkers.
'Ja. Eten, snoepen, televisiekijken, blowen; dat duwt een rotgevoel weg. Dat wegduwen is ook het enige wat je ermee bereikt: het wekt geen prettig gevoel op. Jezelf concentreren, enorm concentreren, geeft je juist wel dat prettige gevoel, dat heeft ook te maken met hormonen en neurotransmitters.
    'Wanneer voel je je nou briljant? Wanneer is dat? Dat is alleen maar als je iets doet waarvan je zeker wist dat je het niet kon. Terwijl: niemand begint aan iets waarvan ie zeker weet dat ie het niet kan. Hij kijkt wel wijs uit. Dus hij heeft altijd die ander nodig, en op school is dat die docent, die hem erdoorheen tilt. Maar de kinderen van nu wordt vooral gelerd vervelende gevoelens meteen weg te duwen.'

Je kweekt dus hedonistische volwassenen.
'Die niet succesvol zijn in hun hedonisme:

Want ze zijn niet echt gelukkig.
'Kijk eens naar pubers. Die willen alles nu. Dat kunnen ze krijgen, door te gaan werken. Met als gevolg dat ze doodmoe op school zitten. Thuis krijgen ze op hun kop, dat krijgen pubers nu eenmaal altijd, en bij McDonald's is het ook niet echt leuk. En het enige wat die puber eraan overhoudt is die gadget, of die piercing, of dat nave1truitje. Ze werken zich rot, maar krijgen er in wezen weinig voor terug.'

Uit hun zucht naar materiele dingen.
'Vanuit hun behoefte een prettig gevoel te krijgen. Maar dat lukt niet, op die manier:

Is dat anders dan dertig jaar geleden?
'Ja, dat is anders. Toen moest je langer sparen, voor zo'n gadget. En die had niet iedereen om jou heen. En als je 'm eenmaal bezat, had niet iedereen om jou heen weer een ander dingetje - dat scheelt ook.
    'Maar ik wil niet dat je denkt dat ik alles negatief vind. Dat vroeger alles wel goed was.
Mijn spreuk over vroeger is heel simpel:
vroeger was anders slecht. En het goede van toen zijn we onderweg ergens kwijtgeraakt. Een voorbeeld: je moet pubers de kans geven zich te ontwikke1en. Dat hebben we mooi bereikt in de jaren zestig. Pubers hebben best wel wat te vertellen - dat is goed. Alleen zijn we vergeten dat ze grenzen nodig hebben:

Waarom?
'Mensen hebben grenzen nodig. Als er een camera op de weg is, wordt er minder hard gereden. Pubers zijn de hele wereld aan het veroveren. Ze moeten dan wel eventjes te horen krijgen wat wel en niet kan. Daar hebben ze behoefte aan, al zullen ze dat niet aan jou laten merken.
    'Die grenzen moeten ook worden gesteld omdat kinderen een hoop zaken nog niet op waarde kunnen schatten, omdat ze dingen nog niet kunnen plaatsen, omdat ze die denkramen nog niet hebben.
    'Toen Bill Clinton, op dat moment de president van de Verenigde Staten, zei dat hij 'geen seks met die vrouw' had gehad, wisten wij dat hij probeerde eronderuit te komen.
Wij weten wat seks is, wij weten wat fellatio is, wij weten wat het betekent voor een president om door de mand te vallen.
    Jaja, denken wij dan, hoezo geen seks. Kinderen weten dat niet. Sinds Clinton dat heeft gezegd, is er fellatio in schoolbussen. Echt waar. Ze zeggen letterlijk: het is geen seks.
    'Een meisje van 11 vertelde mij over porno op televisie: 'Ik vind het niet leuk, maar mijn zusje van 5 ziet het ook.' Zij moest voorkomen dat haar zusje het zag. In een wereld waarin een 11-jarige volwassenen moet opvoeden is echt iets mis, hoor.'

Het klinkt vrij bedreigend.
'Ik maak me ook zorgen. Het is ernstig, wat er met de pubers van nu aan de hand is.'

In welk opzicht dan?
'Ze hebben een verwrongen beeld van de werkelijkheid.. Seksualitiet is een heel belangrijk onderwerp, maar we zijn jongeren bijna niet meer aan het voorlichten. Ik denk dat pubers nu niet meer weten wat ze in de Middeleeuwen wel wisten. Ik praatte vorig jaar met een jong, modem, dynamisch meisje, dat 'het' voor het eerst had 'gedaan'. Weet je wat ze aan me vroeg: 'Menstrueren jongens eigenlijk ook?' Ik vind dat ronduit schokkend.'

Hoe komt dat? Omdat haar ouders den ken dat ze wel wordt voorgelicht via de televisie en internet?
'Jongeren weten tegenwoordig zulke bijzondere dingen. Wat een schijnzwangerschap is kunnen ze je zo vertellen, want dat was op Goede Tijden, Slechte Tijden. Daardoor krijg je als ouders het idee dat ze alles weten. Maar van de simpelste feiten zijn ze niet op de hoogte. In het virtuele milieu vind je de extremiteiten, het spektakel - daar zijn ze niet aan het opvoeden. Gek is voor jongeren normaal.
    'Het eerste milieu voor het kind is het gezin, dan komt de school, dan de wereld daarbuiten. En nu is daar het virtuele milieu bijgekomen. Ouders weten helemaal niet wat daar gebeurt, hebben daar geen zicht op, begrijpen het niet.'

