De Volkskrant, 08-01-2011, ingezonden brief van Frans Cremers, Nijmegen 2010

Wetenschap als zondebok

Maarten Keulemans vraagt zich af (Wetenschap, 31 december) wanneer de wetenschap haar talloze beloften waarmaakt op uiteenlopende gebieden zoals geneeskunde (AIDS, kanker), het milieu (CO2-uitstoot), en welvaart. Ik ben het met de schrijver eens dat de impact van wetenschappelijke ontdekkingen te vaak wordt opgeblazen. Bij het grote publiek leidt dit tot verwachtingen en teleurstellingen. Ik mis in dit verhaal echter een discussie over de rol die de mens in het algemeen speelt om enkele van de geschetste problemen te verkleinen.

Ten eerste het welvaartsprobleem. Zoals uitstekend geschetst in Jared Diamond's Collapse: how societies choose to fail or succeed berust welvaart onder andere op een complex samenspel van geografische factoren (vruchtbaarheid bodem, aanwezigheid delfstoffen, klimatologische veranderingen) en het verkeerde gebruik van natuurlijke bronnen, vaak verergerd door het ontbreken van een effectief bestuur. Armoede en ondervoeding in derdewereldlanden berusten voor een belangrijk deel op een te snelle bevolkingsgroei. Met de huidige groei zal de Afrikaanse bevolking tussen 1950 en 2050 verachtvoudigen. Het is naïef om te veronderstellen dat de wetenschap deze problematiek kan oplossen.

Van de wetenschap wordt tevens gevraagd het milieuvraagstuk op te lossen, terwijl ieder weldenkend persoon beseft dat het eigen gedrag een groot effect kan hebben. We kunnen woningen en bedrijfspanden versneld isoleren en alternatieve energiebronnen gebruiken. Wij moeten naar draagkracht hierin investeren en de overheid moet dit op een slimme manier stimuleren. Nederlanders kunnen bijvoorbeeld de fiets nog vaker gebruiken voor woonwerkverkeer.

Tenslotte de impact van de wetenschap op de gezondheidszorg. Het is een illusie om te veronderstellen dat de wetenschap binnen enkele decennia de belangrijkste problemen op dit gebied kan oplossen. Als iemand claimt dat 'kanker' binnen een x-aantal jaren bedwongen zal zijn, dan zal een wetenschapsjournalist op zoek moeten gaan naar de nuance. De 'ziekte kanker' bestaat niet, net zo min als de 'ziekte blindheid'.

In beide voorbeelden gaat het om honderden verschillende aandoeningen waarbij de oorzaken en daarmee ook eventuele behandelingen zeer verschillend zullen zijn. Dat de wetenschap wel degelijk belangrijk is voor de preventie en behandeling van ziekten wordt perfect geïllustreerd in het artikel op pagina 6 van hetzelfde katern. Het snelle toedienen van stamcellen uit buikvet na een infarct verbeterde de hartfunctie in een kleine studie. Het op grotere schaal herhalen van deze studie zal aantonen hoe belangrijk de eerste bevinding was. Zo werkt wetenschap. Het is wellicht een cliché, maar dit voorbeeld illustreert ook dat een gezondere leefstijl (denk aan roken en alcohol gebruik) van de mens in algemene zin een minstens zo groot effect zal hebben op zijn gezondheid dan de verbeteringen die de medische wetenschap ons biedt.

Conclusie, mensen kunnen zich niet achter de wetenschap verschuilen als het gaat om het oplossen van problemen die zij zelf ten dele hebben veroorzaakt en waarbij de oplossing voor een belangrijk deel ook bij de mens ligt.



De Volkskrant, 08-01-2011, ingezonden brief van Pieter Parmentier, Diepenveen

Cultuurverandering

Een mooi verhaal van Maarten Keulemans en hij heeft ook eigenlijk wel gelijk; de toekomst blijft in de toekomst. Hij staart zich echter blind op een toekomst met nieuwe technologieën. Maar ik geloof niet dat een leefbare wereld voor volgende generaties het vooral van de techniek moet hebben.

Een leefbare samenleving moet het hebben van cultuurverandering en slimmer omgaan met grondstoffen. Veel van de oplossingen liggen in het verleden. Je hoort mij niet zeggen dat vroeger alles beter was maar verstandiger omgaan met materialen was heel normaal. Hergebruik deed iedereen tot ver in de vorige eeuw, totdat arbeid te duur en iets nieuws maken goedkoper werd. Een computer langer gebruiken dan een jaar of vier wordt ons onmogelijk gemaakt. We gooien hem weg, inclusief de zeldzaam wordende materialen die erin verwerkt zijn; wat een verkwisting. Hoe hoger de omloopsnelheid hoe 'gezonder'de economie, maar met gezond verstand heeft dat niets te maken.

Spullen kopen die langer meegaan, minder energie verbruiken, gezond voedsel eten, enzovoorts. Er is zo veel wat we nu al kunnen doen in plaats van wachten op de volgende technologische doorbraak.



De Volkskrant, 08-01-2011, ingezonden brief van Jacob F. Orlebeke, Nieuwkoop

Wet van Moore

'Waar blijft die toekomst nou?', roept Maarten Keulemans. En hij somt een groot aantal, tien tot twintig jaar eerder door deskundigen gedane voorspellingen op die niet (of nog niet) zijn uitgekomen. Keulemans boodschap is: de progressie op wetenschappelijk en technologisch gebied stagneert, we gaan veel minder snel vooruit dat we een paar decennia geleden nog dachten. Ofschoon ik niet uitsluit dat sommige deskundigen (vooral op medisch-biologisch gebied) met hun zucht om te scoren, hun hand hebben overspeeld, deel ik de conclusie van Keulemans niet.

De zogeheten wet van Moore (geheugencapaciteit en verwerkingssnelheid van computers en daarmee verwante apparatuur verdubbelt iedere anderhalf tot twee jaar) is de voorbije decennia 'ongestoord' z'n gang blijven gaan. Mede als gevolg daarvan is er de laatste tien jaar opvallende vooruitgang geboekt in de nanotechnologie, de moleculaire genetica en de robotica.

Het wormpje C. Elegans was het eerste dier waarvan het genoom in 1998 in kaart werd gebracht. Inmiddels zijn de genomen van verscheidene zoogdieren (mens, muis, rat, koe, hond) en andere organismen gesequenced.

Kortom: de wetenschap vordert onwaarschijnlijk snel. Het pessimisme van Keulemans is misplaatst. Dat deskundigen de toekomst vaak verkeerd inschatten is een verschijnsel van alle tijden.



Naar Vrijheid van meningsuiting , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]