WERELD & DENKEN
 
 

Bronnen bij Religie en psyche: bekrompenheid

.2010

De zaak aangaande religie die voor de verlichte geest haar grootste afstotende waarde heeft is voor sommige mensen juist de grote aantrekkingskracht ervan, en met name van de islam. Hier een paar voorbeelden, handig voor ons verzameld door de Volkskrant:


Uit: Volkskrant Magazine, 13-04-2011, door Fréderike Geerdink

Thuis aan de Bosporus

Ze bekeerden zich tot de islam en verruilden Nederland of België voor Turkije. Vier moslima's vertellen. 'Ik was een wilde meid, ik ben nu gelukkig'


'Ik ben Els niet meer', zegt Els Broothaers. Ze zit op de bank in de enorme woonkamer van het appartement dat ze bewoont met haar man Mustafa. ...
    En dus is Els nu Emine, de Turkse variant van Amine, de naam van de moeder van de profeet. 'Ik was een wilde meid met heel andere ideeën toen ik nog Els was. Ik was racistisch zelfs. Ik ging me in de islam verdiepen omdat ik dacht dat ik dat geloof dan met argumenten kon bestrijden. Maar ik werd erdoor geraakt. Ik was ongelukkig en ik had last van paniekaanvallen. Nu niet meer, nou ja, nog een keer per jaar. En ik ben 20 kilo afgevallen sinds ik moslima ben. Ik ben nu een ander mens. Opnieuw geboren, met een nieuwe naam.'   


Red.:   Dit is de al eerder door de redactie geconstateerde voornaamste drijfveer in vrijwel alle gevallen: geestelijke nood van één of andere soort. En de meeste daarvan te herleiden tot problemen van het niet kunnen omgaan met de vrijheden van het leven. Stuurloosheid. richtingsloosheid. Voor dat soort problemen is de religie en met name de islam een uistekende oplossing. Van de soort die ook voor drugs geldt: kunstmatig en beperkend. Dat wordt trouwens wel meer opgemerkt over dit soort mensen: hun intens tevreden uitstraling. Die sterk lijkt op de tevredenheid van de verslaafde aan één of andere drug als hij op het punt staat te scoren.
    Wat verdere bevestigingen hiervan:

  De vrouwen uit dit verhaal kozen alle vier zelf voor hun nieuwe geloof, en niet onder invloed van hun echtgenoot. Sterker, een echtgenoot was nog niet in zicht toen ze besloten hun leven voortaan te laten leiden door Allah. Ze bekeerden zich toen ze nog in België woonden, zoals Els, en in Hoofddorp (Renate), Amsterdam (Deborah) en Randwijk (Inge). Zonder veel tamtam of spektakel.

Natuurlijk, het is een innerlijk verschijnsel.
  De rust die Deborah uitstraalt, heeft alles met de islam te maken. In het geloof heeft ze gevonden waar ze ook in haar kindertijd al naar op zoek was: ergens bij horen. Als kind hoorde ik niet bij de Nederlanders, want ik had een kleurtje. En omdat mijn vader niet bij ons woonde, hoorde ik ook niet bij de Surinamers, want ik kende hun taal en cultuur niet:
    Ze was zoekende. ...

Van de andere twee kwam de reden voor de bekering niet ter sprake.
    De relatie tussen bekrompenheid en religie kan ook van de andere kant bestudeerd worden. Sociologisch gezien is dat vele bekender - het is het meest zichtbaar in de strijd tussen wetenschap en religie  . Hier is een voorbeeld op het psychologische vlak. Het is tevens een studie-in-miniatuur van het culturele complex waarvan de islam deel uitmaakt, en van de moeilijkheden om uit dat complex te geraken:


Uit: De Volkskrant, Vonk, 20-04-2013, door Janny Groen

Islam | Halima's vrijheidsstrijd

Je kunt ontsnappen
 
Mishandeld werd ze, uitgehuwelijkt, gedumpt en verstoten. Voor Halima Boutahar reden om de islam los te laten. Ondanks bedreigingen vertelt zij hoe gelukkig ze is als afvallige.


