Volkskrant Magazine, 13-04-2013, door Fréderike Geerdink 28 apr.2013

Thuis aan de Bosporus

Ze bekeerden zich tot de islam en verruilden Nederland of België voor Turkije. Vier moslima's vertellen. 'Ik was een wilde meid, ik ben nu gelukkig'


Tussentitels: 'Als bekeerlinge ben je in België toch een soort landverraadster'
'Sommige vrouwen volgen de mode meer dan de islamitische wet en dragen een korte rok met hoge haken'
'Mijn man vraagt wel eens of ik niet ook een wat vrolijker hoofddoek wil dragen, maar dat past niet bij de manier waarop ik mijn geloof beleef'
'Mijn man wilde eerst niet.paar Turkije. Hij komt hier vandaan, maar hij vond het te westers'


'Ik ben Els niet meer', zegt Els Broothaers. Ze zit op de bank in de enorme woonkamer van het appartement dat ze bewoont met haar man Mustafa. Ze wonen op de vierde verdieping van een moderne betonnen kolos in een verre westelijke buitenwijk van Istanbul. Ze noemt Turkije een 'zalig land: met een zachte Vlaamse g. Els (32): 'Ik voel me vrij, ik kan zijn wie ik ben. In België niet, nee. Als bekeerlinge ben je in België toch een soort landverraadster. Dat is me zelfs wel eens met zoveel woorden gezegd.'

En dus is Els nu Emine, de Turkse variant van Amine, de naam van de moeder van de profeet. 'Ik was een wilde meid met heel andere ideeën toen ik nog Els was. Ik was racistisch zelfs. Ik ging me in de islam verdiepen omdat ik dacht dat ik dat geloof dan met argumenten kon bestrijden. Maar ik werd erdoor geraakt. Ik was ongelukkig en ik had last van paniekaanvallen. Nu niet meer, nou ja, nog een keer per jaar. En ik ben 20 kilo afgevallen sinds ik moslima ben. Ik ben nu een ander mens. Opnieuw geboren, met een nieuwe naam:
    De vrouwen uit dit verhaal kozen alle vier zelf voor hun nieuwe geloof, en niet onder invloed van hun echtgenoot. Sterker, een echtgenoot was nog niet in zicht toen ze besloten hun leven voortaan te laten leiden door Allah. Ze bekeerden zich toen ze nog in België woonden, zoals Els, en in Hoofddorp (Renate), Amsterdam (Deborah) en Randwijk (Inge). Zonder veel tamtam of spektakel.
    Renate (28) kan zich zelfs niet eens precies herinneren hoe het nou ging, tien jaar geleden. Ze woont allang niet meer in Hoofddorp, maar in Karamürsel, een havenstadje twee uur ten zuiden van Istanbul. Gehuld in een wijde zwarte abaya en een donkergroene hoofddoek die ook haar bovenlichaam bedekt, komt ze zelfverzekerd aanlopen bij een theehuis aan de kust van de Marmara Zee.
    'Ik voel me hier thuis', zegt ze ten overvloede. Hoewel ze dat ook meteen weer nuanceert. Ze heeft twee dochters van 6 en 4 jaar en een zoontje van 2, en voor hen vindt ze Turkije niet altijd de beste plek om op te groeien. Ze wijst op het belendende park en de kustweg en zegt: 'Daar zie je wel eens stelletjes zoenen. Er wordt hier ook wel alcohol gedronken. Iedereen is hier moslim, maar vaak merk je er niets van. Sommige vrouwen volgen de mode meer dan de islamitische wet en dragen een korte rok met hoge hakken. Ik vind het niet leuk dat mijn kinderen dat zien:

