De Volkskrant, 15-02-2012, door Mirjam Hommes, cultuurhistorica. .2010

Laat de wijzen uit het Westen komen

Nederlandse scholen brengen kinderen steriele kennis bij, maar laten onderzoekende geesten verdorren.

Tussentitel: Vragen doen in de toekomst meer ter zake dan de juiste antwoorden

Het blijken vooral Roemenen te zijn die via geraffineerde apparatuur geldautomaten zo kunnen 'aanpassen' dat ze niet alleen betaalpassen maar ook de code kunnen skimmen. In een reportage van Nieuwsuur (9 februari) legde een woordvoerder van de Roemeense regering - in perfect Engels - uit waarom juist Roemenen zo goed zijn in techniek. In het voortgezet onderwijs krijgen alle leerlingen les in praktische techniek - misschien ook de reden dat Peugeot-CitroŽn daar zijn auto's laat maken.

Zonder crimineel gebruik van die lessen goed te praten, mag men bij alle discussies over de kwaliteit van ons onderwijs best even stilstaan bij die technische kant van het leersysteem. Ooit schaften wij de ambachtsschool af om het onderscheid tussen hoofd- en handwerkers uit te bannen: verheffing van de arbeider, was de leus. De basisschool werd het voorportaal voor verdere studie, met vooral les in rekenen en taal: een toets aan het eind bepaalt het niveau waarop de leerling instroomt in het vervolgtraject.

Via de mammoetconstructie kan men tussentijds van hoog naar lager en andersom overstappen, dat laatste met verlies van telkens een jaar. Op papier zag het er prachtig uit, maar mammoeten zijn niet voor niets uitgestorven. In combinatie met de gestage verhoging van de leerplichtige leeftijd kwam een door hormonen geplaagde generatie lessen versjteren en docenten op tilt jagen: de leerstof bleek voor (vooral) veel jongens oninteressant. Na schooltijd doen zij wat ze echt belangrijk vinden: handel, klussen, verkoop, apps ontwikkelen. Wat zou het heerlijk zijn als er net als in RoemeniŽ meer aandacht zou zijn voor deze praktische vaardigheden, minder abstract, meer inzicht in structuren en toepasbaarheid in de praktijk - voor mijn part in skimmen: ook hackers werden ooit uitgenodigd aan de technische universiteiten hun techniek in te zetten voor voorkomen en herstellen van spitsvondige constructies.

In Finland - vaak als voorbeeld genoemd vanwege de goede resultaten - zijn scholieren bezig met het meten van stoelen, tafels en wat er maar voor handen is in het leslokaal. Constructies worden beproefd en zo nodig gecorrigeerd, de leerkracht assisteert, adviseert en koppelt er en passant praktische natuurkunde aan (begrip voor zwaartekracht et cetera). Centraal staan de vragen van de leerling, en over het antwoord denkt iedereen mee. Het opzeggen van de tafels van vermenigvuldiging, in Nederland afgeschaft vanwege 'dom uit het hoofd leren', wordt er spelenderwijs aan toegevoegd, zodat leerlingen dit handige hulpmiddel paraat hebben bij hun berekeningen.

Wij vergaten in de loop der tijd dat leren voor de praktijk bedoeld is. Taal en rekenen zijn instrumenten, geen doel op zich: rekenen hoort bij meten, wegen en structuren, taal dient om vragen te stellen, antwoord te krijgen en te formuleren. Dat bevordert de ieder kind aangeboren leergierigheid, wat een betere basis voor overgang naar voortgezet onderwijs lijkt dan de huidige fascinatie voor correct d/t-gebruik in een taal die wereldwijd weinig impact heeft. Leerlingen zouden zich beter kunnen richten op de nieuwe wereldtaal ('bad English', volgens prins Charles) die in het vervolgtraject nuttiger zal zijn. In het hoger onderwijs wordt allang in die taal gepubliceerd, dus enige voorbereiding lijkt geen overbodige luxe. De nieuwe university colleges die zich hier met hun Angelsaksische traditie van brede curricula, debat, argumentatie en presentatie gevestigd hebben, blijken veel succesvoller te zijn dan de vanouds bekende instellingen: ook daar zou in het voortgezet onderwijs beter op ingespeeld moeten worden .

Europa is geen speeltje van politici, een kwestie van 'zullen we of zullen we niet': de samenleving waar wij deel van uitmaken, is zelfs allang nog verder uitgewaaierd naar globalisering, of we willen of niet. Onszelf kunnen we nog voor de gek houden door tegen Europa en 'de wereld' te stemmen, maar tegenover nieuwe generaties is het ronduit wreed hen vast te pinnen op de uitvergrote kaart van Nederland die ooit (soms nog steeds) voor in het klaslokaal hing: kijk op de globe en zoek ons land! Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst, maar de toekomst moet het ook van de jeugd hebben.

Die toekomst lijkt meer te liggen in het stellen van vragen dan in enig juiste antwoorden, meer in uitdaging dan in straffende correctie, meer in gesprek met de ander dan in solitaire toetsen - het echte leren gebeurt in de praktijk en, als dat niet binnen het onderwijs kan, zal dat onvermijdelijk via spijbelen in streetwisdom en ongecontroleerde branie ontaarden. Onderwijs zou kortom de leerling met meer vragen dan kant en klare antwoorden de wereld in moeten sturen, zoals in de tijd van Renaissance en Verlichting. Nu worden zij op voorgeprogrammeerde en uit het hoofd geleerde kennis beoordeeld en beloond met een diploma, maar wat zegt dat over een onderzoekende geest?

Einstein, Gates en Jobs hadden net als Archimedes, Galilei, da Vinci en Newton (om maar enkele te noemen) geen diploma nodig om anders dan voorgeschreven te denken: think different. Het waren deze zelfdenkende vragenstellers die het Westen tot uitvinders van het tot dan toe ongedachte maakten: foto, film, radio, elektriciteit, auto, vliegtuig, televisie, internet en zoveel meer, terwijl de rest van de wereld de vondsten alleen maar hoeft over te nemen, aan te passen en te vernieuwen.

Wil het Westen die oude rol behouden, zal het onderwijs alle jeugdige inventiviteit en experimenteerdrang moeten stimuleren om zich op die punten te onderscheiden in plaats van op diploma's. In de rest van de wereld staan voldoende ijverig vol(ge)leerde jongeren klaar om alle taken en functies over te nemen waar ons verouderde systeem onze grootouders zo goed voor opleidde; de concurrentie zal steeds harder worden omdat zij uiterst gemotiveerd en bovendien vooralsnog goedkoper zijn; niets mis mee en zelfs van harte gegund, als het Westen zijn koers bijtijds weet te wijzigen en voluit inzet op zijn oude, verlichte tradities. Dan zullen de wijzen ook weer eens uit het Westen kunnen komen.


IRP:  


Naar Wetenschap lijst , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of naar site home .

[an error occurred while processing this directive]