De Volkskrant, 06-12-2011, door Winnifred Jelier .2010

BOEK ‘DE MUZIEK ZEGT ALLES’ OVER TOP 2000

Professor Top 2000

Op Michael Jackson gestemd? Dan waarschijnlijk ook op Queen. Wetenschappers buigen zich in de bundel 'De muziek zegt alles' over het geheim van de Top 2000.

Echt ingewikkeld is het niet. Je laat mensen via internet een stem uitbrengen op hun vijftien favoriete popnummers, per nummer tel je alle stemmen op, je zet de nummers onder elkaar en je hebt een hitlijst. Dat is in het kort de Top 2000, de hitparade die jaarlijks tussen Kerst en Oud & Nieuw non-stop op Radio 2 wordt uitgezonden.

Toch is niet alles aan de Top 2000 zo makkelijk te verklaren, vindt Jan Müller, directeur van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Want hoe kan het dat dit 'simpele' radioprogramma zo populair is geworden dat het vorig jaar bijna 11 miljoen Nederlanders bereikte via radio, televisie en internet?

Samen met Kees Toering, zendermanager van Radio 2 en 5, én bedenker van de Top 2000, besloot Müller vorig jaar om de vraag naar 'het geheim van de Top 2000' eens voor te leggen aan wetenschappers. Het resultaat is de vorige week verschenen bundel De muziek zegt alles. De Top 2000 onder professoren, een initiatief van Radio 2 en Beeld en Geluid, waarin dertien wetenschappers aan het woord komen.

'Er wordt van alles geschreven over de Top 2000', vertelt Müller. 'In het boek maakt de lezer kennis met een objectievere kijk.' In het boek geven de wetenschappers vanuit hun vakgebied een visie op de hitparade, van wie drie academici middels een interview. Het levert psychologisch en muziekhistorisch getinte stukken op, maar ook bijvoorbeeld een economische benadering.

Dat een wetenschapper af en toe laat blijken zelf een groot fan te zijn, houdt het luchtig. Zo vertelt filosoof Frank Meester in het boek: 'Ik had een grote aversie tegen muziekradio. 'Hé hallo, een hele goedemorgen, daar zijn we weer!' Die vrolijkheid, dat lege. Verschrikkelijk. (...) Maar dat gevoel van zinloosheid was ik kwijt bij de Top 2000.'

De muziek zegt alles is onderdeel van een uitgebreid pakket aan marketingacties om zo veel mogelijk luisteraars te bereiken. Zo zijn er jaarlijks een televisiequiz, een covercompetitie, een cd, een Top 2000-magazine en - niet te vergeten - de Top 2000-afkickdag met liedjes die de lijst net niet haalden, die op 1 januari plaatsvindt. 'Het gaat ons om het vergroten van de naamsbekendheid', zegt Toering. 'Radio 2 mag als publieke zender geen winst maken.'

Deze vergroting van naamsbekendheid is ook voor partners, zoals Beeld en Geluid, vaak de reden om met Radio 2 samen te willen werken. Toering: 'Ze willen graag hun naam aan de Top 2000 verbinden.'

Beeld en Geluid merkte de voordelen hiervan toen het vorig jaar Radio 2 uitnodigde om de Top 2000-studio in het instituut op te stellen. Meer dan tienduizend bezoekers liepen de deur plat, meer dan er ooit in één week tijd waren geweest. Ook dit jaar staat de studio weer in Beeld en Geluid opgesteld, waar gedurende de decembermaand bekende radiodj's in actie te zien zijn, en begin januari een workshop 'radio maken' te volgen valt.


De muziek zegt alles: De Top 2000 onder professoren, met bijdragen van onder meer Douwe Draaisma, Huub Wijfjes, Tom ter Bogt en Ad Vingerhoets. Uitgeverij L.J. Veen.




Tussenstuken:

De Top 2000 volgens Tom ter Bogt, bijzonder hoogleraar popmuziek en jeugdcultuur (Universiteit Utrecht)

'De Top 2000 uit 2010 laat duidelijke muziekvoorkeuren zien. Blanke, mannelijke pop en rock uit de jaren zeventig zijn favoriet: Queen, The Beatles, The Rolling Stones. Dat is muziek die vooral populair is onder mannelijke veertigplussers. Zij vormen de grootste groep onder de stemmers.
    'Zwarte muziek uit de jaren ervoor, maar ook soul en hiphop zijn ondergerepresenteerd. Wat ik ook mis, is alternatieve muziek. Mensen die van dat soort muziek houden, zijn nu eenmaal meestal geen Top 2000-stemmers.

'Dat er ook een hoop muziek niet is vertegenwoordigd, is overigens niet erg. De Top 2000 is een hartstikke leuke lijst, maar je moet gewoon niet vergeten dat de stemmers vooral Radio 2-luisteraars zijn. Als de lijst door 3FM was uitgevonden, dan zouden er toch andere artiesten in staan.

'Het schijnt dat jonge Top 2000-stemmers voor een groot deel dezelfde platen kiezen als oudere. Dat hoeft niet raar te zijn. Ouders doen namelijk bewust pogingen een bepaalde smaak te introduceren bij hun kinderen. Ze nemen ze mee naar concerten, of juist niet. Ze laten hun kind op een bepaald instrument spelen, of juist niet.

'Het resultaat is dat kinderen vaak de voorkeuren voor muziektypen van hun ouders overnemen. Dat betekent niet dat ze altijd van exact dezelfde artiesten houden. Ouders houden bijvoorbeeld van James Brown, terwijl hun kinderen liever naar Beyoncé luisteren. Maar als ouders een hekel hebben aan klassiek, dan hebben hun kinderen dat vaak ook.