Tussentitel:  Ik had een onbedwingbare drang het leven te leiden zoals ik dat zelf wil

Het voelde als een enorme opluchting toen Halima Boutahar zich eindelijk helemaal vrij had gevochten van wat zij noemt 'de verstikkende islam'. Ze besloot haar huis in Almere een grote schoonmaakbeurt te geven. 'Alles wat met de islam te maken had, al mijn boeken, oude foto's, ging in de vuilcontainer.'    ...
    Ze heeft zo veel ellende meegemaakt in haar leven, zo'n afkeer gekregen van haar geloof, dat ze nu heel zeker weet: 'De islam hoort niet bij mij.'    ...
    Allerhande problemen die de afgelopen jaren in de actualiteit speelden met islamitische migranten komen terug in Halima's levensverhaal: huiselijk geweld, uithuwelijken, slaan tijdens de koranles, gedumpt worden in Marokko, verstoting, radicalisering.    ...
    Toen ze in het kader van de gezinshereniging naar Nederland verhuisden, belandden Halima en haar drie jaar oudere zus Horia voor hun gevoel in 'de hel'. ...
    Rond haar 12de mocht ze niet meer buiten spelen. Ze was immers geen kind meer. Ze moest haar maagdelijkheid koesteren, werd haar op het hart gedrukt. Want zou ze die verliezen, dan zou geen man haar meer moeten en werd ze de rest van haar leven behandeld als een hoer.    ...
    Ze vertelt over de benauwende puberteit. Meisjes krijgen belangstelling voor jongens, voor de mode, voor make-up. Maar vriendjes zijn riskant. Haar oudere zus kende een jongen met wie ze vriendschappelijk omging. Toen haar vader dat ontdekte, was het huis te klein. Hij belde zijn broer in België. Halima hoorde dat hij van plan was Horia te verdoven, om haar ongemerkt het huis uit te kunnen smokkelen. Zijn doel was haar in Marokko te dumpen. 'Ik heb Horia gewaarschuwd, een briefje onder de badkamerdeur geschoven. Zij is toen gevlucht naar de buren, die haar naar de politie hebben gebracht. Ze kwam niet meer terug.'
    Horia ging in Arnhem op kamers wonen, werd door de vader met de dood bedreigd en uiteindelijk door de familie verstoten. Halima: 'We moesten haar gewoon vergeten, alsof ze nooit had bestaan.'
    Toen werd Halima's leven pas echt een martelgang. Ze was altijd de mondigste en opstandigste van de twee geweest en werd na Horia's vertrek diep gewantrouwd. Haar vader gebruikte zijn handen als ze lipgloss gebruikte, een tuinbroek aantrok, naar de populaire tv-serie uit die tijd 'met leuke jongens', Beverly Hills 90210, keek. Haar vader klaagde voortdurend over haar te westerse gedrag.    ...
    Ze werd als een ramp ervaren door haar vader, die vreesde dat zij nog grotere schande over de familie zou brengen. Het onvermijdelijke gebeurde. 'Ik was nog geen 16. We waren op vakantie. Mijn vader zei: 'In Marokko ben ik de baas. Ik laat je hier achter.' Ik heb me opgesloten in de wc, maar hij wrikte de deur open en sleurde mij aan mijn haren de trap af, de auto in. Ik werd achtergelaten bij mijn oma op een berg, in the middle of nowhere. Ik hoorde mijn vader zeggen: 'Zij is nog erger dan haar oudste zus' en hij mompelde iets over dat ik zou worden uitgehuwelijkt aan een oudere man.'     ...
    De leerplichtambtenaar had haar vader voor de keus gesteld: of je haalt haar terug, of je betaalt een boete voor elke dag dat Halima niet op school verschijnt. Hij kwam haar zelf halen.
    'Ik kwam terug in de tweede klas mavo, had een behoorlijke studieachterstand. Ik was depressief, werd helemaal kaal. ...
    Het werd haar al snel duidelijk dat haar vader definitief van haar af wilde. Nog geen 18 was ze, toen ze werd voorgesteld aan een illegale man. Haar vader had in de moskee gehoord dat hij een vrouw zocht. 'Het was een engerd, met een snor.' Twee maanden na haar 18de verjaardag werd Halima uitgehuwelijkt. 'Ik verzette me niet, zag geen uitweg. Mijn moeder, broertjes en zusjes werden mishandeld. Ik was een last voor iedereen. Ik moest maar met die man gaan trouwen, vond ik. Dat was het beste voor iedereen.'
    Maar ze walgde zo van hem, dat haar 'plicht als vrouw' aanvankelijk niet lukte. ...
    Toen haar dochtertje een jaar was, vluchtte Halima naar een blijf-van-mijn-lijfhuis. Ze was in shock, belde onwillekeurig naar huis. Haar vader koos de kant van haar man. Hij zei: 'Met de ene hand slaat hij je en voedt hij je op, met de andere zorgt hij voor je.'
