DePers.nl, 09-02-2012, door Marcel Hulspas .2010

Depressie ‘Er bestaan alleen maar symptomen’

De speurtocht naar de oorzaken van psychische stoornissen is vaak zinloos, stelt psychometrist Denny Borsboom. Want die zijn er niet. Er zijn slechts klachten die elkaar versterken.


Wie niet gelukkig is en zich altijd maar somber voelt, kan naar een therapeut gaan om zich te laten testen. Als uit die test blijkt dat hij (of zij) nergens interesse in heeft, last heeft van depressieve stemmingen, van concentratieproblemen en slapeloosheid, dan zal de therapeut zeggen: u lijdt aan een depressie. De suggestie is dat aan al die symptomen één diepere oorzaak ten grondslag ligt: ‘depressie’. Psychometrist Denny Borsboom, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, heeft daar grote moeite mee.

Zijn vakgebied, de psychometrie, onderzoekt hoe je testscores moet interpreteren. En het algemeen aanvaarde model is dat symptomen te vergelijken zijn met thermometers, die elk voor zich met de dieper liggende oorzaak verbonden zijn en deze ‘meten’. Borsboom: ‘Maar als je dat toepast op angststoornissen, schizofrenie, psychoses, dementie en stemmingsstoornissen, dan kom je in de problemen. Veertig jaar geleden dacht men dat depressie kwam door traumatische jeugdervaringen, wat later zocht men de oorzaak in serotoninetekort in het brein, en nu zijn we op zoek naar de verantwoordelijke genen. Het is een compleet drama. ’

‘Mijn conclusie is dan: er ís geen centrale oorzaak. Die symptomen veroorzaken elkáár. Als je last hebt van slapeloosheid, dan word je moe, dan kun je je niet meer concentreren, ga je je zorgen maken en ga je last krijgen van depressieve gevoelens. Je hebt geen thermometers die ‘iets diepers’ meten.’

Maar je hebt toch steeds dezelfde klachtenpatronen...

‘Je moet het zo zien: een psychische stoornis is een verzameling symptomen die dicht bij elkaar staan, als bomen, en elkaar gemakkelijk aansteken, als een lokaal bosbrandje.’

Wat is de oorzaak van zo’n bosbrandje?

‘Bij de een kan een ernstige ziekte de oorzaak van depressie zijn, bij de ander slapeloosheid. Maar vaak is de oorzaak niet te achterhalen. Vergelijk het met een microfoon en een geluidsbox die enorm hard gaan piepen, door resonantie. Op zo’n moment kan niemand zeggen wat nu de oorzaak is: de microfoon of de box.’

‘We hebben een computermodel gemaakt van het netwerk van symptomen van depressie, en daarin vastgelegd hoe die elkaar beïnvloeden. Dat geeft interessante resultaten. Zo zie je dat er geen tussenstadia bestaan. Bij een verstoring, het ontstaan van een stoornis, schiet het netwerk heel snel van nul naar de bekende negen symptomen. Opvallend is dat ons netwerk ook spontaan herstel laat zien. Dat is een van de recente wetenschappelijke ontdekkingen: dat als je niks doet de symptomen spontaan kunnen verdwijnen.’

Kun je achterhalen met welk symptoom alles begon?

‘Dat was een van de eerste vragen waar ik mee zat: wat is nou de typische volgorde waarin klachten optreden? Deskundigen weten dat niet. Ze zien alleen patiënten die al veel klachten hebben. Wat je moet doen is patiënten nauwkeurig volgen. In Maastricht experimenteren ze nu met het Experience Sampling Protocol, waarbij iemand tien keer per dag, automatisch, gevraagd wordt wat er net gebeurd is, en hoe hij zich voelt. Aan de hand daarvan kun je zien hoe bij één persoon welke klachten oorzaak zijn en welke gevolg. Je krijgt dus een beeld van iemands persoonlijke symptomennetwerk.’

Heeft dat ‘bosbrandmodel’ ook therapeutische waarde?

‘Je kunt je voorstellen dat er een vergelijkbaar volgsysteem komt dat iedereen op de computer kan invullen. Als iemand met depressieve problemen bij de therapeut komt, krijgt hij de opdracht om een of meer keer per dag een vragenlijstje in te vullen. De therapeut krijgt zo een indruk van iemands persoonlijke netwerk van symptomen, en kan dan een eerste interventie kiezen. En vervolgens kan hij de patiënt weer op afstand volgen, en zien hoe zijn advies uitwerkt.’

Symptoombestrijding, zou een ouderwetse therapeut zeggen.

‘Het onderscheid tussen symptoombestrijding en ‘de oorzaak aanpakken’ is erg vaag. Als blijkt dat het verhelpen van symptomen – zoals slapeloosheid, dat heel vaak aan de basis ligt van psychische stoornissen – goed werkt, als blijkt dat de andere klachten, die daardoor ontstonden, ook verminderen, is dat dan symptoombestrijding? Als er geen symptomen meer zijn, ben je dan nog depressief, of angstig?


Red.:  zie ook bronpaginas



Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]