'Vroeger was het misschien vanzelfsprekend dat je de muziek van je ouders afschuwelijk vond. En omgekeerd. Dat is nu echt anders. Als je als ouder graag naar de Top 2000 luistert, ontwikkelen je kinderen meestal ook een fascinatie voor mainstream pop en rock.'

 

De Top 2000 volgens Jeroen Hinloopen, hoogleraar Economie (Universiteit van Amsterdam)

‘De Top 2000 is ook voor economen interessant. Het stemgedrag van Top 2000-stemmers kan ons namelijk iets zeggen over consumentenvoorkeuren. Een artiest kun je zien als een merknaam, en de liedjes zijn hun producten:Waterloo van ABBA is als een
scheerapparaat van Philips.
    ‘Consumentenvoorkeuren meten economen graag, hoewel dat doorgaans ingewikkeld is. Je kunt wel kijken wat iemand in een supermarktkarretje stopt, maar het is de vraag of je dan echte voorkeuren ziet.Wat mensen kiezen, hangt immers vaak ook van de
prijs af.
    ‘Dat soort ‘ruis’ heb je bij de Top 2000 niet. Stemmen is gratis. Ook kan de stemmer maar maximaal vijftien nummers selecteren. Dat is van belang. Als mensen onbeperkt mochten stemmen, zou je nooit echte voorkeuren boven tafel krijgen. Ze zouden dan alles kiezen.
    ‘In totaal werden er in 2010 een kleine twee miljoen stemmen uitgebracht. Afwijkend gedrag, zoals iemand die vijftien keer op The Beatles stemt, heeft daardoor een verwaarloosbaar effect.
    ‘Uit het onderzoek dat ik naar de Top 2000 heb gedaan, blijkt dat veel dingen die we weten van gewoon consumentengedrag te herkennen zijn in het gedrag van Top 2000-stemmers. Er zijn bijvoorbeeld duidelijke verschillen tussen mannen en vrouwen. Zo is de kans dat een vrouw op Wind Beneath My Wings van Bette Midler stemt zeven keer zo groot als de kans dat een man erop stemt. Het is een echt vrouwenproduct.
    ‘Ook is er een groep van Top 2000-stemmers die sterke ‘merkentrouw’ vertoont: vooral mensen die op Elvis Presley of CliY Richard stemmen, doen dat vaker dan één keer. Over het algemeen zijn Top 2000-stemmers op dit punt niet zo voorspelbaar. Ze hebben eerder een
voorkeur voor een product (liedje) dan voor een merk (artiest).
    ‘Voorspelbaarder zijn ze als je kijkt naar hoe stemmen zijn ‘geclusterd’: als iemand bijvoorbeeld op Michael Jackson stemt, en de volgende stem op een andere artiest wil uitbrengen, dan is Queen de meest waarschijnlijke keuze.’
 

De Top 2000 volgens Ad Vingerhoets, hoogleraar Emoties en Welbevinden (Universiteit van Tilburg)

'Muziek is een middel om emoties te reguleren. Het speelt een belangrijke rol in mood management. We hebben zo nu en dan behoefte om getroost en bevestigd te worden. Je kunt je toevlucht zoeken in een goed gesprek, de drank, sport, of meditatie. Het aardige van muziek is dat het heel snel werkt. Daarvoor moet je het wel bewust gebruiken.

'Het rare van muziek is dat het emoties kan opwekken, terwijl vaak wordt verondersteld dat alleen ingrijpende situaties dat kunnen. Hoe zit dat? In de wetenschap hebben we hier niet één antwoord op. Zelf denk ik dat muziek zijn oorsprong heeft in het stadium van ons leven waarin we nog niet kunnen spreken, en ons met brabbelgeluiden moeten redden. Het doet een beroep op ons oerinstinct. Daarom kan muziek volgens mij zo krachtig zijn.

'We hebben vanuit de Universiteit van Tilburg onderzoek gedaan naar de Top 2000. Hierin hebben we stemmers gevraagd welke nummers het meeste indruk op ze maken. We zagen dat mensen vooral die nummers kiezen die ze tijdens de puberteit hebben gehoord.

'Dat komt waarschijnlijk doordat de puberteit voor de meeste mensen de heftigste periode in hun leven is. Je wordt voor het eerst verliefd, of gaat voor het eerst zonder ouders op vakantie. Muziek is in die periode sturend. Die bepaalt met welke vrienden of vriendinnetjes je optrekt. Vooral dan kan muziek aan identiteitsvorming bijdragen.
    'Muziek uit de Top 2000 is voor stemmers gekoppeld aan positieve herinneringen, juist omdat het verwijst naar een periode waarin alles intens werd beleefd. Ze halen er betekenis en warmte uit.
    'Maar de Top 2000 is niet alleen muziek. Er komen ook veel verhalen langs. Het raakt niet alleen aan de persoonlijke, maar ook aan de collectieve herinnering. Zo werkt de Top 2000 ook verbindend.'


Top 2000-weetjes

Dit jaar staat Queen's Bohemian Rhapsody voor de elfde keer op nummer 1 in de Top 2000. Twee keer moest Queen deze nummer 1-status opgeven, namelijk in 2005 aan Avond van Boudewijn de Groot en in 2010 aan Hotel California van The Eagles.
● In 2010 beleefden 11 miljoen Nederlanders de Top 2000 op radio, televisie of internet.
● De gemiddelde lengte van een nummer in de Top 2000 is 3 minuten en 39 seconden.
● 83 procent van de nummers is in het Engels, en 10 procent in het Nederlands.
● Het oudste liedje in de Top 2000, op nummer 1194, is Summertime van Billie Holiday uit 1936.


Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]