De Volkskrant, 26-06-2012, van verslaggever Maarten Keulemans .2010

Hoogleraar consumentengedrag schrapte onwelgevallige cijfers

Opnieuw rommelende wetenschapper ontslagen

Alweer is de wetenschap in verlegenheid gebracht door gerommel met cijfers. Naar maandag bekend werd heeft de Erasmus Universiteit Rotterdam vorige week ontslag verleend aan hoogleraar consumentengedrag Dirk Smeesters. De psycholoog zou in drie onderzoeken onwelgevallige cijfers hebben geschrapt om een beter eindresultaat te krijgen. Smeesters zelf had al in januari ontslag aangevraagd..

Opvallend is dat Smeesters geen hand in eigen boezem steekt, blijkt uit het rapport van de commissie die de zaak onderzocht. 'Professor Smeesters geeft herhaaldelijk aan dat de cultuur binnen zijn werkveld en zijn afdeling zodanig is dat hij zich als persoon niet schuldig voelt.' Smeesters is 'ervan overtuigd dat velen in publicaties op het gebied van de marketing en (in mindere mate) sociale psychologie gebruikmaken van het bewust weglaten van data om significatie te bereiken, zonder dit te vermelden.'

Bij het verwerken van zijn onderzoek, dat veelal bestond uit het bevragen van proefpersonen, liet Smeesters deelnemers weg die volgens hem de vragenlijsten niet goed hadden begrepen. 'Het is op zich niet verboden om proefpersonen te verwijderen, als je daarvoor een duidelijk, vooraf vastgesteld criterium hebt en je het meldt in je artikel', zegt rector magnificus Henk Schmidt. 'Je mag het alleen beslist niet doen nadat je de gegevens hebt geanalyseerd. Dan redeneer je naar een conclusie toe. Dat is een wetenschappelijke fout.'

Met een extra cursus wetenschapsethiek voor alle promovendi, een intern onderzoek naar de afdeling waar Smeesters werkte en een protocol waarin zwart op wit staat staat hoe ruwe onderzoekscijfers bewaard moeten worden, hoopt de universiteit herhaling te voorkomen. 'Ik denk dat onzorgvuldig omgaan met data vaker voorkomt dan wij denken', zegt Schmidt.

Ook bezint de universiteit zich nog op maatregelen om onderzoek in groepsverband te bevorderen. Schmidt: 'Het valt mij op dat Smeesters ook weer iemand is die tamelijk ge´soleerd van zijn collega's werkte. De beste manier om dit soort problemen te voorkomen, lijkt mij om de cultuur zo te veranderen dat er bij een onderzoek meerdere ogen meekijken.'

De zaak kwam aan het rollen nadat een Amerikaanse collega van Smeesters driekwart jaar geleden om ruwe cijfers was komen vragen: de Amerikaan vond de uitkomsten van Smeesters verdacht rooskleurig. Smeesters besloot hierop zelf de 'vertrouwenspersoon wetenschappelijke integriteit' te raadplegen, die op zijn beurt de rector inschakelde. Dat Smeesters dus in feite zijn eigen klokkenluider was 'pleit voor hem', zegt die achteraf.

Tijdens het onderzoek, waarbij de commissie in totaal 29 vakartikelen met statistische technieken doorvlooide, bleek dat niet alleen drie van Smeesters' artikelen verdacht mooie resultaten opleverden, maar ook dat Smeesters de ruwe onderzoekscijfers niet meer had. Die stonden op een harde schijf die was gecrasht, zei hij. Andere aantekeningen waren bij een verhuizing zoekgeraakt.

'Voor alle duidelijkheid: daardoor zijn we niet in staat om fraude aan te tonen', vertelt Schmidt. 'Maar in samenhang met de lage waarschijnlijkheid van zijn resultaten hebben we gezegd: we trekken deze drie publicaties terug.' Om welke studies het daarbij gaat, maakt de universiteit pas bekend als de betreffende vakbladen zijn ge´nformeerd. Het gaat volgens Schmidt in elk geval niet over het onderzoek waarmee Smeesters begin dit jaar nog het landelijke nieuws haalde: dat iemand aan een rommelig bureau efficiŰnter werkt.

Saillant detail is dat Smeesters, voordat hij in 2007 aantrad in Rotterdam, onder meer in Tilburg werkte, waar hij korte tijd collega was van Diederik Stapel. Voor zo ver bekend hebben de twee echter niet met elkaar gewerkt.

Teruggetrokken studies
Van de drie onderzoeken die EUR terugtrekt, waren er twee verschenen in een vaktijdschrift:

1.'The effect of color (red versus blue) on assimilation versus contrast in prime-to-behavior effects'. Journal of Experimental Social Psychology (2011)

In een ingewikkeld experiment met de kleuren rood en blauw en plaatjes van Einstein en fotomodel Kate Moss onthult Smeesters dat mensen door de kleur blauw subtiel anders reageren op stimulansen van buitenaf dan door de kleur rood.

2.'Visual perspective influences the use of metacognitive information in temporal comparisons'. Journal of Personality and Social Psychology (2012)

Mensen die nadenken over hoe ze vroeger waren, kunnen dat doen in de ik-vorm of alsof ze een ander van buitenaf bekijken.

In vier experimenten laat Smeesters zien dat beide manieren hun eigenaardigheden hebben. Van belang voor reclames waarin een beroep wordt gedaan op wie we vroeger waren.


IRP:  


Naar Wetenschap lijst , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of naar site home .

[an error occurred while processing this directive]