De Volkskrant, 17-06-2013, van verslaggeefster Maud Effting .2010

Interview | Harald Merckelbach

'Test haalt simulerende verdachte eruit'

Wat een psychiater niet altijd lukt, lukt een test wel: een verdachte die psychiatrische stoornissen simuleert, ontmaskeren. 'Die tests zijn echt nodig.'


Tussentitel: Mensen kunnen echt gaan geloven in hun simulatie

In rechtszaken worden steeds vaker tests gebruikt om te onderzoeken of verdachten psychiatrische stoornissen simuleren. Dat zegt hoogleraar rechtpsychologie Harald Merckelbach. Volgens hem halen psychiaters criminelen die simuleren er door gesprekken niet uit.

Het gaat om stoornissen zoals schizofrenie, psychoses en geheugenverlies. Een crimineel doet bijvoorbeeld alsof hij stemmen hoorde die hem opdrachten gaf, of zegt niets meer te weten van de misdaad. Merckelbach spreekt morgen op een congres over forensische psychologie aan de Universiteit Maastricht over het fenomeen malingering: het simuleren van symptomen. Volgens hem is een ware industrie ontstaan voor tests om simulanten te ontmaskeren.

Hoe moeilijk is het te doen alsof je stemmen hoort?
'Het is betrekkelijk eenvoudig dokters om de tuin te leiden. Er bestaat een fascinerend experiment van een directeur van een kliniek voor patiŽnten met posttraumatische stressstoornis (ptss). Hij huurde acteurs in die moesten doen alsof ze ptss hadden. Wat bleek? Iedereen werd gewoon in behandeling genomen.'

Kwestie van een lijstje met symptomen lezen en goed uitvoeren?
'Ja, eigenlijk wel.

Hoe vaak simuleren verdachten een stoornis?
'Van de daders met geheugenverlies weten we dat een flink percentage dit veinst. Dat gaat om 30 tot 40 procent.'

Hoe ziet een test eruit?
'Ze zijn vaak gebaseerd op het principe dat simulanten hun zogenaamde symptomen overdrijven. Stel dat je iemand hebt die zegt dat hij aan geheugenverlies lijdt. Echte patiŽnten scoren iets boven of op het kansniveau bij multiplechoiceachtige geheugentaken. Simulanten zitten vaak onder het kansniveau, wat erop duidt dat ze de goede antwoorden kennen en die actief proberen te vermijden.'

Hoe goed werken die testen?
'Met proefpersonen doen ze het prima. Maar de perfecte simulant kun je - per definitie - niet ontmaskeren.'

Heeft u zelf verdachten ontmaskerd?
'Er is een beroemde Belgische zaak van een verpleegkundige, Kurt B., die bejaarden vermoordde met insuline. Hij beweerde dat de stem van zijn overleden moeder in zijn hoofd hem opdracht gaf de slachtoffers 'bij haar' te brengen. Mede door onze tests is aangetoond dat hij die stem had verzonnen. Later heeft hij dat ook opgebiecht.

'In het strafrecht raakt men er steeds meer van doordrongen dat die tests echt nodig zijn. Ik denk wel dat er in letselschadezaken nog veel te weinig gebruik van wordt gemaakt.'

Hoe weet u dat?
'Aan psychiaters en psychologen die slachtoffers onderzoeken bij letselschadezaken is gevraagd of ze gebruikmaken van die validiteitstesten. Een grote groep geeft toe dat niet te doen. Vaak denken ze simulanten er zelf wel uit te kunnen halen.'

Waarom kunnen ze dat dan niet?
'Ze zijn opgeleid om patiŽnten serieus te nemen. Er is een experiment waarin gezonde mensen moesten doen alsof ze stemmen hoorden. Nadat ze waren opgenomen in de kliniek moesten ze zich weer normaal gedragen. Maar ook toen bleven behandelaars geloven dat ze ziek waren.'

Noemt u eens voorbeelden.
'Ferdi E., de moordenaar van Gerrit Jan Heijn, heeft later toegegeven dat hij in de kliniek net had gedaan alsof hij aan een paranoia leed.

'In Amerika is dit schering en inslag. Letselschadeadvocaten instrueren cliŽnten daar soms symptomen van ptss te veinzen, om schadevergoeding te krijgen. Maar het gebeurt ook buiten de rechtszaal. Er zijn adolescenten die adhd veinzen om medicijnen te kunnen verhandelen. Ook zijn er studenten die dyslexie simuleren, om meer tijd te krijgen voor examens.'

Kan het simuleren ertoe leiden dat mensen ook echt aan de symptomen gaan lijden?
'Daar hebben we aanwijzingen voor gevonden. In een experiment vroegen we mensen bepaalde symptomen te veinzen. Als we hun vervolgens vroegen weer normaal te doen, bleven ze nog steeds hoog scoren op die symptomen. We denken dat het komt doordat simulanten niet alleen anderen maar ook zichzelf misinformeren. Ze misleiden zichzelf over wat ze voelen. Hoe groter de overtuiging waarmee je het spel speelt, hoe meer je je erin verliest.'

Maar als je adhd simuleert, zou je dan adhd kunnen krijgen?
'Het is van belang dit uit te zoeken. Als een kind vaak te horen krijgt dat hij adhd heeft en dat hij daarom druk en ongeconcentreerd is, kan hij zich er weleens naar gaan gedragen. Mensen treden zo'n kind ook op een bepaalde manier tegemoet. Overigens wil dat niet zeggen dat het andersom zo is. Mensen met adhd of ptss zijn niet zonder meer simulanten. Die aandoeningen bestaan wel degelijk.'




Red.: 



Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]