Vluchterig
Maar Turkije is altijd nog beter dan Nederland, waar ze 'niets meer mee heeft.' Renate: 'Ik hoef nooit meer terug. Weet je, ik ben ook een beetje vluchterig. Ik heb geen zin telkens vragen te beantwoorden over mijn keuze voor de islam en over hoe ik eruit zie. In Turkije krijg ik die vragen niet. Hier is het niets bijzonders.'
    Renate heeft een tijd in Istanbul gewoond en daar miste ze contact met gelijkgestemde Nederlandse vrouwen, maar in het kustplaatsje waar ze nu woont, is dat voorbij. 'Sinds mijn oudste naar school gaat, heb ik Turkse vriendinnen en dat gaat goed. Ook via de korancursus waar ik woensdags een paar uur naartoe ga, heb ik vrouwen leren kennen. Die zie ik vaak. We komen bij elkaar thuis of gaan naar het winkelcentrum. Nu komt de zomer er weer aan en kunnen we vaak in het park picknicken. In het weekend ook met de mannen erbij.'
    Hoewel haar geloof haar leven bepaalt en ze in Turkije op haar plek is, heeft Renate nooit overwogen haar naam te veranderen. 'Dat verplicht de islam ook niet: zegt ze. 'Alleen als het een naam is met een slechte betekenis. 'Renate' betekent 'opnieuw geboren', dus dat is heel mooi voor een bekeerde vrouw. En trouwens, dat ik niet meer in Nederland wil wonen, wil niet zeggen dat ik geen Nederlandse meer ben. Dat zal ik altijd blijven:
    De Belgische Els, opgeleid tot ict-specialist, ziet zichzelf ook niet meer in haar geboorteland wonen. Ze is nu drie jaar getrouwd met Mustafa, en in het tweede jaar van hun huwelijk woonden ze in een dorp bij Brussel.
    Het was geen succes. 'Ik ben zelfs wel eens bespuugd op straat en ik werd behandeld alsof ik 's ochtends mijn hersens eruit haalde en daarna mijn hoofddoek opdeed. Mustafa had ook last van het racisme. Hij voelde zich zelfs bij de moskee in Brussel niet welkom, omdat hij niet uit de Brusselse gemeenschap kwam? Hij ging graag naar een moskee in Bergen op Zoom.
Daarvan maakten we een dagje uit, met - voor we terugreden - een bakje kibbeling op het strand.'

Krakkemikkig
In Turkije is Els een buitenstaander, maar ze voelt zich niet zo behandeld. 'Mijn anders-zijn wordt geaccepteerd omdat ik moslim ben', denkt ze. Maar het moet ook te maken hebben met haar open karakter: haar Turks is nog krakkemikkig, maar dat weerhoudt haar er niet van gesprekken aan te knopen in winkels en zo al doende de taal te leren beheersen. In haar vrije weekend maakt ze graag lange wandelingen langs de kust, en soms lukt het haar Mustafa over te halen mee te gaan naar één van de mega-winkelcentra in de stad.
    Doordeweeks werkt ze als docent Engels op een school. 'De islam raadt aan een baan te kiezen die goed is voor de gemeenschap: Op school is ze de enige buitenlander en dus móét ze wel integreren. Els: 'Ik snap de regels hier, dat maakt het makkelijker. De school waar ik werk, is religieus en conservatief. Als er een ouderbijeenkomst is, zitten de vrouwen links en de mannen rechts. Ik vind dat ook prettig, het sluit aan bij hoe ik mijn geloof beleef.
Zulke dingen zitten hier heel natuurlijk in het dagelijks leven en daarom voel ik me op mijn plek:
    Hoe anders is dat voor Inge Lamers (27). Ze wil terug naar Nederland, maar 'het zit er niet in', zegt ze een beetje moedeloos. De regels vereisen een minimuminkomen in Nederland voordat ze haar echtgenoot kan laten overkomen, en hoewel ze een mbo- opleiding sociaal-cultureel werk heeft, is die inkomens-eis onhaalbaar. Hoe zou ze dat moeten doen met een tweeling van 2 jaar en zonder recente werkervaring?
    Waarom een leven in Nederland beter zou zijn? Zet maar op een rijtje: ze woont met haar man en kinderen in een krap appartement in een levendige wijk in West-Istanbul. Haar man werkt lange dagen in het toerisme. Zeker in de winter is het niet makkelijk om rond te komen. Inge: 'In Nederland heb je kinder-, zorg- en huurtoeslag, hier heb je helemaal niets.' Daar komt nog bij dat ze er als Nederlandse moslima gewoon niet tussen past. Dat voelt ze zodra ze met haar meiden de deur uitstapt. 'Turkse vrouwen dragen geen donkere hoofddoek zoals ik, maar juist een fleurige. Mijn man vraagt wel eens of ik niet ook een wat vrolijker hoofddoek wil dragen, maar dat past niet bij de manier waarop ik mijn geloof beleef. Maar ja, hier denken ze dat je extremistisch bent als je je zo kleedt als ik. Wat ik helemaal niet ben.'
    En dan laat ze ook nog haar kinderen lekker klimmen, rondrennen en ontdekken op straat, voor zover het verkeer dat toelaat. 'Turken houden hun kinderen veel korter. Weet je dat mensen soms hun raam opendoen en naar buiten hangen om mij na te kijken als ik naar de supermarkt loop?'
    Ook wat geloof betreft denkt ze wel eens dat Nederland een beter land zou zijn voor de kinderen om op te groeien. In Turkije is vrijwel iedereen moslim, maar dat zie je er lang niet altijd aan af, en dat vindt ze teleurstellend. 'Laatst zag ik een vrouw op straat met ontzettend mooi haar', herinnert ze zich. 'Ik dacht, jeetje, je man zou zó trots zijn op je haar, dus waarom bedek je het dan niet voor anderen? Ik snap dat niet. In Nederland zijn moslima's over het algemeen wel bedekt. Als ik dat zie, denk ik: kijk, zó hoort het.'