Voor het eerst in de geschiedenis is er een opvoedkundige instantie opgedoken die niet als zodanig is bedoeld. schrijft u.
'Ja, en dat is een beetje vreemd. Op school kun je nog zeggen: bemoei je er niet mee, want het is mijn kind. Of: bemoei je er nou eens mee, want hij zit bij jou op school. Dan heb je discussies over de opvoeding. Bij internet is dat helemaal niet aan de orde.
    'Ik weet niet wat pubers virtueel aan het doen zijn. Wat gebeurt daar op msn? Als jij iets zegt wat mij niet bevalt blokkeer ik je. Dan klik ik je weg, zeg ik letterlijk: 'Ik accepteer je niet.' Dat betekent dat ik niet meer geconfronteerd word met het feit dat jouw gedrag door mij is veroorzaakt. Ik krijg geen feedback meer. Je kunt je voorstellen: dat wordt later een probleem.'

Je wordt niet meer rechtstreeks geconfronteerd met je eigen gedrag.
'Nee. want je klikt weg. Ik zat deze week met pedagoog Micha de Winter op een congres. Hij sprak over burgerschapszin en zei: 'Respect is goed gelukt in Nederland. Iedereen kent het woord. Jong en oud. Zelfs de kleintjes. Ik was op een basisschool en daar kreeg een jongetje van 5 een schop van iemand. Het jongetje steekt zijn middelvinger op en roept 'Respect ja!"

Erg.
'Het is verschrikkelijk. Het gaat helemaal niet over respect. Ik zeg altijd: in Nederland kun je respect verdienen door je gedrag. In de meeste culturen kun je respect verliezen door je gedrag.
    'Preutsheid is het grootste taboe in Nederland, je mag vooral niet preuts zijn. Over seksualiteit mag je geen natuurlijke gene meer tentoonspreiden. En ik ben absoluut niet voor het rondlopen in boerka's, maar ik kan me voorstellen dat mensen in Nederland helemaal van zichzelf zijn afgedwaald. Het gedrag van sommige jonge meisjes is toch wel heel apart. In Nederland kun je alles roepen, alles doen en alles laten zien - maar je mag er niets van zeggen.'

Wat mag je bijvoorbeeld niet zeggen?
'Tegen een jongetje in de bus dat hij zijn voeten van de stoel moet halen. Omdat daar een ander moet kunnen gaan zitten. Het is ontzettend moeilijk daar nog iets over op te merken.'

Wat ziet een puber, als hij zo'n programma als de Gouden Kooi ziet. op Talpa?
'Ik kijk er niet naar, maar hoor dat het principe van dat programma pesten is. Dus daar leert die puber van.'

Leren treiteren - dat is het effect.
'Tuurlijk. En mensen zijn niet elke dag supermensen. Ze hebben dus heel vaak een rottig humeur, zijn niet zo netjes tegen elkaar, en hop, een voorbeeldje uit zo'n programma sluipt er dan gewoon in. Dat gaan ze uitproberen.'

Kun je je puber verbieden ernaar te kijken?
'Ja, waarom niet? En kom dan niet met dat argument aanzetten waarvan ouders zo moedeloos worden, dat hij het dan wel bij de buren ziet. Want hij weet dat zijn ouders het programma afkeuren. Daar gaat dat kind eens over nadenken en dan wordt het vanzelf wakker hoor.'

Ouders willen lief gevonden worden en durven daarom geen grenzen meer te stellen. waardoor pubers zich niet meer zo hoeven at te zetten.
'Pubers zetten zich ontzettend af. Dat is helemaal niet veranderd. Er moet geprotesteerd worden, dat hoort bij het zoeken naar een eigen identiteit. Het onderwerp van het conflict is niet belangrijk, dat kan een kopje zijn. Ze moeten zichzelf neerzetten.'

Hoe komt het dat ouders zo zijn veranderd dat ze geen grenzen meer opleggen?
'Het heeft te maken met de ego-gerichte maatschappij. Jij moet je ontwikkelen. Jij moet je talenten gebruiken en ontplooien en omzetten. Maar wanneer ben je er nou? Wanneer heb je er nou alles uitgehaald? Dat is heel onzeker. Als je kind gelukkig is, ben jij een goede ouder, en dat geeft ontzettend veel zekerheid. Een kind kan jou bevestigen. En grenzen aangeven is lastig.
    'Ten tweede heb je tegenwoordig veel meer mogelijkheden om je kind zich te laten ontwikkelen. Veel meer dan jij vroeger zelf had. Dus je wilt je kind alles geven, ook om je eigen tekort in te halen. Je bent niet meer bezig met de vraag hoe een kind volwassen wordt. Die puber is in jouw ogen een minivolwassene.' .

Terwijl het een volwassene in wording is.
'Ja.'

U schetst een somber toekomstscenario, van hedonistische volwassenen die niet meer weten hoe ze relaties moeten aangaan en onderhouden.
'Ja, want ze hebben in hun jeugd geleerd dat bij elkaar blijven het ook niet echt is, geleerd van hun ouders en omgeving dat scheiden een oplossing is. En ze hebben niet geleerd met problemen om te gaan. Dat is het kader dat pubers meekrijgen.'

Dat levert een onprettige maatschappij op.
'Maar ik zeg ook dat we dat niet gaan accepteren. Deze ontwikkeling is zo tegennatuurlijk, dat kan "niet zo doorgaan. Alleen moet ik de hele tijd waarschuwen, want niemand anders doet het.
    'Iedereen zegt: die jongeren hebben het allemaal zo leuk, ze hebben het zo naar hun . zin, ze ondernemen van alles, ze gaan naar India: dat kon vroeger niet. En dat is ook allemaal waar. Er is een hele hoop goed. Maar we moeten dapper zijn en ook zeggen wat er misgaat.'


Terug naar Psychologische praktijktips , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , Algemeen overzicht  , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]