    Langzaam kroop Halima uit het diepe dal. Haar man werd uit het huis gezet, dat op haar naam stond. Ze ging scheiden. De engerd verdween uit haar leven. Een paar jaar woonde ze alleen. Ze volgde een opleiding sociale dienstverlening. Ze haalde haar rijbewijs, bracht Soumaya naar de kinderopvang. Ze ging solliciteren. Kreeg een baan bij een woningcorporatie en werkte daar 14 jaar.
    Ze was zelfstandig, maar nog niet los van de sociale controle van de Marokkaanse gemeenschap. Een Hollandse partner was uit den boze. Dus ging ze weer een relatie aan met een Marokkaanse man. Dit keer een moderne. Een liefdesrelatie was het niet, ze waren gelijkwaardige partners. Al had ze het gevoel dat zij de dragende rol had in het gezin.
    Ook hij was illegaal. Ze trouwden snel, kregen een zoontje, Ayoub, maar de relatie hield geen stand. 'Drie jaar ging het goed, maar toen speelde toch weer de Marokkaanse cultuur op. Ik werkte fulltime, deed het huishouden, zorgde voor de kinderen en volgde interne opleidingen. Hij voerde niets uit en werd een blok aan mijn been. Hij wilde vooral voor zijn familie in Marokko zorgen van mijn verdiende geld. Op vakantie was hij de macho. Pas als de mannen hadden gegeten, kregen de vrouwen vlees dat eventueel nog over was. Ik protesteerde: hé, we zijn geen beesten. Hij suste dat. Hij trok me steeds weer terug in een cultuur, waarin ik me niet thuis voel.'
    Hoe schandelijk het ook zou worden gezien in de gemeenschap, Halima besloot weer te gaan scheiden. Daarna is ze door een lang rouw- en reinigingsproces gegaan. 'Ben ik wel echt een moslim? vroeg ik me af. Ik doe dingen die niet kunnen in de islam. Ik moest leren zelf te denken, los te komen van mijn hersenspoeling. De hoofddoek ging niet onmiddellijk af. Ik voelde me niet veilig zonder. In het begin is het overleven. De boel weer op de rit krijgen, stabiliteit zoeken.'
    Ze ging in therapie, kocht een huis in Almere. Trots was ze dat ze zelf in staat was de hypotheek te betalen, zelfstandig te zijn, onafhankelijk van familie en bekenden. 'Ik had een onbedwingbare drang het leven te leiden zoals ik dat zelf wil.' Ze kwam tot rust, ging zich langzamerhand steeds vrijer voelen.
    Op zoek naar een man was ze niet, maar die liep ze onverwacht tegen het lijf. Ze had een makelaarsopleiding gevolgd, bezocht een woningbeurs. Daar ontmoette ze haar huidige partner, Christian, een Nederlandse man.
    'We zitten op dezelfde golflengte. Daar raakte ik eerst van in de war. Ik was niet gewend met respect te worden behandeld. Ik heb hem over mijn verleden verteld. Hij is ruimdenkend, heeft veel bewondering voor hoe ik eruit ben gekomen. Hij heeft begrip voor mij. Hij is opgegroeid in een warm christelijk gezin, maar heeft zelf een andere weg gekozen. Zijn ouders hadden dat liever anders gezien, maar ze houden toch van hem en we hebben goed contact. Dat had ik ook wel zo gewild met mijn ouders.'
    Ze heeft inmiddels twee jaar een relatie met Christian, die ook is gescheiden. Het gaat goed met haar gezin, met zijn en haar kinderen. Christian betekent veel voor haar dochter en zoon. Hij doet dingen die een echte vader doet en is nooit te beroerd om Soumaya 's avond op te halen als het laat wordt of met Ayoub naar het skatepark te gaan.
    'Ik voed mijn kinderen op zonder geloof. Dat vinden ze heerlijk. Thuis eten we de Hollandse pot en soms couscous. Mijn dochter, die ook veel heeft meegemaakt, is hartstikke blij met de huidige situatie. Ze kan thuis zichzelf zijn, hoeft niets stiekem te doen. Als er problemen zijn, praten we het uit. Niks is taboe. En als ze later voor een geloof willen kiezen, zelfs als dat de islam is, moeten ze dat zelf weten.'
    Dat laatste kan ze zich niet voorstellen, omdat haar kinderen nu in vrijheid opgroeien. 'Die zullen zich toch ook realiseren dat waar ik nu voor sta, de beslissingen die ik in mijn leven heb genomen, dat ik daar in een moslimland voor zou worden opgesloten, mishandeld of vermoord.'
    Jammer vindt ze dat ze zich nooit helemaal kan bevrijden van de islam. De veertig soera's die ze in haar hoofd heeft moeten stampen, zitten er nog in. Die kan ze helaas niet lozen in de vuilcontainer.