Afbeeldingen
En dat terwijl ze zelf allesbehalve een scherpslijpster is. 'Het leven zit vol verleidingen', zegt ze, 'en daarom is het soms moeilijk aan je geloof vast te houden. Ik kan mijn Nederlandse opvoeding ook niet zomaar uitschakelen. Waar ik de laatste tijd erg mee worstel, zijn afbeeldingen. Die zijn verboden in de islam. Maar ik heb speelgoed voor de meiden waar wel afbeeldingen op staan. Moet ik die weggooien? Weggeven kan ook, maar dan zadel ik anderen met de zonde op. En hoe leg ik aan de kinderen uit dat ze bepaald speelgoed niet mogen, omdat er een plaatje opstaat?'
    Dat haar man de islam nauwelijks praktiseert, maakt het er niet gemakkelijker op. Hij spoort haar niet aan eerder op te staan om te bidden, bijvoorbeeld. 'Laatst droomde ik dat ik geen hoofddoek droeg. Dat was een waarschuwing van Allah. Ik moet beter mijn best doen mijn geloof in de praktijk brengen, anders loop ik over een tijdje misschien ook weer rond in een korte broek en op hakken. Dat zou heel erg zijn.'
    Inge heeft sinds een paar weken contact met een andere Nederlandse moslima in Istanbul, Deborah, die ze via een internetsite leerde kennen. Ze bleek, oh toeval, maar drie tramhaltes bij haar vandaan te wonen - een uitzonderlijke situatie in een stad waar je uren onderweg kunt zijn. Ze ontmoeten elkaar soms met hun kinderen in een park in de buurt. 'Deborah helpt me in mijn geloof het juiste pad te vinden. Ze weet zo veel, dat is heel fijn:

Rust
Deborah (34) verontschuldigt zich voor de troep in huis als ze de voordeur van haar appartement opendoet. Maar er ligt nauwelijks troep, en de woonkamer is spic en span. Wat wonderlijk is: deze Deborah was toch moeder van vijf kinderen jonger dan 8 jaar?
'Ja ja, de oudste drie zijn nu naar school: lacht ze. 'Ze worden later vandaag door het servicebusje van school weer thuisgebracht: De andere twee, een meisje van 3 en een jongetje van 1, scharrelen rond zonder veel aandacht te trekken.
    Deborah is de rust zelve. En dat terwijl het moederschap meer nog dan bij Inge helemaal op haar schouders terechtkomt: haar man heeft een goedlopende computerzaak in Nederland, en is elke acht weken twee weken in Istanbul. 'In Turkije zou hij nooit genoeg kunnen verdienen om het gezin te onderhouden.'
    Waarom ze niet bij hem in Nederland is gebleven? 'Ik ben op bedevaart naar Mekka geweest en daarna wilde ik, zoals de islam voorschrijft, in een islamistisch land wonen. Ook voor de kinderen. Egypte en de Emiraten stonden op ons lijstje. Mijn man wilde eerst niet naar Turkije. Hij komt hier vandaan, maar hij vond het te westers.'

