De Volkskrant, 26-05-2011, door Flip Jan van Oenen en Jeroen Zoeteman  mei 2011

Kliniek vaak beter dan de stad

Flip Jan van Oenen en Jeroen Zoeteman | Flip Jan van Oenen is arts/systeemtherapeut en Jeroen Zoeteman is psychiater. Beiden zijn werkzaam bij de crisisdienst van een grootstedelijke GGZ-instelling.

Onder de kop 'Iedereen gebaat bij thuistherapie' wordt enthousiast verslag gedaan van een project in Noord-Holland waarin chronisch psychiatrische patiŽnten door intensievere ambulante zorg (thuiszorg) actief gaan participeren in de maatschappij (Economie, 13 mei). Dit project wordt gesteund door een aantal zorginstellingen. Men hoopt dat door deze uitgebreide zorg aan huis een groep patiŽnten, die voorheen opgenomen was in een kliniek, zich nu staande kan houden in de samenleving.

Het is een prachtig project met een goed streven en op de resultaten zullen veel instellingen jaloers zijn: inmiddels hebben 150 van 2.000 'zware' patiŽnten daar betaald werk gevonden.

Toch moeten enkele kanttekeningen worden geplaatst bij het streven naar 'meer ambulante zorg en minder bedden' als het gaat om de grote steden. Het is namelijk de vraag voor hoeveel stadse patiŽnten verdergaande 'ambulantisering' haalbaar is. In de jaren tachtig werden veel chronische patiŽnten uit de grote psychiatrische instellingen 'in de bossen' overgeplaatst naar woonvormen in de samenleving vanuit het idee dat dit hun welzijn en emancipatie bevorderde. Sindsdien wordt geprobeerd psychiatrische patiŽnten zoveel mogelijk in de gewone samenleving te doen opgaan. Dit is op zich een lovenswaardige ontwikkeling.

Maar sinds diezelfde jaren tachtig zien we ook een schrikbarende stijging in het aantal acute dwangopnames, de zogenaamde In-Bewaring-Stellingen (IBS). In 1979 werd er per 100.000 inwoners 22.2 maal een IBS afgegeven; in 2004 was dit gestegen naar 53.2. In de grote steden nam het aantal IBS'en tussen 1994 en 2007 zelfs toe met ongeveer 300 procent naar 120 per 100.000 inwoners. Ook het aantal langdurige gedwongen opnames met een rechterlijke machtiging steeg sterk.

De periode waarin deze stijging zich voltrekt, valt samen met de periode waarin patiŽnten op grote schaal vanuit de inrichtingen in de samenleving 'resocialiseren'.

Inmiddels is bekend dat woonachtig zijn in grote steden op zichzelf een risicofactor vormt voor het ontstaan van psychoses. Het is aannemelijk dat dit samenhangt met de hectiek en grote hoeveelheid prikkels in een grote stad, maar ook met eenzaamheid, beschikbaarheid van drugs en concentraties van allochtone groepen die een verhoogde kans hebben op het ontwikkelen van een psychose. Mogelijk speelt bij de stijging van het aantal IBS'en ook toenemende verharding, agressie en intolerantie in het publieke domein in de laatste decennia een rol.

Hoe dan ook zien we dat in de grote steden steeds meer patiŽnten via de politie of andere instanties worden gemeld bij crisisdiensten met de vraag of een dwangopname mogelijk en nodig is. We zien hier de keerzijde van ambulantisering in de grote stad: een niet onaanzienlijke groep patiŽnten leidt een marginaal en geÔsoleerd leven en komt via een dwangmaatregel toch weer, zij het vaak kort, in een inrichting terecht.

Dit is op zichzelf al onwenselijk. Daarnaast zien we nog een ander wrang verschijnsel: doordat klinieken in de stad vol zitten (deels doordat de doorstroming stagneert door het ontbreken van voldoende passende woonvoorzieningen, deels door lange wachtlijsten voor ambulante voorzieningen) ontstaan voor vrijwillige opnames lange wachtlijsten. Ontsporende patiŽnten kunnen hierdoor niet bijtijds opgenomen worden en belanden uiteindelijk via een dwangmaatregel in de kliniek (dwangopnames krijgen voorrang). Verdere reductie van het aantal beschikbare bedden is in deze situatie dus een - perverse - prikkel tot meer dwangopnames.

De initiatiefnemers van het thuiszorgproject spreken de hoop uit dat de zorg als geheel door ambulantisering zowel beter als goedkoper zal worden. Voorlopig lijkt dit in de grote stad nog een brug te ver. Zolang verwarde patiŽnten die zelf om opname vragen alleen via dwangopnames aan een bed kunnen komen, zal de zorg niet beter worden. En wanneer laagintensieve klinische woonzorg wordt vervangen door hoogintensieve ambulante behandeling met regelmatige acute dwangopnames, lijkt het onwaarschijnlijk dat de zorg goedkoper wordt.

Dit roept ook de vraag op of de grenzen niet in zicht komen van de mogelijkheden tot integratie van psychiatrische patiŽnten in de grote stad. Wanneer voldoende middelen beschikbaar zijn, lijkt met intensieve thuiszorg en enthousiaste hulpverlening voorlopig nog veel te winnen.

Maar op termijn zal blijken dat we sommige patiŽnten een grotere dienst bewijzen door ze een rustige plek buiten de stad te gunnen, op enige afstand van ziekmakende grotestadprikkels.

Zolang toename van ambulantisering hand in hand gaat met toename van dwangbehandeling verdient de stelling dat iedereen gebaat is bij thuistherapie, op z'n minst nuancering.


Naar Psychologische krachten, angst  , Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]