De Volkskrant, 02-10-2010, door Maarten Evenblij .2008

Onze lengte zit in de genen, onze ziekten dikwijls ook

Het menselijk genoom kan onze lengte voorspellen. Dat is vooral van belang voor het onderzoek naar groeistoornissen en ziekten als osteoporose.

Over tien jaar kan iemands lengte met 50 procent zekerheid op basis van zijn dna worden voorspeld. Daarvan zijn prof.dr. André Uitterlinden en dr. Fernando Rivadeneira overtuigd. De twee Rotterdamse genenvorsers gaven deze week een eerste voorproefje van hun voorspelling in het blad Nature, met een studie naar 180 plekken in het menselijk genoom die de lichaamslengte beïnvloeden. Zij deden dat samen met 194 andere onderzoekers van 140 onderzoekscentra. Het gaat om een wereldwijd onderzoek, op basis van het dna van 180 duizend Kaukasiërs, het grootste in zijn soort.

De onderzoekers van het Genetisch Laboratorium van de afdeling Inwendige Geneeskunde van het Erasmus MC in Rotterdam kozen voor lengte omdat ze botziekten, zoals osteoporose, bestuderen. Daarvoor gebruikten ze de zogeheten ERGO-studie waarbij sinds 1999 van 12 duizend mensen in de regio Rotterdam bloed werdt verzameld en ongeveer 1.500 verschillende kenmerken werden onderzocht. Van botgroei, bijziendheid en bloeddruk tot geestelijk functioneren, obesitas en het brein.

‘Iemands lengte is in hoge mate erfelijk bepaald. Maar er zijn ook zeer veel verschillende erfelijke factoren bij betrokken, plus omgevingsfactoren, zoals voeding, en de interactie tussen die omgeving en iemands genetische opmaak’, zegt Uitterlinden.

‘Wij vinden 180 plekken in het menselijk genoom die bij iemands lengte zijn betrokken. Dat is interessant. Niet om te voorspellen hoe lang iemand gaat worden, maar vooral om de biologie van stoornissen in groei en andere ziekten te ontrafelen.’

Het werk van Uitterlinden en de uitvoerende onderzoekers Rivadeneira en promovendus Karol Estrada is een schoolvoorbeeld van bio-informatica. Omdat iemands lengte wordt bepaald door honderden genen tegelijk, is het effect van elke afzonderlijke genetische verandering zeer klein en alleen goed zichtbaar door onderzoek van honderdduizenden individuen. ‘We kunnen daarom alleen verder komen door samen te werken. Onderzoeksgroepen die vroeger onze concurrenten waren, zijn nu onze compagnons’, zegt Uitterlinden, die binnen een paar jaar een vervolgstudie onder 500 duizend mensen wil publiceren. ‘De hoeveelheid gegevens is enorm. Nu hebben we met elk dna-monster een half miljoen metingen gedaan, waardoor we iets weten over slechts 0,1 procent van het genoom. Over vijf jaar zullen we van iedereen bijna het hele genoom kunnen meten. Dat zijn duizend keer meer gegevens.’

De 180 genetische veranderingen ‘die ertoe doen’, dragen elk gemiddeld nauwelijks een millimeter bij aan de groei, en een enkele drie millimeter. ‘Het verschil in lengte tussen de mensen bij wie alle variaties in de lange stand of in de korte stand staan, is gemiddeld 25 centimeter’, zegt Rivadeneira. ‘Dat lijkt misschien weinig, maar wij zijn heel enthousiast. Daarmee kunnen we 10 procent van de lengtevariaties tussen mensen verklaren.’ Bij een studie met een miljoen individuen en een techniek die 90 procent van iemands genoom meet, stijgt dat naar 50 procent.

Het vergelijken van het dna-patroon bij aandoeningen als obesitas, diabetes, osteoporose, dwerggroei en verschillende kankers met dat van de lengtegroei, brengt wellicht vergelijkbare mechanismen voor de verschillende aandoeningen aan het licht. Rivadeneira: ‘We weten al dat lange mensen vaker kanker en osteoporose en minder vaak reuma krijgen. Nu zullen we ook in het dna kunnen zien hoe dat werkt.’

Komt hiermee het genenenpaspoort dichterbij? Dat moment komt wel zeer snel dichterbij, meent Uitterlinden. ‘We kunnen iemands hele genoom nu binnen een week in kaart brengen voor nog geen 10 duizend euro, en dat gaat steeds sneller en goedkoper. Onze collega’s van de forensische biologie zijn dan ook erg geïnteresseerd in onze bevindingen. Zij hopen dat dna-sporen iets kunnen zeggen over iemands lengte, oog- en haarkleur en andere kenmerken. Dat zal over tien jaar zeker kunnen.’


Naar Psychologische krachten  , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]