Tussenstukken:
Waarom Halima denkt dat het echt aan de islam ligt

Het is niet de hardvochtige vader die Halima Boutahar tot afvallige heeft gemaakt. Ze zegt maar al te goed te weten dat haar vader handelde op grond van de waarden en normen die hij zelf heeft meegekregen. Daardoor heeft ze de islam ook heel lang het voordeel van de twijfel gegeven.
    Ze was voortdurend in verwarring. Steeds weer hoorde ze dat de islam barmhartigheid voorstaat en geen dwang kent. Maar dat zag ze niet terug in het huwelijk van haar ouders en in haar eigen huwelijken. Met de Koran in de hand werd vaak negatief gesproken over de positie van de vrouw, over joden en ongelovigen.
    Ook in de moskee hoorde ze imams prediken over 'onze kinderen die beschermd moeten worden tegen de invloed van joden en ongelovigen'. Halima: 'Die zullen je nooit accepteren totdat je hun gewoonten en geloof overneemt, kreeg je steeds te horen. Met die tekst in je hoofd werd je met angst en haat naar huis gestuurd.'
    Ongelovigen om haar heen ervoer zij vaak als menselijk en rechtvaardig. Ze twijfelde aan haar religie, maar bleef meedoen uit onzekerheid en omdat ze die kwalijke uitspraken koppelde aan onderontwikkeling van de mensen.
    Uiteindelijk is ze de islam zelf gaan bestuderen. Kocht wekelijks boeken, las de Koran en tafsir (koranexegese). En geschriften van onder anderen Yusuf Al-Qaradawi, theologisch leider en ideoloog van de internationale Moslimbroederschap, en de Hollandse imam Abdulwahid van Bommel, en veel boeken over de positie van de vrouw.
    Vooral de eindeloze lijst eisen waaraan een vrouw moet voldoen om een goede echtgenote en moslima te zijn, irriteerde haar. Ook als een man niet deugt, moet ze zich opofferen en hem blijven behagen, begreep ze uit die boeken. Daarvoor zou ze in het paradijs worden beloond.
    Hoe meer ze las, hoe benauwder ze het kreeg. Vooral 'het gebrek aan vrijheid, het niet respecteren van het recht op vrije meningsuiting en het recht uit het geloof te stappen', was voor haar het breekpunt. Ze brak met de islam, voelt zich sindsdien vrij en gelukkig. En staat 'als een rots' achter haar besluit.


Red.:   Natuurlijk is dit slechts een enkel geval, maar de referenties naar de meer systematische aspecten zijn zo duidelijk en veelvuldig, dat bij meerdere individuele gevallen niet al te grote wijzigingen in het beeld zullen opduiken. Voor het meer algemene verschijnsel van geloofsafval, zie de voorbeelden hier uitleg of detail .


Naar Religie en psyche  , Psychologie lijst  , Psychologie overzicht  , of site home  .