Taal van de Koran
Maar ja, Deborah was verkocht toen ze op familiebezoek waren in Istanbul. 'We zaten op een boot op de Bosporus en toen wist ik: hiér wil ik wonen!' Haar man ging akkoord, omdat er een Arabische school is voor de kinderen, waar ze de taal van de Koran leren en zo het geloof echt kunnen leren begrijpen. Buiten klinkt de oproep tot gebed van een moskee in de buurt. 'Luister', zegt Deborah. 'Dat horen de kinderen dus ook vijf keer per dag. Dat vind ik belangrijk, dat het geloof een natuurlijk onderdeel is van het maatschappelijk leven. Nederland is te zedenloos. Tenminste, voor de manier waarop ik mijn kinderen wil opvoeden.'

Moeder van Emin
Deborah wil eigenlijk niet dat we haar Nederlandse naam gebruiken in het artikel. Oem Emin, oftewel 'moeder van Emin' - zo noemt ze zich liever. Omdat ze snapt dat dat voor een Nederlands lezerspubliek wat onbegrijpelijk is, gaat ze akkoord met haar echte naam. 'Maar ik wil absoluut niet met mijn gezicht op de foto, dat gaat echt tegen de regels van de islam in.' Haar gezicht is, als dochter van een joodse moeder en een Creools-Surinaamse vader, licht getint. Ze heeft een zwarte hoofddoek om. 'Die draag ik ook thuis, zodat ik zonder gedoe de deur kan opendoen als er wordt aangebeld: Verder draagt ze een spijkerbroek en een fel gekleurde tuniek met bloemen. Ze wil wel even laten zien hoe ze naar buiten gaat, en met welke kledij ze op de foto wil: in een handomdraai werpt ze haar nikab over zich geen en bedekt ze haar hele gezicht, behalve haar prachtige donkere ogen. 'Nou, zo dus: zegt ze.
    De rust die Deborah uitstraalt, heeft alles met de islam te maken. In het geloof heeft ze gevonden waar ze ook in haar kindertijd al naar op zoek was: ergens bij horen. Als kind hoorde ik niet bij de Nederlanders, want ik had een kleurtje. En omdat mijn vader niet bij ons woonde, hoorde ik ook niet bij de Surinamers, want ik kende hun taal en cultuur niet:
    Ze was zoekende. Een Hindostaans vriendinnetje nam haar een paar keer mee naar de tempel ('Die kleurige sjaals, ik vond het prachtig!'), via weer een andere vriendin kwam ze in de katholieke kerk. 'Maar ik was eigenlijk maar in één ding geïnteresseerd: rapmuziek: Tot een buurjongen in Amsterdam-West aan haar vroeg: 'Je rookt niet en je drinkt niet, waarom word je geen moslim?'
    Ze verdiepte zich en begon langzaamaan islamitische regels in de praktijk te brengen. 'Eerst zonder dat tegen iemand te zeggen. Ik wilde bijvoorbeeld geen feestdagen meer vieren en ging dan werken in plaats van dat hardop te zeggen - ik had toen een baan met wisseldiensten. Pas toen ik 23 was en op mezelf ging wonen, gooide ik alles om. Hoofddoek om, rapmuziek de deur uit en voortaan luisterde ik naar bandjes waarop de Koran werd gereciteerd:
    Het enige waar ze soms spijt van heeft, is dat ze haar ouders niet meer betrokken heeft bij haar keuze zich tot de islam te bekeren. 'Ik wilde ze niet verdrietig maken. Ik heb wel gedacht hoor: wat doe ik ze aan? Ik kwam mijn vader eens tegen in Amsterdam terwijl ik net een hoofddoek was gaan dragen, dat was erg ongemakkelijk. Het is moeilijk weet je. Ik ben zo blij met mijn keuze, ik wilde mijn liefde voor Allah wel van de daken schreeuwen, maar ik wist dat mijn ouders er problemen mee hadden:
    Maar dat is nu voorbij. Haar ouders zijn eraan gewend en hebben het geaccepteerd. Alleen aan haar kleding kunnen ze niet wennen. 'Dan ga ik met mijn vader skypen en dan zegt - ie: 'Hé, je hebt je hoofddoek om, ga je de deur uit?' Dan doe ik hem af. Voor mijn vader is dat geen enkel probleem. Hij ziet me echt liever zonder.'
 




Naar Religie en psyche , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]